Συνέντευξη στην Ελένη Τσερεζόλε
Ένας από τους εγκυρότερους αναλυτές του αραβο-μουσουλμανικού κόσμου, καθηγητής στο Collège de France και συγγραφέας, ο Ανρί Λοράν, θα μιλήσει στο Μέγαρο Μουσικής, την Τρίτη (στις 19.00), με θέμα έναν πρώτο απολογισμό της Αραβικής Άνοιξης. Με αυτή την αφορμή μίλησε στην "Αυγή" της Κυριακής, παρατηρώντας ότι μετά από την κατάρρευση του μύθου της «αραβικής εξαίρεσης», σήμερα καταρρέει και αυτός της παντοδυναμίας των ισλαμιστών.
* Με τα πρόσφατα γεγονότα σε Αίγυπτο και Τυνησία, πληθαίνουν οι φωνές που υποστηρίζουν ότι δεν επρόκειτο για «αραβική», αλλά για «την άνοιξη των ισλαμιστών». Συμμερίζεστε αυτή την άποψη;
Όχι. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι κοινωνίες άρχισαν να κινούνται η πτώση των δικτατοριών ανοίγει το πεδίο της πολιτικής και διάφορα είδη πολιτικής, ισλαμιστικής και μη, έχουν αρχίσει να συναγωνίζονται το ένα το άλλο. Οι ισλαμιστές, που κέρδισαν τις εκλογές, τώρα δοκιμάζονται από την εξουσία και αυτό είναι μια δύσκολη κατάσταση για τους ίδιους. Αυτό άλλωστε είναι και το ουσιαστικό διακύβευμα, στον βαθμό που δεν έχουν επιδείξει ιδιαίτερες διαχειριστικές ικανότητες καιν από την άλλη, το γνωστό τους σύνθημα, «το Ισλάμ είναι η λύση» δεν τους βοηθά ιδιαίτερα σε μια χρηματοπιστωτική κρίση, μια κρίση ανεργίας και κρίσεις ανεφοδιασμού σε τρόφιμα...
* Άρα, έπρεπε να αναλάβουν οι ισλαμιστές την εξουσία, για να δοκιμαστούν από αυτήν...
Μα ναι, γιατί όσο βρίσκεται κανείς στην αντιπολίτευση, μπορεί να βγάζει ωραίους λόγους, αλλά τώρα ο κόσμος βλέπει ότι η κατάσταση επιδεινώνεται. Και αυτό μαρτυρά την αδυναμία των ισλαμιστών, δεν έχουν τα κατάλληλα στελέχη για τα οικονομικά και κοινωνικά θέματα. Και αυτό είναι φυσιολογικό, αφού ήταν στην αντιπολίτευση επί δεκαετίες και δεν άσκησαν ποτέ την εξουσία.
* Η προσπάθεια των Αδελφών Μουσουλμάνων να επηρεάσουν τη σύνταξη του Συντάγματος στην Αίγυπτο, θεωρείται από αναλυτές ως απόδειξη ότι επιθυμούν τον εξισλαμισμό της αιγυπτιακής κοινωνίας. Συμφωνείτε;
Το βασικό άρθρο του αιγυπτιακού Συντάγματος, που λέει ότι η Σαρία είναι βασική πηγή του νόμου, εισήχθη από τον Σαντάτ. Όλα τα υπόλοιπα είναι θέμα ερμηνείας. Και βέβαια οι ισλαμιστές στην εξουσία μπορούν να κάνουν μια πολύ αυστηρή ερμηνεία του άρθρου αυτού. Θα επιδιώξουν το Σύνταγμα, και όχι το Συνταγματικό Συμβούλιο, όπως συνέβαινε κατά την προηγούμενη περίοδο, να ορίζει τον ισλαμικό χαρακτήρα των νόμων. Σίγουρα δεν πρόκειται για φιλελεύθερο Σύνταγμα, αλλά στο σημείο αυτό το κείμενο δεν διαφέρει πολύ από το προηγούμενο. Βέβαια, οι Αδελφοί θα ήθελαν τον εξισλαμισμό, αλλά συναντούν μεγάλες αντιστάσεις.
* Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι αντιμετωπίζουν και την οικονομική κρίση με όχι ιδιαίτερη επιτυχία...
Είναι φιλελεύθεροι στα οικονομικά θέματα – ήταν ανέκαθεν οπαδοί του οικονομικού φιλελευθερισμού - εξ ου και αντιμετωπίζουν τεράστιες δυσκολίες στα κοινωνικά θέματα, με μια απεργία για παράδειγμα. Οι Αδελφοί δεν έχουν μια αλληλέγγυα εικόνα της κοινωνίας. Αντιθέτως, επιμένουν σε θέματα όπως η θέση της γυναίκας, τα γυναικεία ρούχα κ.ά. Και έτσι, στο επίπεδο της κοινωνίας και της οικονομίας, η διαχείρισή τους είναι καταστροφική. Η Αίγυπτος είναι στα πρόθυρα της χρεωκοπίας και η Τυνησία πάει μεν λίγο, αλλά όχι ιδιαίτερα καλύτερα. Άρα, οι ισλαμιστές προσπαθούν να κερδίσουν έδαφος στο επίπεδο, λόγου χάρη, του καθεστώτος των γυναικών, λέγοντας «αυτό ή εκείνο είναι κατά του Ισλάμ», γιατί σε αυτό το επίπεδο αισθάνονται περισσότερο δυνατοί. Την ίδια στιγμή, ο κόσμος βλέπει την ανεργία να αυξάνεται... Έτσι σήμερα στη χώρα υφίσταται πλέον ένα ισχυρό λαϊκό κίνημα κατά των Αδελφών.
* Πιστεύετε ότι το τουρκικό μοντέλο μπορεί να αποκτήσει ακτινοβολία στις χώρες αυτές;
Το τουρκικό μοντέλο στηρίζεται στην οικονομική επιτυχία. Το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, που είναι στην εξουσία εδώ και δέκα χρόνια, έχει εξασφαλίσει ισχυρή ανάπτυξη στην τουρκική οικονομία, στηρίζεται σε μια κοινωνική τάξη δυναμικών επιχειρηματιών, τους «τίγρεις της Ανατολίας». Παράλληλα, έχει αναδείξει την Τουρκία σε σημαντική περιφερειακή δύναμη. Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι θα ήθελαν την οικονομική επιτυχία του AKP, αλλά δεν διαθέτουν την απαραίτητη οικονομική και κοινωνική βάση για κάτι τέτοιο. Αν οι Αδελφοί εξασφάλιζαν ανάπτυξη της τάξης του 6% ή του 7% για πολλά χρόνια, θα έμεναν ισόβια στην εξουσία! Αντιθέτως, οδηγούν τις χώρες σε χρεωκοπία!
* Σε ό,τι αφορά τη Συρία, εκεί η «άνοιξη» έγινε «χειμώνας»...
Εκεί ο κόσμος ανακάλυψε, με την καταστολή, ότι δεν μπορεί να υπάρξει ειρηνική εξέγερση. Έχουμε να κάνουμε με έναν αγώνα μέχρι θανάτου, μεταξύ της κοινωνίας και της εξουσίας. Εκείνο που είναι πολύ ανησυχητικό είναι η όλο και αυξανόμενη παρουσία τζιχαντιστών, μελών της Αλ Κάιντα, ως συνέπεια του γεγονότος ότι δεν δόθηκε βοήθεια στους εξεγερμένους.
* Πιστεύετε ότι ο αγώνας των Παλαιστινίων, ύστερα από τα γεγονότα αυτά, θα ενισχυθεί ή θα περάσει σε δεύτερο πλάνο;
Τα τελευταία χρόνια δεν σημειώθηκε καμία πρόοδος. Η πρώτη θητεία του Μπάρακ Ομπάμα απέφερε πολύ λίγα πράγματα, λιγότερα ακόμη και από εκείνη του Τζορτζ Μπους του νεότερου. Το Ισραήλ ανησυχεί για την αυξανόμενη περιφερειακή αστάθεια στην οποία βρίσκεται. Παράλληλα η Συρία δεν αποτελεί πλέον στρατιωτική απειλή για είναι σε φάση αποσύνθεσης. Με αυτές τις συνθήκες, δεν υπάρχει ενδεχόμενο να δούμε κάποια σοβαρή αλλαγή...
* Γιατί κάποιες χώρες δεν επηρεάστηκαν από τα γεγονότα της λεγόμενης «άνοιξης»;
Οι χώρες που διέφυγαν από την «αραβική άνοιξη» είναι χώρες όπου υφίσταται πολιτικός πλουραλισμός, αλλά που βρίσκονται παράλληλα σε οικονομικό μπλοκάρισμα. Για παράδειγμα, το Ιράκ, ο Λίβανος, η Παλαιστίνη, η Αλγερία. Δεν υφίστανται δικτατορίες, αλλά για διαφορετικούς λόγους το πολιτικό σύστημα είναι μπλοκαρισμένο. Έτσι, στην Παλαιστίνη το μπλοκάρισμα υφίσταται μεταξύ της Χαμάς και της Φατάχ, που επιχειρούν να διαπραγματευτούν την πολιτική τους ενοποίηση, αλλά αυτό είναι πολύ δύσκολο λόγω της αμοιβαίας επιφυλακτικότητας και λόγω της εχθρότητας του Ισραήλ και των ΗΠΑ απέναντι σε μια τέτοια εξέλιξη.
* Σε παλιότερη συνέντευξή σας έχετε πει ότι ο αραβικός κόσμος μπήκε στην εξέλιξη της Ιστορίας. Αυτό σημαίνει ότι ο παναραβισμός αντικαταστάθηκε οριστικά από τον ισλαμισμό;
Ο παναραβισμός και ο ισλαμισμός είναι αδελφές ιδεολογίες, που ανήκουν στο ίδιο πολιτικό ρεύμα. Στα τέλη του 19ου, στις αρχές του 20ού αιώνα, υπήρχε ο αραβο-ισλαμισμός, καθώς τα δύο ρεύματα δεν είχαν διαχωριστεί. Σήμερα, ο αραβικός εθνικισμός είναι πλέον παρελθόν. Ουδείς ονειρεύεται την ίδρυση ενός μεγάλου ενιαίου αραβικού κράτους, που θα συσπειρώνει τα διαφορετικά αραβικά κράτη.
Αντιθέτως, από το Ιράκ ως το Μαρόκο ο αραβικός κόσμος συνιστά μια ενιαία πολιτική έκφραση. Τα μεγάλα σύγχρονα ΜΜΕ, κυρίως τα δορυφορικά κανάλια, εγκαθίδρυσαν έναν μόνιμο πολιτικό χώρο διαλόγου, από τον Περσικό κόλπο ως τον Ατλαντικό ωκεανό. Υφίσταται σαφώς ένας αραβικός πολιτικός χώρος. Πιστεύω ότι στη διάρκεια της περιόδου που ξεκινά τώρα, θα δούμε μια αντιπαράθεση μεταξύ δυνάμεων που χαρακτηρίζονται ισλαμιστικές και φιλελεύθερων, αντι-ισλαμιστικών δυνάμεων. Και σε όλες τις αραβικές χώρες θα υπάρξουν συσχετισμοί δυνάμεων μεταξύ των δύο αυτών στρατοπέδων.
Η «αραβική άνοιξη» έφερε μια πρώτη εξέλιξη: το τέλος της άποψης ότι υφίσταται μια αραβική εξαίρεση. Ότι δηλαδή οι αραβικές χώρες είναι ασύμβατες με τη δημοκρατία και την ελευθερία. Και δεύτερον, κατά τη γνώμη μου, αυτό που παρατηρούμε σήμερα είναι το τέλος κι ενός δεύτερου μύθου, σύμφωνα με τον οποίο ο ισλαμισμός συνιστά την κυρίαρχη δύναμη σε αυτές τις κοινωνίες. Συνιστά μια ουσιαστική δύναμη, πλειοψηφική ενδεχομένως σε ορισμένες χώρες. Αλλά υφίστανται επίσης και αντι-ισλαμιστικές δυνάμεις που έχουν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν την εξουσία. Και αυτό είναι πρόσφατο. Άρα, ο μύθος της παντοδυναμίας των ισλαμιστών, καταρρέει μετά από αυτόν της «αραβικής εξαίρεσης».
