Μακριά από τα φώτα του ελληνικού και διεθνή Τύπου, το τελευταίο διάστημα στην Τυνησία και την Αίγυπτο γίνονται κάποιες εντατικές συζητήσεις μεταξύ των νέων κυβερνήσεων και του ΔΝΤ που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πιο συγκεκριμένα, οι δύο χώρες διαπραγματεύονται δάνεια με το Ταμείο, των ποσών $1,78 δισ. και $4,8 δισ. αντιστοίχως. Αυτά τα ποσά, βέβαια, δεν μπορούν να συγκριθούν με τις ελληνικές ανάγκες, αλλά αυτό που έχει σημασία για την ελληνική περίπτωση είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο γίνονται οι διαπραγματεύσεις και η διαφορετική προσέγγιση των Τυνησιακών και Αιγυπτιακών αρχών απέναντι στον δανεισμό τους από το ΔΝΤ.
Η παρουσία του ΔΝΤ σε αυτές τις χώρες δεν είναι πρωτοφανής. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, το Μαρόκο, η Τυνησία και η Αίγυπτος είχαν υπογράψει μνημόνια συνεργασίας με το Ταμείο. Τα νέα δάνεια που συζητούνται σήμερα παρουσιάζονται σαν λύσεις εκτάκτου ανάγκης (χωρίς άμεση ενεργοποίηση) για τη θωράκιση των δύο οικονομιών που έχουν εξασθενήσει λόγω των τελευταίων γεγονότων και της Ευρωπαϊκής κρίσης. Ωστόσο, οι όροι που τα συνοδεύουν δεν διαφέρουν πολύ από τα παλαιότερα μνημόνια που είχαν υπογράψει οι δύο χώρες και το καταστροφικό μνημόνιο που εφαρμόζεται στη χώρα μας. Η κυβέρνηση της Τυνησίας φαίνεται πολύ πιο αποφασισμένη από αυτή της Αιγύπτου να υπογράψει τους όρους του δανείου με το Ταμείο, και οι τοπικές αρχές ανακοινώνουν πως αυτό θα γίνει το αργότερο μέχρι τον Ιούνιο. Μάλιστα, αυτή τη στιγμή αντιπροσωπεία του ΔΝΤ είναι στη χώρα και διαπραγματεύεται τους όρους του δανεισμού.
Η κριτική που ασκείται στη χώρα και οι αντιδράσεις της Τυνησιακής κυβέρνησης σε αυτές δεν είναι επίσης διαφορετικές από την ελληνική περίπτωση. Κατηγορίες για αδιαφανείς διαπραγματεύσεις και για παραχώρηση εθνικής κυριαρχίας εκτοξεύονται στην κυβέρνηση, αλλά χωρίς ιδιαίτερες κινητοποιήσεις. Η κυβέρνηση τονίζει πως το δάνειο δεν είναι άμεσα ενεργοποιήσιμο, ενώ άλλοι αξιωματούχοι τονίζουν πως τα μέτρα που το ακολουθούν αποτελούν συνέχεια προηγούμενων πολιτικών. Οι ακραίες δηλώσεις βέβαια δεν λείπουν, καθώς ορισμένοι εκ της κυβερνήσεως τονίζουν πως πουθενά στον κόσμο οι πολίτες δεν ρωτούνται για ανάλογες συμβάσεις και οικονομικές στρατηγικές.
Από την άλλη μεριά, η Αιγυπτιακή αντιμετώπιση του Ταμείου είναι διαφορετική. Υπό τον φόβο των κοινωνικών αντιδράσεων, η νέα κυβέρνηση καθυστέρησε την οριστικοποίηση της προηγούμενης δανειακής σύμβασης με το ΔΝΤ και προχώρησε σε διμερείς συνάψεις δανείων με άλλες Αραβικές χώρες. Μέχρι τώρα το Κατάρ έχει δώσει πάνω από $5 δισ. (και φυσικό αέριο) στην Αίγυπτο, ενώ είναι έτοιμο να αγοράσει επιπλέον Αιγυπτιακά ομόλογα ύψους $3 δισ. Την περασμένη Τετάρτη η Λιβύη συμφώνησε να παραχωρήσει $2 δισ. στη χώρα. Αυτές οι συμφωνίες δεν είναι αρκετές για να κρατήσουν την Αίγυπτο μακριά από τις δαγκάνες του ΔΝΤ, ωστόσο δίνουν στον Μόρσι μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στο Ταμείο, το οποίο ήδη έχει ενημερωθεί ακόμη και για την εναντίωση του φιλοδυτικού Ελ Μπαραντέϊ για τις προτεινόμενες περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες.
Οπότε ποια είναι τα μαθήματα που μπορούμε να πάρουμε από την άλλη μεριά της Μεσογείου; Για την κυβέρνηση το βασικό μάθημα έρχεται από την Αίγυπτο, καθώς αποδεικνύει πως συνδυαστικές λύσεις στα ελλείμματα ρευστότητας είναι ρεαλιστικές και θα μπορούσαν να ενισχύσουν την μελλοντική διαπραγματευτική ισχύ της Ελλάδας απέναντι στο ΔΝΤ. Για την αξιωματική αντιπολίτευση τα μαθήματα εκτείνονται πέρα από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η σαφής αρνητική στάση του Ελ Μπαραντέϊ απέναντι στο ΔΝΤ και οι κοινωνικές αντιδράσεις στη χώρα καλούν την ελληνική αξιωματική αντιπολίτευση να ακολουθήσει ένα ρεαλιστικό αντιμνημονιακό σχέδιο χωρίς παλινδρομήσεις, καθώς αυτές επιτείνουν τα αδιέξοδα και την κοινωνική κόπωση. Όπως διαπιστώνεται στην Τυνησία, ελλείψει συγκεκριμένων εναλλακτικών προτάσεων, το ΔΝΤ αφήνεται ελεύθερο να επιβληθεί σε μια κυβέρνηση που παραδίδεται άνευ όρων στις μνημονιακές πολιτικές.
_____________________
*Ο Χ. Κουρτέλης είναι M.Sc (LSE) στις Διεθνείς Αναπτυξιακές Σπουδές, Υπ. Διδάκτωρ στο Κing's College του Λονδίνου.
