Στο Κίεβο περισσότερα από 200 συνεργεία εργάζονται νυχθημερόν για να αποκαταστήσουν την ηλεκτροδότηση έπειτα από εκτεταμένα ρωσικά πλήγματα σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές που έχουν αφήσει χιλιάδες νοικοκυριά χωρίς ρεύμα εν μέσω αρκτικών θερμοκρασιών. Στο Άμπου Ντάμπι, σε κλιματιζόμενες αίθουσες και πίσω από κλειστές πόρτες, Ρώσοι, Ουκρανοί και Αμερικανοί συνεχίζουν να διαπραγματεύονται σε εξίσου ψυχρό κλίμα.
Η προσωρινή διακοπή των ρωσικών επιθέσεων -την οποία είχε ζητήσει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ- αποδείχθηκε εξαιρετικά βραχύβια. Η Μόσχα επανήλθε με μαζικές επιδρομές επιβεβαιώνοντας ότι, παρά τις διπλωματικές επαφές, οι εξελίξεις στο μέτωπο παραμένουν για εκείνη ο βασικός μοχλός πίεσης.
Σε αυτό το φόντο, η επανάληψη των διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι έγινε σε κλίμα απόλυτης δυσπιστίας. Παρ’ όλα αυτά, ο πρώτος γύρος των διαπραγματεύσεων την Τετάρτη διήρκεσε περισσότερες από πέντε ώρες. Δεν συνοδεύτηκε από ανακοινώσεις πέρα από τη διοχέτευση της πληροφορίας πως οι επαφές θα συνεχιστούν.
Συνομιλίες χωρίς σύγκλιση, «κόκκινες γραμμές» χωρίς γέφυρες
Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκονται, για ακόμη μία φορά, τα δύο πιο ακανθώδη ζητήματα: το εδαφικό και οι εγγυήσεις ασφαλείας που ζητά το Κίεβο από τους συμμάχους του. Η Ρωσία επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο τις περιοχές που έχει ήδη καταλάβει, αλλά και τα τμήματα της ανατολικής περιφέρειας του Ντονέτσκ που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο, μια απαίτηση που το Κίεβο απορρίπτει κατηγορηματικά.
Στην αντίπερα όχθη, η Ουκρανία ζητά σαφείς και δεσμευτικές εγγυήσεις ότι δεν θα βρεθεί ξανά στο μέλλον αντιμέτωπη με ρωσική εισβολή με το Κρεμλίνο να απορρίπτει όμως κάθε σενάριο που θα μπορούσε να περιλαμβάνει δυτική στρατιωτική παρουσία σε ουκρανικό έδαφος.
Οι εικόνες που έδωσε στη δημοσιότητα η κυβέρνηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αποτυπώνουν ανάγλυφα το κλίμα. Οι ουκρανικές και ρωσικές αντιπροσωπείες κάθονται σε αντικριστά τραπέζια, με τους Αμερικανούς αξιωματούχους να λειτουργούν ως συνδετικός κρίκος. Παρά τις δηλώσεις του επικεφαλής της ουκρανικής αποστολής Ρουστέμ Ουμάροφ περί «ουσιαστικής και παραγωγικής εργασίας», διπλωματικές πηγές αποκαλύπτουν πως οι θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν ασύμβατες.
Για το Κίεβο στόχος του νέου γύρου συνομιλιών δεν είναι τόσο η επίτευξη συμφωνίας, όσο η αποκωδικοποίηση των πραγματικών προθέσεων της Μόσχας. Το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι ο νέος γύρος συνομιλιών θα δείξει αν η ρωσική πλευρά έχει πλέον οριστικοποιήσει τη διαπραγματευτική της στάση. Για πολλούς Δυτικούς αναλυτές η επανάληψη των ρωσικών επιθέσεων ενισχύει την εκτίμηση ότι η Μόσχα απλώς κερδίζει χρόνο και πως οι βασικοί στρατηγικοί της στόχοι παραμένουν αναλλοίωτοι.
Πολεμική κόπωση
Στην ίδια την Ουκρανία πάντως η κοινωνική κόπωση γίνεται ολοένα και πιο εμφανής. Σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνιολογίας του Κιέβου, το 40% των πολιτών δηλώνει πλέον διατεθειμένο να αποδεχθεί την παραχώρηση του Ντονμπάς, εφόσον υπάρξουν αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας. Το ποσοστό αυτό συνιστά θεαματική μεταβολή σε σχέση με τον Μάιο του 2022, όταν το 82% απέρριπτε κάθε εδαφική υποχώρηση.
Παρά τη μετατόπιση, η πλειονότητα των Ουκρανών εξακολουθεί να αντιτίθεται σε εδαφικές παραχωρήσεις φοβούμενη βαθύ κοινωνικό διχασμό, μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών και μια ειρήνη χωρίς διάρκεια. Αναλυτές προειδοποιούν, από την άλλη, ότι η εγκατάλειψη του Ντονμπάς θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει όχι μόνο τον κοινωνικό ιστό, αλλά και να διαλύσει την πολιτική κληρονομιά του Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που από ήρωας της αντίστασης θα μπορούσε να μείνει στη συλλογική μνήμη ως εθνικός μειοδότης.
Γι’ αυτόν τον λόγο και οι εγγυήσεις ασφαλείας έχουν καθοριστική σημασία. Κίεβο, Ευρώπη και ΗΠΑ εξετάζουν ένα λεπτομερές σχέδιο αντίδρασης σε ενδεχόμενη ρωσική παραβίαση μιας μελλοντικής συμφωνίας. Μιας αντίδρασης με κλιμακούμενες απαντήσεις από διπλωματικές προειδοποιήσεις έως συντονισμένη στρατιωτική επέμβαση. Στόχος είναι να αποφευχθεί η επανάληψη του σεναρίου των συμφωνιών του Μινσκ, που κατέρρευσαν λόγω έλλειψης μηχανισμών επιβολής.
Εκρηκτικές εγγυήσεις
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Financial Times, η τελευταία πρόταση που εξετάζεται προβλέπει πως μια μελλοντική παραβίαση της ανακωχής από τη Ρωσία θα προκαλούσε αντίδραση εντός 24 ωρών, ξεκινώντας με διπλωματικές προειδοποιήσεις και όποιες ενέργειες απαιτούνταν από τον ουκρανικό στρατό.
Εφόσον οι εχθροπραξίες συνεχιστούν πέρα από αυτό το χρονικό όριο, τότε θα ξεκινούσε η δεύτερη φάση της επέμβασης με δυνάμεις από τη λεγόμενη «συμμαχία των προθύμων». Και αν η παραβίαση εξελισσόταν σε εκτεταμένη επίθεση 72 ώρες μετά την αρχική παραβίαση, τότε θα ενεργοποιούνταν μια «συντονισμένη στρατιωτική απάντηση» από μια δυτική στρατιωτική δύναμη που θα περιλάμβανε και τον αμερικανικό στρατό.
Όπως καταλαβαίνει κανείς, πρόκειται για διπλωματικές διατυπώσεις που πολύ κομψά και ουδέτερα περιγράφουν την έναρξη του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου. Και ίσως επειδή κάποιοι το καταλαβαίνουν αυτό, σπεύδουν να χαμηλώσουν τον πήχη των προσδοκιών για το Κίεβο. Η Φινλανδία, για παράδειγμα, όπως μας πληροφορεί ρεπορτάζ του Politico, έχει προειδοποιήσει την Ουάσιγκτον να αποφεύγει κάθε αναφορά σε εγγυήσεις «τύπου Άρθρου 5» του ΝΑΤΟ για την Ουκρανία, φοβούμενη ότι κάτι τέτοιο θα θόλωνε τη μοναδικότητα της ρήτρας συλλογικής άμυνας της συμμαχίας. Το Ελσίνκι δηλώνει υπέρ της μελλοντικής ένταξης της Ουκρανίας στη συμμαχία, αλλά μέχρι τότε ζητά σαφείς διαχωριστικές γραμμές και προσεκτική γλώσσα.
Σε έναν πόλεμο όπου οι πύραυλοι εξακολουθούν να μιλάνε πιο δυνατά από τις λέξεις, οι εγγυήσεις ασφαλείας θα μπορούσαν να μείνουν έτσι απλώς κενές διατυπώσεις. Είναι επόμενο οι σύμμαχοι της Ουκρανίας να διστάζουν. Η Ευρώπη παραμένει χωρίς ευρύτερη αρχιτεκτονική ειρήνης και η ανοιχτή πλέον δυσπιστία ανάμεσα σε Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον καθιστά κάθε μελλοντική συμφωνία εξαιρετικά εύθραυστη. Και τον κίνδυνο μιας γενικότερης ανάφλεξης πολύ κοντινό σε έναν κόσμο όπου ούτε η συνθήκη START για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών δεν ισχύει πια.
