Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα εμβληματικό σχέδιο που το έλεγαν EastMed. Η ιδέα γεννήθηκε πριν από δώδεκα χρόνια, στόχο είχε να μεταφέρει με υποθαλάσσιο αγωγό φυσικό αέριο από γνωστά και πιθανολογούμενα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου στην Ευρώπη και, παρά τα ταρατατζούμ κυρίως της Ελλάδας και ενίοτε της Κύπρου, παραμένει ακόμη ένα έργο υπό μελέτη. Παραμένει ιδέα, δηλαδή. Και ως ένα σημείο ευτυχώς, διότι το μόνο που λείπει από τη δύσμοιρη Ανατολική Μεσόγειο είναι ένας αγωγός επικίνδυνος για το θαλάσσιο περιβάλλον και δυνάμει εργαλείο εκβιασμού των πεινασμένων για ενέργεια από τους εκάστοτε κακούς. Ο EastMed δεν προχώρησε από το στάδιο της μελέτης για πολλούς λόγους. Επειδή είναι τεχνικά δύσκολος -μεγάλα βάθη, μεγάλο μήκος-, επειδή είναι πανάκριβος, επειδή δεν είναι βέβαιο ότι θα βρεθεί αρκετό φυσικό αέριο για να τον γεμίσει, επειδή στο μεταξύ ήθελαν οι ΗΠΑ να πουλάνε το δικό τους αέριο σε μορφή LNG -και το επέβαλαν- και επειδή έμεινε εκτός σχεδιασμού η Τουρκία.
Είχε πει τότε η Άγκυρα -και είχε υπογραμμίσει τα λόγια της το 2020 με πολεμικά πλοία και πλοία ερευνών- ότι δεν θα επιτρέψει να γίνει τίποτε στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς τη δική της συμμετοχή ή έστω χωρίς να ερωτηθεί.
Το τουρκικό τελεσίγραφο
Το ίδιο ακριβώς έκανε η Τουρκία και το καλοκαίρι του 2024 όταν έβγαλε τον στόλο της έξω από την Κάσο, εκεί που έκανε έρευνες το ναυλωμένο από τον ΑΔΜΗΕ ιταλικό πλοίο για ένα άλλο εμβληματικό ενεργειακό σχέδιο, το Great Sea Interconnector για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ. Το σχέδιο αυτό δεν είναι φαραωνικό όπως ο EastMed, αφού απαιτεί καλώδιο και όχι αγωγό. Επίσης, είναι ένα σχέδιο δυνάμει φιλικό προς το περιβάλλον, καθώς η ενέργεια που θα μεταφέρει μπορεί να παράγεται και από ανανεώσιμες πηγές. Τέλος, είναι ένα σχέδιο που δεν θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα κανενός, καθώς βάσει του Διεθνούς Δικαίου δεν απαιτείται οποιαδήποτε άδεια για να προχωρήσει. Αλλά αυτό το τελευταίο είναι... λεπτομέρεια για την Άγκυρα, η οποία επιμένει ότι δεν θα γίνεται τίποτε στη γειτονιά της χωρίς να ερωτηθεί. Με επιτυχία, όπως φαίνεται μέχρι στιγμής, καθώς από το καλοκαίρι του 2024 μέχρι τώρα οι έρευνες για την πόντιση του καλωδίου δεν προχώρησαν.
Οι κυπριακές ενστάσεις
Πάντως, οι μεγάλες καθυστερήσεις στην υλοποίηση του έργου δεν οφείλονται αποκλειστικά στις προειδοποιήσεις της Άγκυρας για δυναμική αντίδραση αν γίνουν νέες έρευνες στα ανοιχτά της Κάσου και όχι μόνο. Οφείλονται και στις ενστάσεις της Λευκωσίας που θεωρεί εδώ και πολύ καιρό το έργο ακριβό, ενώ υπάρχουν και συμφέροντα στην Κύπρο που δεν επιθυμούν να αλλάξει το status quo στην παραγωγή ενέργειας. Σημειώνεται ότι πάνω από τα τρία τέταρτα της ενέργειας στην Κύπρο παράγονται από μαζούτ και ένα ολόκληρο σύστημα κερδίζει από αυτό. Επιπλέον, προβληματική είναι για τη Λευκωσία και η εμπροσθοβαρής χρηματοδότηση του έργου. Αν δεν τελειώσει ποτέ το καλώδιο -είτε εξαιτίας της Τουρκίας είτε για οποιονδήποτε άλλο λόγο-, δεν βλέπει γιατί να δώσει από τώρα λεφτά στον ΑΔΜΗΕ, έστω κι αν είχε συμφωνήσει να το κάνει. Και αν μέχρι πριν από λίγες μέρες η αμφισβήτηση της βιωσιμότητας του έργου από την Κύπρο κυκλοφορούσε μόνο στους δημοσιογραφικούς διαδρόμους, προχθές διατυπώθηκε και από επίσημα χείλη. Οπότε και οι πλέον καλόπιστοι αμφισβητούν αν το έργο θα προχωρήσει και απορούν με την επιμονή του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη να λέει με κάθε ευκαιρία ότι «το έργο θα γίνει».
Τις τελευταίες μέρες δεν έχει περάσει απαρατήρητη ούτε από τον έξω κόσμο η τεράστια αντίφαση ανάμεσα στις δηλώσεις του Κύπριου υπουργού Οικονομικών Μάκη Κεραυνού ότι έχει στη διάθεσή του μελέτες ανεξάρτητων οργανισμών σύμφωνα με τις οποίες το έργο δεν είναι βιώσιμο και στην επιμονή της ελληνικής κυβέρνησης ότι είναι ένα έργο γεωστρατηγικής σημασίας, στο οποίο παραμένει δεσμευμένη.
Ολα του γάμου δύσκολα...
Αλλά και μια δεύτερη αντίφαση είδε το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες μέρες, αυτή τη φορά με γκροτέσκα χαρακτηριστικά. Την περασμένη Τρίτη η ελληνική κυβέρνηση πανηγύριζε για τις δηλώσεις της Κομισιόν ότι υποστηρίζει την υλοποίηση του έργου και το συγχρηματοδοτεί. Την Τετάρτη (μία μέρα μετά) ο Κύπριος Πρόεδρος αποκάλυπτε πως η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αρχίζει έρευνα σε σχέση με πιθανά ποινικά αδικήματα αναφορικά με το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Λες και με αυτόν τον τρόπο ο Νίκος Χριστοδουλίδης ήθελε να δικαιολογήσει την απροθυμία του «να ξεκαθαρίσει τη στάση της Κύπρου», όπως απαίτησε ο αντιπρόεδρος της ελληνικής κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης. Ο Χριστοδουλίδης αρκέστηκε να πει πως «η Κύπρος θέλει τη διασύνδεση, αλλά για να είναι βιώσιμη, πρέπει ο ΑΔΜΗΕ να υλοποιήσει κάποιες δεσμεύσεις». Έριξε, δηλαδή, το μπαλάκι στον ΑΔΜΗΕ. Κατά κάποιον τρόπο το μπαλάκι στον ΑΔΜΗΕ είχε ρίξει νωρίτερα και το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, με την εκπρόσωπό του να λέει ότι «το έργο προχωρά βάσει προγραμματισμού της εταιρείας».
Σύμφωνα με την εφημερίδα Φιλελεύθερος της Κύπρου, πάντως, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά την περίοδο πριν από την πώληση του έργου στον ΑΔΜΗΕ από τη EuroAsia Interconnector. Η εν λόγω εταιρεία Κύπριου ιδιώτη που ξεκίνησε το έργο δεν είχε την απαραίτητη τεχνογνωσία, παρ’ όλα αυτά υποστηρίχθηκε και χρηματοδοτήθηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία και την Κομισιόν. Η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της Ε.Ε., λίγους μήνες μετά την απόφασή της να χρηματοδοτήσει το έργο, πίεσε για την απόσυρση του ιδιοκτήτη της EuroAsia λόγω αδυναμίας του να βρει πρόσβαση σε δανεισμό εκατομμυρίων ευρώ. Έτσι μπήκε στο παιχνίδι ο ΑΔΜΗΕ, ο οποίος αγόρασε το έργο από τη EuroAsia το 2023 για περίπου 48 εκατ. ευρώ.
