Την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας βρέθηκε στη Βαγδάτη και υποσχέθηκε στον Ιρακινό ομόλογό του βοήθεια για την αντιμετώπιση της άνευ προηγουμένου λειψυδρίας, που έχει μετατραπεί σε ζωτική απειλή για τη χώρα. Το θέμα κάθε άλλο παρά αδιάφορο είναι, άσχετα από το αν μένει ακόμα να διευκρινιστεί πώς θα υλοποιηθεί αυτή η υπόσχεση και κυρίως με τι ανταλλάγματα.
Στις αρχές Ιουνίου εκπρόσωποι των Ηνωμένων Εθνών βρέθηκαν στην πρωτεύουσα του Ιράκ για να συζητήσουν το πρόβλημα και δεν φάνηκε να έχουν έτοιμες λύσεις. Ο παρατεταμένος καύσωνας, με θερμοκρασίες άνω των 50 βαθμών Κελσίου, και οι καθυστερημένες βροχές έχουν καταστρέψει τους βάλτους της «εύφορης κοιλάδας», το οικοσύστημα στην καρδιά της Μέσης Ανατολής.
Το νερό νεράκι
Μεγάλα κομμάτια γης κατά μήκος των δύο μεγάλων ποταμών του Ευφράτη και του Τίγρη αντιμετωπίζουν επίσης τεράστιες προκλήσεις: αν η κλιματική αλλαγή συνεχιστεί με τους σημερινούς ρυθμούς στην περιοχή, έως το 2050 θα πλήττεται από περισσότερες από 300 αμμοθύελλες ετησίως. Η εξάτμιση, η μειωμένη ροή νερού και η έλλειψη βροχοπτώσεων θα μειώσουν τα υδάτινα αποθέματα της χώρας στο ελάχιστο.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος του Ιράκ Τζασίμ Αμπντούλ Αζίζ αλ Φαλαχί περιέγραψε το μέλλον της χώρας και των κατοίκων της με μελανά χρώματα. Η έλλειψη νερού θα έχει σοβαρές συνέπειες τόσο για τους αγροτικούς όσο και για τους αστικούς πληθυσμούς.
Αυτό βεβαίως συμβαίνει και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής, επηρεάζοντας λαούς και πολιτισμούς που άνθισαν τους περασμένους αιώνες.
Στην περίπτωση του Ιράκ, το πρόβλημα εμφανίζεται εξαιρετικά οξυμένο και κυρίως δείχνει συχνά να μην μπορεί να λυθεί με «ιδία μέσα». Αυτό έχει να κάνει και με τη συμπεριφορά γειτονικών κρατών, όπως το Ιράν και η προαναφερθείσα Τουρκία, που κατασκευάζουν φράγματα και λεκάνες συγκράτησης και παίρνουν όλο και περισσότερο νερό για τις δικές τους ανάγκες. Η Τουρκία χρησιμοποιεί το νερό και ως πολιτικό, στρατιωτικό εργαλείο, εφαρμόζοντας περιοριστικές τεχνικές προκειμένου να ελέγχει τις εξελίξεις στον Βορρά του Ιράκ, όπου ζουν κυρίως Κούρδοι. Αυτό έχει τεράστιες επιπτώσεις, αφού από την Τουρκία περνά σχεδόν του 70% του γλυκού νερού του Ιράκ. Η πρακτική αυτή συνεχίζεται παρά τη συμφωνία του 2021 μεταξύ Άγκυρας και Βαγδάτης για αυξημένη ροή νερού και η ελπίδα των κυβερνώντων στη Βαγδάτη είναι πράγματι να ανοίξει τώρα η Άγκυρα λίγο περισσότερο τις στρόφιγγες.
Διέξοδος στη μετανάστευση
Στις αρχές του 20ού αιώνα η φυσιολογική ροή νερού υπολογιζόταν σε 1.350 κυβικά ανά δευτερόλεπτο. Σήμερα είναι μόλις 149. Οι παραπόταμοι των μεγάλων ποταμών Ευφράτη, Τίγρη και Ντιγιάλα στεγνώνουν όλο και περισσότερο.
Η χαμηλή ροή νερού επιδεινώνεται περαιτέρω από το γεγονός ότι λόγω κλίματος το 14,7% των επιφανειακών υδάτων του Ιράκ εξατμίζεται κάθε χρόνο. Οι περιοχές στις οποίες καλλιεργούνται σιτηρά κατά μήκος των ποταμών και στα νότια έλη σχεδόν στερεύουν πλήρως. Ορισμένα υδάτινα σώματα, όπως η δεξαμενή Hamrim και η λίμνη Umm Al-Binni έχουν ήδη χάσει πάνω από το 50% του όγκου τους και αναμένεται να μετατραπούν σε έρημο τα επόμενα χρόνια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι τοπικές, συχνά αγροτικές, κοινότητες να χάνουν τα ζώα τους και τα προς το ζην.
Οι κάτοικοι αυτών των ρημαγμένων περιοχών, οι πρόγονοι πολλών εκ των οποίων έζησαν εκεί για αιώνες, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μεταναστεύσουν σε μεγαλύτερες πόλεις, όπου πρέπει επίσης να αγωνιστούν για να επιβιώσουν. Μόνο το 2022, σύμφωνα με το ιρακινό υπουργείο Μετανάστευσης και Εκτοπισμού, περισσότεροι από 7.000 αγρότες και οι οικογένειές τους εγκατέλειψαν τις αγροτικές περιοχές. Το υψηλό επίπεδο αστικοποίησης του Ιράκ είχε πέσει στα τέλη της δεκαετίας του 1990, αλλά αυξάνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Το 2021, το 71,2% του πληθυσμού του Ιράκ είχε συγκεντρωθεί σε πόλεις όπως η Βαγδάτη, η Βασόρα, η Νατζάφ και η Μοσούλη. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου έχει άλλες προεκτάσεις, συμπεριλαμβανομένων των αυξανόμενων δυσκολιών που αντιμετωπίζουν πολλοί δήμοι στη συντήρηση των ερειπωμένων υποδομών ύδρευσης και ηλεκτρικής ενέργειας. Όλα αυτά καθώς η χώρα παραπαίει από τη μία πολιτική κρίση στην άλλη.
Ο πληθωρισμός, η τεράστια αύξηση του κόστους των τροφίμων στις παγκόσμιες αγορές και οι εύθραυστες αλυσίδες εφοδιασμού επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό και δημιουργούν νέες οικονομικές εξαρτήσεις. Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου μπορεί να επιτρέψουν στο Ιράκ να σταθεροποιήσει τον προϋπολογισμό του, αλλά η χώρα θα πρέπει να κάνει τεράστιες επενδύσεις για να διατηρήσει την ποιότητα ζωής, η οποία για ορισμένους είναι αρκετά χαμηλή - και ανθυγιεινή.
Υπάρχει και ο φόβος για εκτόξευση των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη από ανθρώπους που δεν βλέπουν καμιά προοπτική στην πατρίδα τους, που έχει αρχίσει να στρέφει τα βλέμματα της Ευρώπης προς την κατεστραμμένη χώρα. Πολλοί μιλούν πλέον για την ανάγκη ενίσχυσής της, ειδικά τώρα που βλέπουν και την Τουρκία να επιδιώκει να αυξήσει την επιρροή της.
Η αποτυχία λήψης μέτρων για το Ιράκ θα δημιουργήσει ένα εφιαλτικό σενάριο για την περιφερειακή και υπερπεριφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, προειδοποιούν πολιτικοί αναλυτές που παρακολουθούν την ευρύτερη περιοχή. Θεωρούν, μεταξύ άλλων, πως η επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου θα δημιουργούσε έδαφος για φονταμενταλιστικά και εξτρεμιστικά κινήματα και νέες περιοχές στρατολόγησης για οργανώσεις όπως το Ισλαμικό Κράτος και η Αλ Κάιντα.
