Την Κυριακή αρχίζει στο Ρίο Ντε Τζανέιρο η σύνοδος κορυφής της ομάδας BRICS- Κίνα, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία, Νότια Αφρική- που πλέον αποκαλείται BRICS+ μετά τη περσινή διεύρυνση του μπλοκ και την ένταξη σε αυτό Αιγύπτου, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Αιθιοπίας, Ινδονησίας και Ιράν.
Το γεγονός αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το παγκόσμιο θερμόμετρο ανεβαίνει κατακόρυφα ύστερα από ένα ακόμη σαρωτικό κύμα επιβολής δασμών από τον Τραμπ, το οποίο πλήττει και τη Βραζιλία. Ακόμη περισσότερο, η σύνοδος διεξάγεται με φόντο την εντατικοποίηση των εμπορικών συνομιλιών Ουάσιγκτον-Πεκίνου και η ανακοινωθείσα μη συμμετοχή του Κινέζου προέδρου Σι Τζιπινγκ δίνει τροφή σε σενάρια «αποστασιοποίησης» της Κίνας προκειμένου να μην επηρεαστεί το κλίμα στις αμερικανο-κινεζικές διαπραγματεύσεις. Όμως αυτό ακούγεται μάλλον υπερβολικό.
Το Πεκίνο κάθε άλλο παρά υποβιβάζει τη συμμετοχή του στέλνοντας στη σύνοδο τον Νο2 της ηγεσίας του, τον πρωθυπουργό Λι Κιάνγκ. Για άλλους αναλυτές, και μόνο η παγκόσμια αναταραχή που έχει προκαλέσει ο Αμερικανός πρόεδρος με τη τακτική του να χρησιμοποιεί τους δασμούς ως μέσο πίεσης, φτάνει για να προβληθεί η Κίνα ως μια εναλλακτική παγκόσμια δύναμη που εμφορείται από ρεαλισμό και σέβεται τους διεθνείς κανόνες.
Κοιτώντας από απόσταση
Η Ουάσιγκτον παρακολουθεί από απόσταση αλλά με επικεντρωμένη τη προσοχή της όχι στα διμερή ή πολυμερή οικονομικά, εμπορικά και ενεργειακά ντιλ που θα ξεδιπλωθούν στο τραπέζι της συνόδου, αλλά στο ένα και μοναδικό ζήτημα που τη «καίει»: Τη στρατηγική των BRICS για απομάκρυνση από το δολάριο. Αν αυτό το «πείραμα» πετύχει κι ένα διαχρονικό ζητούμενο για μεγάλο μέρος του κόσμου γίνει πραγματικότητα, η αμερικανική ηγεμονία τίθεται σε κατάσταση άμεσης απειλής.
Παρά την ετερόκλητη σύνθεση των BRICS από χώρες με εντελώς διαφορετικά πολιτικά και οικονομικά συστήματα, οι οποίες μάλιστα έχουν και περιστασιακές τριβές μεταξύ τους (π.χ. Ινδία-Κίνα), αλλά και τη πρόσφατη διεύρυνση που εκτιμάται ότι καθιστά το μπλοκ πολύ δυσκίνητο και λιγότερο αποτελεσματικό, υπάρχει ένα ζήτημα που πραγματικά «ενώνει» τα μέλη του: Η απο-δολαριοποίηση, δηλαδή η αποσύνδεση του εμπορίου και των χρηματοοικονομικών πόρων τους από το αμερικανικό νόμισμα. Καθώς οι παγκόσμιες εντάσεις «κοκκινίζουν», η αποδολαριοποίηση φαντάζει ιδιαίτερα ελκυστική για χώρες όπως η Ρωσία και το Ιράν που έχουν υποστεί αυστηρές κυρώσεις από τις ΗΠΑ.
Νωρίτερα φέτος, μεταξύ των στόχων που είχε θέσει για την βραζιλιάνικη προεδρία του μπλοκ, ο πρόεδρος Λούλα περιέλαβε την «αύξηση των επιλογών» για τη μείωση των «ευάλωτων σημείων και του κόστους» του συστήματος διακρατικών πληρωμών. Πέρυσι, η Ρωσία είχε θέσει επίσης το θέμα προτείνοντας την ανάπτυξη ενός συστήματος διασυνοριακών πληρωμών για τα μέλη των BRICS. Αυτό που φαίνεται δύσκολο να τεθεί στο τραπέζι αυτής της συνόδου είναι ωστόσο ο στόχος της δημιουργίας ενός «νομίσματος BRICS», μια ιδέα που είχε προτείνει ο Λούλα το 2023 και η οποία έχει προκαλέσει τότε την οργή του Τραμπ, παρά το ότι άλλοι ηγέτες του μπλοκ την είχαν υποδεχτεί χλιαρά.
Απειλές…
Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε απειλήσει τον Ιανουάριο να επιβάλει «δασμούς 100%» σε «φαινομενικά εχθρικές» χώρες των BRICS στην περίπτωση που υποστήριζαν τη δημιουργία «ενδοκοινοτικού» νομίσματος ή υιοθετούσαν τη χρήση άλλου νομίσματος για να αντικαταστήσουν «το ισχυρό δολάριο των ΗΠΑ» στις μεταξύ τους συναλλαγές.
Η ανησυχία της Ουάσιγκτον είναι έντονη καθώς το διακύβευμα είναι μεγάλο. Η οικονομική και κατ’ επέκταση πολιτικο-διπλωματική ηγεμονία της Αμερικής θα απειλούνταν άμεσα από μια πιθανή αποδολαριοποίηση ενός μεγάλου τμήματος της παγκόσμιας οικονομίας όπως αυτό που αντιπροσωπεύουν αθροιστικά οι χώρες BRICS. Η κίνηση θα σηματοδοτούσε μια ιστορική μετατόπιση με βαθιές οικονομικές, στρατηγικές και πολιτικές συνέπειες για τις ΗΠΑ καθώς η μεταψυχροπολεμική περίοδος του μονοπολισμού κλείνει και ο κόσμος εισέρχεται σε ένα πολυπολικό σύστημα.
Το αμερικανικό δολάριο συνεχίζει να είναι το κύριο αποθεματικό και εμπορικό νόμισμα στον κόσμο. Αν και στην αμερικανική οικονομία αναλογεί σήμερα μόλις το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ, το 57% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων παραμένουν σε δολάρια. Επίσης, το αμερικανικό νόμισμα κυριαρχεί στο 60% των διεθνών δανείων, στο 70% των εκδόσεων ομολόγων και στο 88% των συναλλαγών στη αγορά συναλλάγματος.
Αυτή ο προνομιακή θέση προσφέρει στις ΗΠΑ ένα τεράστιο οικονομικό πλεονέκτημα:
Μπορεί να τυπώνει χρήμα για να χρηματοδοτεί ελλείμματα και χρέος καθώς η παγκόσμια ζήτηση απορροφά τα «πληθωριστικά» δολάρια. Η «δίψα» για δολάρια μεταφράζεται σ’ ένα ακόμη πλεονέκτημα: Η αμερικανική κυβέρνηση δανείζεται με πολύ χαμηλότερα επιτόκια αφού τα ομόλογά της θεωρούνται τα πιο αξιόπιστα περιουσιακά στοιχεία στον κόσμο. Η αμερικανική οικονομία μπορεί να έχει τεράστια δημοσιονομικά και εμπορικά ελλείμματα όμως η αξία του δολαρίου δεν επηρεάζεται-τουλάχιστον μέχρι στιγμής…
Αν οι BRICS προχωρήσουν στο σχέδιό τους και «φύγουν» τελικά από το δολάριο, το αμερικανικό νόμισμα θα χάσει όχι μόνο την αίγλη του αλλά και την αξία του καθώς η ζήτηση γι’ αυτό θα μειωθεί. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι ΗΠΑ θ’ αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος δανεισμού και θα βρεθούν υπό μεγαλύτερη πίεση να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς και να μειώσουν το δημόσιο χρέος τους. Θα χάσουν την ικανότητα τους να «εξάγουν πληθωρισμό» μέσω της εκτύπωσης χρήματος.
Αναπροσαρμογή
Θα αναγκαστούν επίσης να αναπροσαρμόσουν τις κατευθύνσεις της εμπορικής και εξαγωγικής πολιτικής τους αφού η αποδολαριοποίηση θα σήμαινε ότι χάνουν ένα βασικό μέσο μόχλευσης. Καθώς το δολάριο θα χάνει την αξία του, αναπόφευκτα οι αμερικανικές εξαγωγές θα αντιμετωπίσουν μεγαλύτερο ανταγωνισμό.
Εκείνο όπως που θα τους κοστίσει ιδιαίτερα είναι το ότι θα χάσουν την δυνατότητα μόχλευσης πολιτικά και διπλωματικά. Η τακτική της επιβολής κυρώσεων ως μέσου οικονομικής και πολιτικής πίεσης, θα αποδυναμωθεί. Είναι γνωστό ότι οι αμερικανικές αρχές μπορούν να παγώσουν ξένα περιουσιακά στοιχεία, να απαγορεύσουν την πρόσβαση στο σύστημα πληρωμών SWIFT και να εμποδίσουν τις τράπεζες να χρησιμοποιούν δολάρια. Αν σημαντικές χώρες μεταφέρουν το εμπόριο και τα αποθεματικά τους σε άλλα νομίσματα ή συστήσουν δικά τους συστήματα πληρωμών, η τακτική των κυρώσεων καθίσταται πολύ λιγότερο αποτελεσματική. Αυτό θα ήταν ένα ισχυρό πλήγμα για την παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ.
Για άλλους βέβαια, κάτι τέτοιο θα σηματοδοτούσε και τη «σωτηρία» του κόσμου: Παράκαμψη του αμερικανικού τραπεζικού συστήματος, των κυρώσεων- ή του φόβου επιβολής κυρώσεων- του ελέγχου, και της χρήσης του χρήματος ως όπλου στο τραχύ γεωπολιτικό τερέν της εποχής. Η αποδολαριοποίηση θα σήμαινε επίσης ταχύτερες και φθηνότερες συναλλαγές για τις αναπτυσσόμενες και λιγότερο αναπτυγμένες οικονομίες, «αυτόνομο» έλεγχο της ροής του χρήματος, και πάνω απ’ όλα, οικοδόμηση ενός διεθνούς συστήματος όπου η εμπιστοσύνη και η οικονομική αλληλόδραση για πρώτη φορά δεν θα βασίζονται και δεν θα ποδηγετούνται από τη Δύση και τους θεσμούς της…
