Στον πηγαιμό για τη Βεγγάζη βγήκε την Κυριακή ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, όπου συναντήθηκε με τον επικεφαλής του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, όπως ανέφερε στην επίσημη ανακοίνωση ο πολέμαρχος που κάνει κουμάντο στην Ανατολική Λιβύη. Μερικές μέρες αργότερα, στις 15 Ιουλίου, ο Γεραπετρίτης θα επισκεφθεί την Τρίπολη, την έδρα της προσωρινής μεν, αναγνωρισμένης από τον ΟΗΕ δε κυβέρνησης της Λιβύης. Ποιους ακριβώς θα δει εκεί δεν είναι ακόμη γνωστό, αφενός διότι η κατάσταση στην Τρίπολη είναι ιδιαίτερα ρευστή, αφετέρου διότι μετά το διπλωματικό επεισόδιο με τον Νίκο Δένδια το 2022 -όταν ο τότε υπουργός Εξωτερικών αρνήθηκε να συναντηθεί με την τότε Λίβυα ομόλογό του καταχειροκροτούμενος από το ευρύτατο «πατριωτικό» στρατόπεδο- δεν είναι πολύ εύκολο για την Ελλάδα να βρει συνομιλητές εκεί. Πάντως, στην επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών ο Γεραπετρίτης «θα έχει συναντήσεις με αξιωματούχους».
Και ο Πλεύρης
Στη Λιβύη μεταβαίνει σήμερα Τρίτη και ο νέος υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης -αποστολή που του ανέθεσε ο πρωθυπουργός, όπως έλεγε στους διαδρόμους της Βουλής- συνοδεύοντας τον αρμόδιο επίτροπο Μετανάστευσης της Ε.Ε. Μάγκνους Μπρούνερ σε Βεγγάζη και Τρίπολη μαζί με τους ομολόγους του από την Ιταλία και τη Μάλτα.
Προς τι το τόσο ενδιαφέρον για τη διαλυμένη χώρα στη βόρεια ακτή της Αφρικής; Για την Ελλάδα η Λιβύη ενσαρκώνει ένα διπλό πρόβλημα: από τη μια πλευρά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που έχει χαράξει στο τέλος του 2019 τα θαλάσσια σύνορα στην Ανατολική Μεσόγειο σαν να μην υπάρχουν η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, και από την άλλη τη νέα ρότα διακίνησης προσφύγων και μεταναστών από το Τομπρούκ προς τη Γαύδο και την Κρήτη. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από το Λιμενικό, έχουν αυξηθεί κατά 258% οι αφίξεις προσφύγων και μεταναστών το πρώτο εξάμηνο του 2025 σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό. Από την αρχή της χρονιάς έχουν φτάσει στην Κρήτη περισσότερα από 7.000 άτομα, ενώ καθ’ όλη τη χρονιά πέρσι αυτοί που είχαν φτάσει με σαπιοκάραβα από τη Λιβύη στη Γαύδο και στην Κρήτη δεν ξεπερνούσαν τις 5.000. Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, ένα μεγάλο μέρος αυτών που φτάνουν μέσω Τομπρούκ στη Γαύδο και στην Κρήτη είναι ασυνόδευτοι ανήλικοι από την Αίγυπτο.
Η ευρωπαϊκή παρέμβαση
Το πρόβλημα που ενδιαφέρει την Ευρώπη σε σχέση με τη Λιβύη είναι το δεύτερο, το Μεταναστευτικό - αν και έχει επισημανθεί δύο φορές σε συμπεράσματα συνόδων κορυφής ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν είναι συμβατό με το Διεθνές Δίκαιο και δεν παράγει νόμιμα αποτελέσματα. Γι’ αυτό και η επίσκεψη του επιτρόπου Μπρούνερ στις αρχές της περασμένης εβδομάδας στην Αθήνα, γι’ αυτό και το ταξίδι του στη Λιβύη μαζί με τον Πλεύρη. Οι περισσότερες κυβερνήσεις της Ε.Ε. δεν αντέχουν περισσότερες αφίξεις προσφύγων και μεταναστών, είτε επειδή συμμετέχουν σ’ αυτές ακροδεξιά κόμματα είτε επειδή νιώθουν την ανάσα των ακροδεξιών κομμάτων στον σβέρκο τους. Έχουν επιλέξει, λοιπόν, αφενός να σηκώσουν τους τόνους στο Μεταναστευτικό, φτάνοντας έως και στη χρήση της λέξης «λαθρομετανάστης» από υπουργικά χείλη, αφετέρου να αναζητήσουν συμφωνίες με τις γειτονικές χώρες της Ευρώπης, ώστε να κρατούν αυτές τους πρόσφυγες και τους επίδοξους μετανάστες στο έδαφός τους. Το πρότυπο είναι η συμφωνία της Ε.Ε. με την Τουρκία το 2016, η οποία είχε οδηγήσει στη μείωση κατά 95% της μαζικής εξόδου κυρίως Σύρων και Αφγανών μέσω των νησιών του Αιγαίου και εν μέρει του Έβρου.
Βέβαια, η Τουρκία του Ερντογάν είναι μια κανονική χώρα, με την έννοια ότι η κυβέρνησή της ελέγχει όλη την επικράτεια και βεβαίως τις δυνάμεις ασφαλείας και το Λιμενικό Σώμα. Γι’ αυτό και λειτούργησε σε μεγάλο βαθμό η συμφωνία με την Ε.Ε. το 2016. Ο Ερντογάν πήρε πολλά χρήματα για να κρατήσει τουλάχιστον τρία εκατομμύρια Σύρους πρόσφυγες στο έδαφός του και, με εξαίρεση το τζαρτζάρισμα του Έβρου το 2020, κράτησε τα σύνορά του με την Ευρώπη κλειστά.
Η Λιβύη του Ντμπεϊμπά, του Σάλεχ και του Χάφταρ, πάλι, είναι ένα διαλυμένο κράτος, στην επικράτεια του οποίου δεν κάνει κουμάντο μία κυβέρνηση. Ο Ντμπεϊμπά και η κυβέρνηση της Τρίπολης είχαν μέχρι πρόσφατα τον έλεγχο στη Δυτική Λιβύη και με τη στρατιωτική βοήθεια της Τουρκίας, ενώ σήμερα είναι αμφίβολο αν συνεχίζουν να το έχουν. Ο Χάφταρ, τον οποίο είχε προσεγγίσει μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο η Ελλάδα και είχε υποδεχθεί μετά βαΐων και κλάδων στην Αθήνα ο Μητσοτάκης, ελέγχει την Ανατολική Λιβύη, από την οποία φεύγουν τώρα τα σαπιοκάραβα των διακινητών.
Για να κλείσει μια συμφωνία με τη Λιβύη, η Ε.Ε. πρέπει να μπορέσει να συνεννοηθεί και με τις δύο πλευρές - και πρέπει να δώσει ανταλλάγματα και στους δύο, τα οποία να μπορεί και να δικαιολογήσει στους φορολογούμενους πολίτες της. Το εγχείρημα δεν θα είναι εύκολο. Ούτε, όμως, είναι αδύνατο. Η Ιταλία, όταν υπουργός Μετανάστευσης ήταν ο ακροδεξιός Ματέο Σαλβίνι -από τον οποίο δεν έχει να ζηλέψει τίποτε ο δικός μας Θάνος Πλεύρης-, κατάφερε να συμφωνήσει με την κυβέρνηση της Τρίπολης να κλείσει τη διαδρομή από τη Δυτική Λιβύη προς τη Λαμπεντούζα. Με αδιευκρίνιστο οικονομικό αντάλλαγμα. Μπορεί με ένα ανάλογο αντάλλαγμα να πειστεί και ο Χάφταρ να ελέγχει τους απόπλους από το Τομπρούκ. Το θέμα είναι ποιος θα βάλει το χέρι στην τσέπη.
Πάμε για νέο «έπος»;
Πάντως, ο ζορισμένος από τα σκάνδαλα της κυβέρνησής του Κυριάκος Μητσοτάκης προσπαθεί να επιδείξει πυγμή έναντι της Λιβύης στέλνοντας δύο φρεγάτες του Πολεμικού Ναυτικού να κάνουν περιπολίες στα διεθνή ύδατα. Η επίδειξη έχει δύο στόχους: Το Μεταναστευτικό και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ενδεχομένως κι έναν τρίτο, να εμφανιστεί ως εγγυητής των ελληνικών συνόρων στο εγχώριο ακροατήριο - όπως έκανε και με το περιβόητο «έπος» του Έβρου.
Πλην όμως, αυτή η επίδειξη έχει και κινδύνους. Πρώτον, να είναι απολύτως αναποτελεσματική, όσο είναι και η συνεχιζόμενη ευρωπαϊκή επιχείρηση IRINI στα ανοιχτά της Λιβύης, όπου ήδη συμμετέχει ελληνική φρεγάτα. Με την IRINI ούτε ο εξοπλισμός των αντιμαχόμενων πλευρών στη Λιβύη σταμάτησε ούτε οι διαδρομές των διακινητών. Δεύτερον, να οδηγήσει σε κάποια νέα τραγωδία, όπως στην Πύλο, αν μια φρεγάτα με τον όγκο της προσπαθήσει -που δεν θα το κάνει- να σταματήσει μια ύποπτη μηχανότρατα. Το πιθανότερο, πάντως, είναι οι φρεγάτες μας να διασώσουν ναυαγούς, τιμώντας την παράδοση της ναυτοσύνης.
Οσο για την επίδειξη πυγμής με το βλέμμα στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αν είναι στην πρόθεση του πρωθυπουργού, αυτή είναι λίγο... έωλη. Πυγμή επέδειξε η Τουρκία με τα πλοία της έξω από την Κάσο όταν γίνονταν οι έρευνες για την πόντιση καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου. Αυτή τη στιγμή δεν γίνονται έρευνες σε αμφισβητούμενα θαλάσσια οικόπεδα από τη Λιβύη ώστε να τις παρεμποδίσουν οι ελληνικές φρεγάτες.
