Οι παλιοί διαχωρισμοί, "κεμαλιστές" εναντίον "ισλαμιστών", δεν υφίστανται πλέον στη σύγχρονη Τουρκία, λέει η Αιμ. Βουλβούλη στην "Αυγή", στο δεύτερο μέρος της συνέντευξής της, που δημοσιεύεται σήμερα. Επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Φατίχ της Κωνσταντινούπολης, με ειδίκευση στην Ανθρωπολογία των Κοινωνικών Κινημάτων, δίνει τη δική της εξήγηση στο "γιατί διαδηλώνουν" οι αστέρες της TV, ενώ αναφέρεται και στις πιθανότητες πτώσης ή μη του Ερντογάν.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
* Είδαμε και πολλούς διάσημους αστέρες ανάμεσα στους διαδηλωτές. Πώς εξηγείται αυτό;
Νομίζω πως, πέραν του ετερόκλητου πλήθους, το αίτημα για εκδημοκρατισμό είναι κοινό και απαντάται σε πολλά στρώματα της τουρκικής κοινωνίας. Να μην ξεχνάμε ότι και οι σταρ ζουν στην ίδια κοινωνία. Δεν αρκούν οι υψηλές αμοιβές για να είναι ένας λαός ευχαριστημένος. Αν αρκούσε ένας καλός μισθός για να σε κάνει να σωπάσεις, τότε στην Τουρκία αυτή τη στιγμή, που είναι στιγμή σχετικής "ευημερίας", δεν θα γινόταν τίποτα. Το κύριο επίδικο είναι η δημοκρατία, να μπορείς όταν πηγαίνεις στη δουλειά σου να εκφράζεσαι ελεύθερα.
* Υπάρχει περίπτωση να πέσει ο Έρντογαν;
Εγώ δεν το θεωρώ πολύ πιθανό. Μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για εκλεγμένο εκπρόσωπο του λαού και με μεγάλα ποσοστά, άλλωστε σε κάθε εκλογική αναμέτρηση τα ποσοστά του ανεβαίνουν. Η άνοδος των ποσοστών του είναι κατανοητή, με δεδομένο πως ο κόσμος είχε κουραστεί με όλον αυτόν τον αυταρχισμό του κεμαλικού καθεστώτος. Οπότε τώρα, αν πέσει, με δεύτερο κόμμα το κεμαλικό, δεν υπάρχουν πολλοί που να θέλουν να γυρίσουν στην προηγούμενη κατάσταση. Δεν είμαι καθόλου σίγουρη ότι το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν δεν θα επανεκλεγόταν αν γίνονταν τώρα εκλογές. Ίσως ο ίδιος ο Ερντογάν να γίνει το εξιλαστήριο θύμα. Αλλά αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κάποια εναλλακτική έτοιμη να κυβερνήσει, που να είναι αρεστή στο κόσμο που συμμετέχει στο κίνημα. Σίγουρα τα πράγματα δεν θα είναι ίδια. Ήδη έχουν αλλάξει. Στελέχη αποστασιοποιούνται από τον Ερντογάν, ακόμη και υποστηρικτές του αλλάζουν και γίνονται πιο διαλλακτικοί. Μάλιστα, υποστηρίζουν το δικαίωμα εκείνων που διαδηλώνουν ειρηνικά. Όπως και να έχει, είναι μια νίκη του κινήματος, όμως, το να πέσει η κυβέρνηση είναι πάρα πολύ δύσκολο.
Ακόμη και αν δεχτούμε τις θεωρίες συνωμοσίας, πως κέντρα επιθυμούν και ενορχηστρώνουν την πτώση του Ερντογάν, αυτά τα κέντρα, αν υπάρχουν, δεν έχουν αυτή τη στιγμή στην Τουρκία έναν δυνατό πολιτικό σύμμαχο. Αν προκηρυχθούν εκλογές και δημιουργηθεί κάτι καινούργιο ή τα κόμματα της Αριστεράς αυξήσουν τη δύναμή τους, μένει να φανεί.
* Η Αριστερά θα βγει κερδισμένη από όλο αυτό;
Η Αριστερά στην Τουρκία θα βγει κερδισμένη από αυτό, διότι όλο αυτό το κίνημα στη διάρκεια των δεκαετιών έχει ταυτιστεί με την Aριστερά στη συλλογική συνείδηση και των αριστερών και των μη αριστερών. Υπάρχει βέβαια το πρόβλημα της πολυδιάσπασης, οπότε δεν ξέρω ποιο κόμμα θα εισπράξει τα οφέλη, αλλά σίγουρα η Αριστερά στο σύνολό της θα βγει κερδισμένη.
* Από τη Σουηδία μέχρι τον ευρωπαϊκό Νότο και από τα κινήματα Occupy μέχρι την Αραβική Άνοιξη, υπάρχει κάποιος κοινός παρονομαστής, και αν ναι, ποιος;
Όλα αυτά τα κινήματα, από το Σιάτλ ακόμα μέχρι και την Κωνσταντινούπολη του 2013, είναι εκφάνσεις του αντικαπιταλιστικού κινήματος, με όποιες πολιτισμικές διαφοροποιήσεις μπορούμε να διακρίνουμε. Το πλαίσιο κάθε φορά διαφέρει, αλλά ο κοινός παρονομαστής παραμένει η δυσαρέσκεια απέναντι στον καπιταλισμό και το σύγχρονο πρόσωπό του, τον νεοφιλελευθερισμό.
* Tι διεκδικεί το κίνημα;
Αυτό που ζητούν πάνω απ' όλα είναι περισσότερη ελευθερία και περισσότερη δημοκρατία. Αυτό είναι το ζητούμενο πολλών δεκαετιών, η μεγαλύτερη συμμετοχικότητα, να λαμβάνεται υπόψη η γνώμη τους για το τι θα γίνει στον τόπο και τη γειτονιά τους. Βλέπουμε μια σύνθεση μικρών ομάδων που απλώνονται παντού στη χώρα, οι οποίες και στο παρελθόν και τώρα δραστηριοποιούνται σε ό,τι αφορά τις ιδιωτικοποιήσεις του δημόσιου χώρου. Όλες αυτές οι ομάδες ενώθηκαν με έναν συγκολλητικό τρόπο, ο οποίος χρήζει επιστημονικής μελέτης, με αποτέλεσμα όλη η χώρα να γίνει μια μεγάλη πλατεία Ταξίμ.
Είναι λάθος να μιλάμε για τους παλιούς διαχωρισμούς: ισλαμιστών - κεμαλιστών. Όχι ότι δεν υπάρχουν: η αντιπολίτευση εκμεταλλεύεται την εξέγερση. Μέσα στην τουρκική Εθνοσυνέλευση: είναι σαφές πως χρησιμοποιεί την εξέγερση ενάντια στην κυβέρνηση εργαλειακά. Ωστόσο, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα έχει συνδέσει κατά κόρον τη διακυβέρνησή του στο παρελθόν με την περιστολή των ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων.
Το γεγονός, λοιπόν, πως κάποιοι ισχυρίζονται πως οι διαδηλωτές είναι κεμαλιστές είναι τουλάχιστον αφελές. Έκανα κάποιες συνεντεύξεις για τη δική μου έρευνα -καθώς αυτό είναι το γνωστικό μου αντικείμενο- και οι συμμετέχοντες στο κίνημα κατέστησαν σαφές ότι ούτε είναι κεμαλιστές ούτε τους αφορά η υποστήριξη που έχουν από το κεμαλικό κόμμα.
* Δεν είναι, λοιπόν, μόνον η Ταξίμ και το πάρκο Γκεζί;
Όχι, μιλάμε για πάνω από 50 πόλεις. Ακόμη και στην Κόνια, που είναι συντηρητική πόλη και βρίσκεται βαθιά στην Ανατολία, γίνεται χαμός, παρόλο που, όπως είναι άλλωστε γνωστό, στη "μέσα" Τουρκία μεγάλο κομμάτι του λαού υποστηρίζει τον Ερντογάν. Ωστόσο, μέσα στην εξέγερση υπάρχουν και υποστηρικτές του Ερντογάν οι οποίοι λένε "φτάνει πια".
Βέβαια, στις μεγάλες πόλεις, που χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη υπηρεσιών και όχι τόσο από τον πρωτογενή παραγωγικό τομέα και άρα από ένα διαφορετικό προφίλ πληθυσμού από αυτό που φαίνεται να διαδηλώνει, είναι πολύ πιο μαζικές οι κινητοποιήσεις. Επίσης μιλάμε και για ευρύτερα ζητήματα, όπως π.χ. η προσπάθεια που έχει κάνει ο Ερντογάν να περιορίσει το αλκοόλ, που δεν είναι το βασικό αίτημα των διαδηλωτών, είναι όμως κατ' αυτούς ενδεικτική μιας αποστασιοποίησης από την εξευρωπαϊσμένη λογική που πρέσβευε μέχρι τώρα. Το ίδιο και με την απαγόρευση των φιλιών στο μετρό...
Πρέπει όμως και πάλι να πούμε ότι αυτή δεν συνδέεται απαραίτητα με το Ισλάμ. Πρόκειται για προσπάθεια ελέγχου του σώματος, που είναι γνώρισμα όλων των καπιταλιστικών κοινωνιών. Ενδεικτική είναι η απαγόρευση του τσιγάρου στην Ευρώπη. Είναι αυτό που ο Φουκώ ονόμαζε βιοπολιτική, την προσπάθεια δηλαδή να ελεγχθεί ό,τι ενδεχομένως διαφοροποιεί. Έτσι το αντιλαμβάνονται και όσοι συμμετέχουν στο κίνημα.
Οι Anticapitalist Muslims (Aντικαπιταλιστές Μουσουλμάνοι), για παράδειγμα, είναι παρόντες στις διαδηλώσεις, συμμετέχουν κανονικά στο κίνημα. Οι Anticapitalist Muslims είναι εκεί όχι επειδή αντιδρούν στο Ισλάμ, αλλά επειδή αντιδρούν στην καπιταλιστική εκδοχή του Ισλάμ.
* Tι κόσμος έχει βγει στον δρόμο, λοιπόν; Υπάρχει κάποιος κοινός παρονομαστής;
Υπάρχει σίγουρα το χαρακτηριστικό της ηλικίας. Ισχύει το ότι οι περισσότεροι διαδηλωτές είναι νέοι, όπως ισχύει και ότι οι περισσότεροι από αυτούς είναι μορφωμένοι, ισχύει και ότι είναι και γνώστες του Διαδικτύου, άλλωστε η κινητοποίηση γιγαντώθηκε μέσω των social media. Tο μόνο κανάλι που είχε ανταπόκριση από την αρχή ήταν το Halk ΤV (halk σημαίνει λαός). Τα άλλα κανάλια επέλεξαν να αδιαφορήσουν. Υπάρχει βέβαια και η ταξική διάσταση, διότι αυτοί που είναι στον δρόμο είναι άνθρωποι που έχουν δάνεια - στεγαστικά, φοιτητικά. Δεν το κάνουν μόνο και μόνο επειδή υπάρχει ένα εξεγερσιακό ρεύμα. Το διακύβευμα είναι η καθημερινότητά τους.
