Οι θαλάσσιες χελώνες «λειτουργούν ως βιολογικοί δείκτες. Όταν αυτές πάνε καλά, το οικοσύστημα πάει καλά και το αντίστροφο». Την παρατήρηση κάνει στην ιστοσελίδα Reporterre ο Ντενί Φουρνιέ, ερευνητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών. Σήμερα, εξαιτίας της κλιματικής κρίσης, οι θαλάσσιες χελώνες δεν πάνε καλά: 6 από τα 7 γνωστά είδη τους θεωρούνται «ευάλωτα», «σε κίνδυνο» και «σε κρίσιμο κίνδυνο» σύμφωνα με την κόκκινη λίστα της Διεθνούς Ένωσης Προστασίας της Φύσης. Και πλέον αντιμετωπίζουν και νέα απειλή. Σύμφωνα με τα ευρήματα μελέτης με επικεφαλής τον Φουρνιέ, που δημοσιοποιήθηκε στις 25 Ιουνίου φέτος στην εξειδικευμένη επιθεώρηση Science Advances, αν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ακολουθήσουν εκείνες του «χειρότερου σεναρίου» της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, πάνω από το 50% των ενδιαιτημάτων-κλειδιά για τις θαλάσσιες χελώνες ενδέχεται να εξαφανιστεί ως το 2050. Αυτό είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει τις θαλάσσιες χελώνες προς ζώνες πιο ψυχρές, από τις οποίες όμως διέρχονται πλοία, με κίνδυνο να αυξηθούν οι μοιραίες για τις χελώνες συγκρούσεις... «Η κλιματική αλλαγή αναγκάζει τις θαλάσσιες χελώνες να προσαρμοστούν, αλλά το κάνουν πηγαίνοντας κατευθείαν σε τοίχο, κατευθείαν σε θαλάσσιους δρόμους» εξηγεί ο ίδιος.
Ειδικότερα, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι ως το 2100 οι θαλάσσιες χελώνες θα εγκαταλείψουν τις τροπικές θάλασσες κατευθυνόμενες προς τη Θάλασσα του Βορρά και τη Μεσόγειο στην Ευρώπη καθώς και προς τη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας και τη Θάλασσα της Ιαπωνίας στην Ασία. Θα βρεθούν τότε αντιμέτωπες με εμπορικά πλοία, πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και σκάφη αναψυχής... «Όταν οι χελώνες αναζητούν τροφή, κολυμπούν σε διάφορα επίπεδα κι αν τα πλοία κινούνται γρήγορα, μπορεί να μην τις δουν και να πέσουν πάνω τους» υπογραμμίζει ο Φουρνιέ.
Η έκταση τέτοιου είδους ατυχημάτων δεν είναι εύκολο να εκτιμηθεί γιατί οι νεκρές χελώνες καταλήγουν σε αβυσσαλέους βυθούς... Ωστόσο, όταν βγαίνουν να γεννήσουν στις ακτές, οι επιστήμονες διαπιστώνουν τα ίχνη των τραυματισμών: σπασμένες μασέλες, ουλές στο κέλυφος κ.ά. Στη Μεσόγειο, στα Νησιά Γκαλαπάγκος και στην αμερικανική πλευρά του Ατλαντικού Ωκεανού οι συγκρούσεις με πλοία είναι ο κύριος λόγος για την κάθετη μείωση των πληθυσμών των θαλάσσιων χελωνών. Στη Φλόριντα είναι μάλιστα η Νο1 αιτία των θανάτων τους. Και η απειλή κλιμακώνεται καθώς η ναυσιπλοΐα αναψυχής αναμένεται να αυξηθεί κατά 5% ως το 2030, ενώ η εμπορική ναυτιλία έχει τετραπλασιαστεί από το 1992.
Το απειλητικό φαινόμενο δεν αφορά αποκλειστικά τις θαλάσσιες χελώνες. Σύμφωνα με έρευνα του Οκτωβρίου του 2024 που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Nature Climate Change, η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε μετακινήσεις των φαλαινοκαρχαριών που ανήκουν στην κατηγορία είδους «σε κίνδυνο» από τροπικές θάλασσες σε σημεία-περάσματα πλοίων με εμπορεύματα. Ως το 2100 οι συγκρούσεις είναι... 15.000 φορές πιθανότερες απ’ ό,τι σήμερα!
Πάντως οι ερευνητές δεν περιορίζονται σε διαπιστώσεις. «Υπάρχουν λύσεις» λέει ο Φουρνιέ. Όπως η δημιουργία κινητών προστατευόμενων θαλασσίων ζωνών ή η μείωση της ταχύτητας των πλοίων στις περιοχές συγκέντρωσης των ευάλωτων ειδών. Ήδη αυτό εφαρμόζεται στον κόλπο Saint-Laurent στον Καναδά. Σύμφωνα με έρευνα του 2019, που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Frontiers in Marine Science, μείωση κατά 10% της ταχύτητας των πλοίων από 13 ως 20 κόμβους που είναι σήμερα θα μείωνε κατά 50% τον κίνδυνο των συγκρούσεων. Τέλος, η πιο δραστική πρόταση αφορά τον αποκλεισμό των πλοίων από τις πιο ευαίσθητες ζώνες. Ήδη στη διώρυγα του Παναμά έχει δημιουργηθεί ένας μηχανισμός για την αποφυγή της επικάλυψης διαδρομών πλοίων και μεταναστευτικών οδών των φαλαινών. Ωστόσο τέτοιες δραστικές λύσεις σπανίζουν...
* Η Ρένα Δούρου είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., υπεύθυνη για θέματα Διεθνών Σχέσεων, Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Ενέργειας και Περιβάλλοντος, βουλεύτρια Β2 Δυτικής Αθήνας
