Επιμέλεια: Κώστας Ήσυχος*
Η τελευταία αποστολή του Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΚΕΑ) πραγματοποιήθηκε στη Λωρίδα της Γάζας. Επικεφαλής η αντιπρόεδρος, Μάιτε Μόλα, ο Κώστας Ήσυχος, συντονιστής του τμήματος εξωτερικής πολιτικής και άμυνας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ, η Ίνγκε Γιοχάνσεν, μέλος της Ε.Ε. του ΚΕΑ από την Κοκκινο-Πράσινη Συμμαχία Δανίας, η Κριστίν Μέντελσον από το Κ.Κ. Γαλλίας, επίσης μέλος της Ε.Ε. του ΚΕΑ, και η Τζέμα Ντελγάδο, δημοσιογράφος του "Μούντο Ομπρέρο" της Ισπανίας.
Το παρακάτω άρθρο το συνέγραψε η αποστολή, αφού κατά τη διήμερη παραμονή της στη Γάζα αποτύπωσε μια συνάντηση που κράτησε δύο ώρες και αφηγείται το καθημερινό μαρτύριο των ψαράδων της Γάζας.
Αργήσαμε λίγο να γράψουμε για τη Λωρίδα της Γάζας μετά την επίσκεψή μας. Δύσκολο κανείς να ξαναφέρει σκέψεις και μνήμες μιας σύγχρονης τραγωδίας και εγκληματικής πολιτικής ενάντια σε έναν λαό. Ακόμη πιο δύσκολο να γράψεις. Ξεπεράσαμε το πρώτο ανθρώπινο συναίσθημα και επικράτησαν ο επιβεβλημένος πολιτικός ρεαλισμός και η ανάγκη αυτή η ιστορία να βρει αναγνώστες με προβληματισμό, καρδιές που ακόμη κρατούν την ανθρωπιά τους και συνειδήσεις που αγωνιούν για να μην ξεριζωθεί το δίκαιο σε κάθε γωνιά της γης.
Tο 90% των ψαράδων στη Γάζα είναι φτωχοί, ή πολύ φτωχοί. Η τύχη τους δεν εξαρτάται ούτε από την κατάσταση της θάλασσας ούτε από την ποσότητα της ψαριάς, που είναι κάκιστης ποιότητας γιατί δεν τους αφήνουν να απομακρυνθούν από την ακτή. Κάθε πρωί, φεύγοντας από το σπίτι, ο Παλαιστίνιος ψαράς αντιμετωπίζει τον τρόμο της περίπτωσης να μην επιστρέψει. Η μοίρα του και αυτή της οικογενείας του είναι στα χέρια κάποιων ένοπλων που ελέγχουν τις φρεγάτες του ισραηλινού πολεμικού ναυτικού. Τους περιμένουν στη θάλασσα. Είναι οι φρουροί αυτής της φυλακής με στέγη τον ανοιχτό ουρανό, η Λωρίδα της Παλαιστίνης, αποκλεισμένη από γη, θάλασσα και ουρανό.
Όταν ο Amjad El-Shraf ρώτησε τους φαντάρους γιατί τον πυροβόλησαν, η απάντηση ήταν αποστομωτική: "Μη ρωτάς. Έτσι έγινε γιατί έτσι αποφασίσαμε". Κάποιες φορές δεν χρειάζεται καν να βγεις στη θάλασσα για να πεθάνεις. Ένας ποδοσφαιριστής της εθνικής ομάδας της Παλαιστίνης, επειδή δεν είχε βάρκα, ψάρευε με πετονιά από την παραλία, μαζί με τον αδελφό του. Οι Ισραηλινοί χρησιμοποίησαν εκρηκτικές σφαίρες. Η ζωή σε αυτή την ξεχασμένη γειτονιά της Μεσογείου κρέμεται από μια εύθραυστη κλώστη. Η πιθανότητα να κοπεί αυτή η κλωστή της ζωής εξαρτάται από το αν οι Ισραηλινοί στρατιώτες, τη συγκεκριμένη ημέρα, θα πυροβολήσουν ή όχι. Αν τραβήξουν την κλωστή, ο Παλαιστίνιος καταρρέει, όπως στο κουκλοθέατρο. Ένας λιγότερος. Σαν σταγονόμετρο.
Πυροβολούν κάθε μέρα. Τα περισσότερα πρωινά οι Ισραηλινοί το κάνουν για να εκφοβίσουν, να υπενθυμίσουν στους κατοίκους της Γάζας ότι μπορούν να παίξουν με τη ζωή τους όπως θέλουν. Οι ψαράδες πάντα δέχονται τους πυροβολισμούς με την αμφιβολία εάν τη φορά αυτή έχουν πρόθεση να τραυματίσουν ή να σκοτώσουν. Οι Παλαιστίνιοι δεν το γνωρίζουν μέχρι να υποστούν τις επιπτώσεις. Εκτός από το να παίζουν με τη ζωή τους, παίζουν με τον φόβο τους.
Βάσει των συμφωνιών για τον τερματισμό του πόλεμου το 2012, οι ψαράδες της Γάζας μπορούσαν να ψαρεύουν σε απόσταση μέχρι 6 μίλια, η οποία μειώθηκε φέτος τον Φεβρουάριο. Όταν το όριο ήταν 6 μίλια, πυροβόλησαν τον Amjad El-Shraf στο ισχίο, ενώ βρισκόταν σε απόσταση 5 μιλίων από την ακτή. Οι στρατιώτες τον μετέφεραν στο Ισραήλ για να εγχειριστεί και την επόμενη ημέρα τον άφησαν μόνο στα σύνορα. Χρειάστηκε να συρθεί στο χώμα, όπως μπορούσε, για να φτάσει ύστερα από 1.200 μέτρα στα παλαιστινιακά σύνορα.
Τον ψαρά Μοσάντ τον πυροβόλησαν στο γόνατο και τον εξανάγκασαν να γδυθεί, μαζί με τους τέσσερις αδελφούς του. Η φρεγάτα του Ισραήλ έκανε πίσω 500 μέτρα και υποχρέωσε τους ψαράδες να την προσεγγίσουν κολυμπώντας. Όπως ήταν γυμνοί, τους πήραν τα στοιχεία τους. Έτσι γίνεται πάντα. Τους έβαλαν μαύρη κουκούλα και χειροπέδες. Έμειναν όρθιοι στο κατάστρωμα για 5 ώρες. Κατάσχεσαν το περιεχόμενο της βάρκας, τα κινητά τηλέφωνα και τα χρήματα τα οποία θα χρησιμοποιούσε ένας από τους αδελφούς για να πάει στο πανεπιστήμιο. Αυτό συνέβη στις 17 Δεκεμβρίου. Από τότε ο Μοσάντ δεν μπόρεσε να ξαναπάει για ψάρεμα. Ο γιος του άφησε το σχολείο.
Το μέσο εισόδημα ενός Παλαιστίνιου ψαρά είναι 100 ευρώ τον μήνα. Από αυτά ζει μια μεγάλη οικογένεια. Όταν δεν μπορείς να ψαρέψεις, δεν υπάρχουν ούτε αυτά και η οικογενειακή σίτιση περιορίζεται σε τσάι και ψωμί, με ελάχιστο λάδι, ζάχαρη και γάλα από την ανθρωπιστική βοήθεια. Το 75% του παλαιστινιακού πληθυσμού λαμβάνει κάποιας μορφής ανθρωπιστική βοήθεια.
Οι συνέπειες του ισραηλινού οικονομικού στραγγαλισμού εμφανίζονται άμεσα, ή σε βάθος χρόνου, σαν να επρόκειτο για μια χειρουργική επέμβαση μεγάλης ακρίβειας: τραυματίζεται ή θανατώνεται ο ψαράς, κατάσχεται η βάρκα, απαγορεύεται ή όχι το ψάρεμα, περιορίζεται ο ζωτικός χώρος σε μια ζώνη χωρίς ή με ελάχιστους πόρους.
Το αποτέλεσμα: υποσιτισμός, ηθικός μαρασμός, αδυναμία να αγοραστούν φάρμακα, σχολικό υλικό, στολή για το σχολείο, αδυναμία των αγοριών να παντρευτούν και να κάνουν οικογένεια, γιατί, σύμφωνα με την παλαιστινιακή παράδοση, χρειάζονται 10.000 δολάρια για τις γιορτές του γάμου. Αυτό ωθεί σε γάμους κοριτσιών με μεγαλύτερους, εύπορους άνδρες. Το να παντρέψεις μια κόρη σημαίνει ένα στόμα λιγότερο να ταΐσεις. Συν το ψυχολογικό παιχνίδι.
Την προηγούμενη ημέρα της συνάντησης με τους ψαράδες, ο ένας από αυτούς μας αφηγήθηκε πως τον διέταξαν να οπισθοχωρήσει πέντε μέτρα. Εάν δεν υπάκουε, θα άνοιγαν πυρ. Την ίδια ημέρα, άλλος σύντροφός του ανέφερε ότι ήταν πιο άτυχος: η δύναμη του νερού από τις αύρες που χρησιμοποιεί ο ισραηλινός στρατός για να τους εμποδίσει να ψαρεύουν τον άφησε αναίσθητο για μία ώρα.
Ο Mahel Mansour μάς λέει ότι το νερό περιέχει χημικά από την απίστευτη σε όγκο μόλυνση, μιας και το Ισραήλ κατευθύνει μέσω του υδροφόρου ορίζοντα της Γάζας όλα τα απόβλητα από τους παράνομους οικισμούς στα σύνορα, που τελικά καταλήγουν στη θάλασσα. «Είναι κάτι σαν μικρά λευκά μπαλάκια και μέσα σε 15 λεπτά, υπό την επίδραση του ήλιου, αισθάνεσαι το πρόσωπό σου να γεμίζει αράχνες". Το ξέρει καλά, γιατί το έχει υποστεί πολλές φορές, όταν για να προστατέψει τους ψαράδες μπήκε μπροστά τους σαν ανθρώπινη ασπίδα.
Με δεδομένο ότι η αλιεία είναι ο δεύτερος σε σημασία οικονομικός πόρος της Λωρίδας της Γάζας, διαμορφώνουμε μια ιδέα για το πώς είναι η οικονομία της επιβίωσης στη Γάζα. Από αυτήν προσπαθούν να επιβιώσουν 3.900 ψαράδες, που σημαίνει ότι 70.000 άτομα εξαρτώνται από το τι μπορούν να ψαρέψουν σε αυτή τη μικρή θάλασσα, την οποία αυθαιρέτως περιορίζει το Ισραήλ και απαγορεύει στους Παλαιστινίους να ψαρέψουν στο 85% της περιοχής που τους αναλογεί, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.
Κατά τις συμφωνίες του Όσλο του 1993, το όριο αλιείας είναι στα 20 μίλια, αλλά το Ισραήλ το περιόρισε στα 3 μίλια, μια γραμμή που ζωγραφίζει με φρεγάτες. Από εκεί και πέρα, οι φαντάροι του Νετανιάχου και του Σιμόν Πέρες με το Νόμπελ Ειρήνης θεωρούν ότι έχουν δικαίωμα να πυροβολούν, και το κάνουν καθημερινά. Η πραγματικότητα είναι πιο σαδιστική. Αρνούνται στους Παλαιστινίους το δικαίωμα να σιτίζονται από δικούς τους πόρους. Όταν το Ισραήλ δεν σκοτώνει με βόμβες, σκοτώνει με τη δυστυχία που προκαλεί. Στα 3 μίλια από την παραλία ο πυθμένας είναι αμμώδης. Μέχρι τα 8 μίλια ψαρεύεις μετά βίας, γι' αυτό και το 90% των ψαριών της Γάζας προέρχονται από την Αίγυπτο και το Ισραήλ.
Αν υπάρχει κάτι που οι ψαράδες φοβούνται περισσότερο και από τη σύλληψη, είναι η καταστροφή ή η κατάσχεση του σκάφους.
Από ένα ψαροκάικο ζουν έως 25 οικογένειες. Όταν ο ισραηλινός στρατός κατάσχει ένα σκάφος, το πάει στο Ισραήλ. Είναι δυνατόν να το ανακτήσεις, όμως δεν συμφέρει. Πρέπει να ζητήσεις βίζα, να πας στο Ισραήλ, να ζητήσεις δίκη, να πάρεις δικηγόρους και να την κερδίσεις. Κόστος ασύμφορο γιατί πρέπει να προσθέσεις και το κόστος της ενοικίασης αποθηκευτικού χώρου για τους μήνες της κατάσχεσης και τα έξοδα μεταφοράς για την επιστροφή του. Επιπλέον θα έχει υποστεί ζημιές. "Με το κόστος επανάκτησης ενός σκάφους, μπορούν να αγοραστούν πέντε" εξηγεί ο Zakarea Baker, ψαράς που χαίρει του σεβασμού όλων των συντρόφων του.
Στο λιμάνι της Γάζας υψώνεται ένα μνημείο για τους 9 Τούρκους ακτιβιστές οι οποίοι δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ από τους Ισραηλινούς, ταξιδεύοντας πάνω στο "Μαβί Μαρμαρά", στις 31 Μαΐου του 2010. Ένας άλλος ακτιβιστής έπεσε σε κώμα. Το καράβι, μέρος του Στολίσκου της Ειρήνης που μετέφερε 10.000 τόνους ανθρωπιστικής βοήθειας για τη Λωρίδα της Γάζας, συνοδευόταν από 6 πλοία με 750 επιβάτες. Η επίθεση, που έγινε σε διεθνή ύδατα, εξετάζεται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Η αντιπροσωπεία του ΚΕΑ υπερασπίστηκε το δικαίωμα του παλαιστινιακού λαού να ζήσει ειρηνικά στη χώρα του και έκανε έκκληση στους πολίτες όλου του κόσμου να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τη σημαντική εκστρατεία μποϊκοτάζ, μη επενδύσεων και επιβολής κυρώσεων στα προϊόντα προέλευσης Ισραήλ και επιπλέον να ασκήσουν πιέσεις στις κυβερνήσεις τους για να στηρίξουν το δικαίωμα του παλαιστινιακού λαού να ζήσει με αξιοπρέπεια και ειρήνη.
Όταν τελείωσε η συνάντησή μας, αποτυπώθηκε στο μυαλό μας μια έκκληση των συνομιλητών μας: «Πείτε την ιστορία μας και στους συναδέλφους μας, τους ψαράδες στη Μεσόγειο. Αυτοί είναι οι μόνοι που ίσως καταλάβουν το μέγεθος του δράματος που βιώνουμε, έχουμε κοινό σπίτι την ίδια θάλασσα».
* Ο Κώστας Ήσυχος είναι μέλος της συντονιστικής γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ, υπεύθυνος για την εξωτερική πολιτική και την άμυνα
