Τελικά ο δρόμος προς τη λιτότητα είναι σπαρμένος με... λάθη, με λάθος υπολογισμούς και παραλείψεις. Μετά από το λάθος πολλαπλασιαστή του ΔΝΤ, που αποκαλύφθηκε φέτος τον Ιανουάριο, ένα ακόμη «λάθος» ήλθε στην επιφάνεια πρόσφατα, δημιουργώντας πολλά ερωτήματα για την αξιοπιστία ενός ιδρύματος που «πουλάει» επιστημοσύνη.
Το 2010, δύο γνωστοί οικονομολόγοι, οι Κάρμεν Ράινχαρτ και Κένεθ Ρόγκοφ, πρώην στελέχη του ΔΝΤ και γνωστοί καθηγητές του Χάρβαρντ (συγγραφείς του μπεστ σέλερ «Αυτή τη φορά είναι αλλιώς»), δημοσίευσαν ένα άρθρο με τίτλο «Ανάπτυξη σε περίοδο χρέους». Στηριζόμενο σε δεδομένα της περιόδου μεταξύ 1946 και 2009 σε είκοσι χώρες, το άρθρο αυτό αποδεικνύει ότι η ανάπτυξη αποκαλύπτεται αισθητά κατώτερη στις χώρες των οποίων το δημόσιο χρέος υπερβαίνει το 90% του ΑΕΠ. Τι συνέβη τώρα; Μια ομάδα οικονομολόγων του πανεπιστημίου της Άμχερστ της Μασαχουσέτης, οι Τόμας Χέρντον, Μάικλ Ας και Ρόμπερτ Πόλιν, ερεύνησαν τη μελέτη αυτή και τα συμπεράσματά της είναι πάρα πολύ διαφορετικά από εκείνα των Ράινχαρτ και Ρόγκοφ. Και τούτο για έναν απλό λόγο: οι δύο γνωστοί οικονομολόγοι δεν έλαβαν υπόψη τους πέντε χώρες (την Αυστραλία, την Αυστρία, τον Καναδά, τη Δανία και το Βέλγιο) στο δείγμα τους, χρησιμοποίησαν μια αμφισβητούμενη μέθοδο στάθμισης των χωρών μεταξύ τους και - πρωτότυπο - το πρόγραμμα Excel, που χρησιμοποιήθηκε, είχε ένα δομικό πρόβλημα! Οι τρεις αυτοί παράγοντες είχαν ως αποτέλεσμα οι δύο οικονομολόγοι να φθάσουν σε ποσοστό ανάπτυξης κατά μέσο όρο 0,1% για χώρες με χρέος άνω του 90%. Αντιστοίχως, οι οικονομολόγοι που εξέτασαν τη μελέτη των δύο, έφθασαν σε ποσοστό 2,2%, με τα ίδια δεδομένα...
Σύμφωνα με τον Μάικ Κόνζαλ, οικονομολόγο μπλόγκερ του Next New Deal, το λάθος του Excel είναι ανεκδοτολογικό, ωστόσο το πιο σοβαρό είναι η παράλειψη των πέντε χωρών, γιατί αλλοιώνει σε μεγάλο βαθμό τα αποτελέσματα. Και δεν πρόκειται για τυχαία μελέτη, αλλά για εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον προκειμένου να αιτιολογηθούν τα προγράμματα λιτότητας. Π.χ. ο γνωστός μας επίτροπος Όλι Ρεν έκανε λόγο για «σοβαρή έρευνα», ενώ ο πρώην υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Τίμοθι Γκάιτνερ, την χαρακτήρισε «έξοχη».
Από την πλευρά τους, οι τρεις οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι πρέπει να επανεξεταστούν οι πολιτικές λιτότητας και στις δύο όχθες του Ατλαντικού. Και εξηγούν σε άρθρο τους στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς: «Ας πάρουμε μια κατάσταση όπου μια χώρα πλησιάζει το κρίσιμο 90% του ΑΕΠ. Δεν είναι ορθό να βγάλουμε το συμπέρασμα ότι αυτές οι χώρες πλησιάζουν σε σημείο κινδύνου όπου η οικονομική ανάπτυξη θα καταβαραθρωθεί»... Βέβαια, στο πλευρό των δύο, προσέτρεξαν ουκ ολίγοι οπαδοί της λιτότητας, ωστόσο το θέμα παραμένει: με λάθη και με «λάθη» οι κοινωνίες επιστρέφουν στον 19 αιώνα...
