Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή
Σάρκα και οστά φαίνεται ότι πήρε το χειρότερο σενάριο των αγορών για τις ιταλικές εκλογές. Αυτό που φοβούνταν πάνω από όλα ήταν το ενδεχόμενο της ακυβερνησίας στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, ένα ενδεχόμενο πολύ πιθανό μετά την οριακή νίκη της Κεντροαριστεράς του Μπερσάνι, που δεν του επιτρέπει να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι ή τον Μπέπε Γκρίλο.
Αληθινός βγήκε και ο άλλος φόβος τους, μήπως «νεκραναστηθεί» ο Μπερλουσκόνι. «Η ολική επαναφορά του είναι δηλητήριο για τις αγορές», έλεγε χθες μια πλειάδα αναλυτών, επιβεβαιωνόμενη από τις εξελίξεις στα χρηματιστήρια, τις αγορές ομολόγων και την αγορά συναλλάγματος. Βουτιά στο χρηματιστήριο του Μιλάνου και αναστολή στη διαπραγμάτευση των μετοχών των ιταλικών τραπεζών, ενώ και τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια από τη Φρανκφούρτη μέχρι το Παρίσι, τη Λισσαβώνα και τις Βρυξέλλες είδαν τους επενδυτές να ξεπουλάνε. Μόνο το ελληνικό τη γλίτωσε ξώφαλτσα, ίσως επειδή οι επενδυτές που έχουν απομείνει στην Αθήνα είναι «γανωμένοι» στις πολιτικές αναταράξεις.
Ανεβαίνουν τα spread του Νότου
Μαζί με την «ολική επαναφορά» του Καβαλιέρε επέστρεψε και ο φόβος για νέα κλιμάκωση της ευρωκρίσης. Γι' αυτό από το απόγευμα της Δευτέρας, όταν διαφάνηκε η «ισοπαλία» στην Ιταλία, με τον Μπερσάνι να μην καταφέρνει να πάρει την πλειοψηφία στη Γερουσία, το ευρώ άρχισε να κατρακυλάει σε σχέση με το δολάριο πέφτοντας μέσα σε λίγες ώρες σε χαμηλό επτά εβδομάδων έναντι του αμερικανικού νομίσματος. Την ίδια ώρα πήραν την ανιούσα τα spread των ιταλικών ομολόγων αυξάνοντας απότομα το κόστος δανεισμού για το ιταλικό κράτος. Μαζί με τα ιταλικά spread, βέβαια, αυξήθηκαν και τα ελληνικά, τα πορτογαλικά, και -το σημαντικότερο- τα ισπανικά, με την κυβέρνηση της Μαδρίτης να αγωνιά για το πόσο θα της κοστίσει η επόμενη δημοπρασία. Σήμερα, πάντως, ήταν προγραμματισμένο να τοποθετήσει η Ιταλία δεκαετή ομόλογα στις αγορές και όλοι περιμένουν να δουν τι επιτόκιο θα αναγκαστεί να προσφέρει.
Οι προβλέψεις των οικονομολόγων
Πάντως, ο επικεφαλής οικονομολόγος της Commerzbank, Γιεργκ Κρέμερ, διατύπωσε την εκτίμηση ότι οι επενδυτές θα ξεφορτωθούν μεν τα ομόλογα της ευρωπαϊκής περιφέρειας και οι αγορές θα παραμείνουν νευρικές τις επόμενες μέρες, ωστόσο κατέληξε ότι «δεν αναμένουμε μια νέα κλιμάκωση της κρίσης εμπιστοσύνης όπως το 2011».
Σαφέστεροι ήταν οι αναλυτές της Royal Bank of Scotland, που είπαν ότι «το μήνυμα των ιταλικών εκλογών ήταν η άρνηση της πολιτικής της λιτότητας, γι' αυτό και το αποτέλεσμα ήταν το χειρότερο δυνατό».
Ο διευθυντής του γερμανικού ινστιτούτου οικονομικής έρευνας DIW, Φέρντιναντ Φίχτερ, υποστήριξε πάντως ότι το ευρώ δεν θα κινδυνεύσει από την ακυβερνησία στην Ιταλία, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα χάσουν οι αγορές την ψυχραιμία τους. «Εάν τις επόμενες ώρες και μέρες ηρεμήσουν τα πράγματα, θα γλιτώσουμε μια νέα κλιμάκωση της κρίσης» είπε, εκφράζοντας την εμπιστοσύνη του στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία, εάν χρειαστεί, θα επέμβει για να ρίξει το κόστος δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας, που συμπαρασύρεται.
Οι ήττες των άλλων
Αν και οι πολιτικοί των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών ήταν αρκετά φειδωλοί στις αντιδράσεις τους, προσπαθώντας να δείξουν ότι δεν αμφισβητούν την ετυμηγορία του κυρίαρχου ιταλικού λαού, δεν κατάφεραν να κρύψουν ούτε την ανησυχία τους για το τι θα γίνει από 'δώ και πέρα όχι μόνο στην Ιταλία, αλλά σε ολόκληρη την Ευρωζώνη, ούτε το αίσθημα της έμμεσης ήττας.
Μια ήττα διπλή. Πρώτα και κυρίως, της πολιτικής λιτότητας που επιβάλλει στην Ευρώπη η κυβέρνηση Μέρκελ. Αλλά και δευτερευόντως της Γαλλίας του Φρανσουά Ολάντ, που προσπαθεί να στήσει συμμαχίες με τον Νότο για να πασπαλίσει τη δημοσιονομική προσαρμογή τουλάχιστον με ψήγματα πολιτικών ανάπτυξης, και δεν μπορεί να χαρεί για την έμμεση ήττα της Μέρκελ στην Ιταλία, αφού δεν του προέκυψε ένας σύμμαχος με κυβερνητική πλειοψηφία.
SPD: "Η Μέρκελ είναι συνυπεύθυνη για το ιταλικό χάος"
Την ώρα που ο υπουργός Εξωτερικών στη Γερμανία Γκίντο Βέστερβελε ευχόταν να αποκτήσει σύντομα η Ιταλία μια «σταθερή» κυβέρνηση, η οποία θα συνεχίσει την πολιτική μεταρρυθμίσεων «προς το συμφέρον ολόκληρης της Ευρώπης», έβγαιναν στελέχη της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας να κατηγορήσουν τη Μέρκελ και την ευρωπαϊκή της πολιτική για τη «νεκρανάσταση» του Μπερλουσκόνι. «Δεν είναι μόνο θέμα αλαζονείας, αλλά και ουσίας. Η Ιταλία δείχνει ότι, εάν συνεχίσουμε όπως πάμε, θα παίξουμε την Ευρώπη κορώνα-γράμματα. Πρέπει να αλλάξουμε πορεία: επενδύσεις αντί των καταστροφικών περικοπών», έλεγε ο εκπρόσωπος της εργατικής πτέρυγας στο SPD, Κλάους Μπάρτελ.
Η ισπανική αγωνία
Κι αν για τη Γερμανία το ιταλικό εκλογικό αποτέλεσμα είναι μια πολιτική ήττα, για την Ισπανία είναι ένας άμεσος οικονομικός κίνδυνος. Η ισπανική κυβέρνηση προσεύχεται τώρα να μην κρατήσει πολύ η νευρικότητα στις αγορές και να μην συνεχιστεί η ανοδική πορεία των ισπανικών spread. Σχολιάζοντας το ιταλικό αποτέλεσμα ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας Χοσέ Γκαρθία Μαργκάγιο υποστήριξε ότι είναι «ένα άλμα στο πουθενά, που δεν είναι θετικό ούτε για την Ιταλία ούτε για την Ευρώπη», εξέφρασε την ελπίδα ότι τα spread θα σταματήσουν να ανεβαίνουν και κατέληξε: «Ό,τι είναι καλό για την Ιταλία είναι καλό και για την Ισπανία. Και είμαι βέβαιος ότι στο τέλος θα πρυτανεύσει η πολιτική βούληση για έξοδο της Ευρώπης από την κρίση».
Ασκήσεις αισιοδοξίας από την Κομισιόν...
Μια ανάλογη βεβαιότητα προσπάθησε να πλασάρει χτες και ο εκπρόσωπος της Κομισιόν από τις Βρυξέλλες, Ολιβιέ Μπαγί. «Η Κομισιόν έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στην Ιταλική Δημοκρατία» είπε και κάλεσε την επόμενη ιταλική κυβέρνηση -όποια κι αν είναι αυτή- να τηρήσει τις δεσμεύσεις της χώρας έναντι των εταίρων και να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησε η κυβέρνηση Μόντι.
Βέβαια, αυτήν ακριβώς την κυβέρνηση και την πολιτική καταψήφισαν οι Ιταλοί κι αυτό δεν μπορεί να το αγνοήσει ούτε η Κομισιόν, όσες ασκήσεις αισιοδοξίας κι αν κάνει. Γι' αυτό και ο εκπρόσωπός της αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι «οι μεταρρυθμίσεις που ζητήθηκαν από τον ιταλικό λαό είναι πολλές και δύσκολες», ενώ δεν έκρυψε την απογοήτευση της Κομισιόν για το γεγονός ότι το «θετικό στοιχείο της ευρωπαϊκής δράσης» δεν είχε την αναμενόμενη απήχηση στην Ιταλία. Τόνισε, ωστόσο, ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να στηρίζει και να βοηθά τη χώρα, όπως έκανε πάντα, και πως η Κομισιόν θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τις ιταλικές αρχές στοχεύοντας στην τόνωση της ανάπτυξης και της απασχόλησης.
...και κατανόηση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μάρτιν Σουλτς, ερμήνευσε το αποτέλεσμα των ιταλικών εκλογών ως μήνυμα προς την Ευρώπη να εγκαταλείψει την μονομερή πολιτική της λιτότητας. «Οι λαοί είναι έτοιμοι να κάνουν θυσίες, αλλά όχι να συναινέσουν σε περικοπές για τις περικοπές και σε λιτότητα με κάθε κόστος», είπε ο Γερμανός Σοσιαλδημοκράτης και πρόσθεσε ότι «χρειαζόμαστε έναν συνδυασμό βιώσιμης δημοσιονομικής πειθαρχίας και μιας πολιτικής επενδύσεων που θα δημιουργεί θέσεις εργασίας».
Ανάλογη ήταν και η ανάγνωση του ιταλικού αποτελέσματος από τον Γάλλο υπουργό Οικονομικών, Πιερ Μοσκοβισί: «Η Ευρώπη θα πρέπει να δώσει στους ανθρώπους μια άλλη προοπτική πέραν της μονοδιάστατης λιτότητας», είπε και εξέφρασε την ελπίδα να μπορέσει να αξιοποιήσει ο Μπερσάνι την πλειοψηφία του στη Βουλή για να σχηματίσει «μια σταθερή και προσανατολισμένη στις μεταρρυθμίσεις» κυβέρνηση.
