"Ω, οι λαοί της Ευρώπης
δεν έχουν ιδέα πόσο τους αγαπάμε!"
(Φ. Ντοστογιέβσκι - Λόγος για τον Πούσκιν)
Είναι και πάλι δυνατός ένας πόλεμος σαν αυτούς του 20ού αιώνα;
«Αδύνατη η ειρήνη, απίθανος ο πόλεμος» έγραψε ο Ρέιμοντ Αρόν το 1947 για τον Ψυχρό Πόλεμο. Τι γίνεται όμως σήμερα, που τα θέατρα των συγκρούσεων πολλαπλασιάζονται στη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού; Τι γίνεται όταν οι μεγάλες δυνάμεις δεν διστάζουν πλέον να αναλάβουν τον κίνδυνο του πολέμου, είτε αυτός είναι ο στρατιωτικός τυχοδιωκτισμός της Ρωσίας είτε η διεκδίκηση της κινεζικής ισχύος στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας;
Σε πρόσφατο δοκίμιό του με τίτλο «Η επιστροφή του πολέμου» (Le retour de la querre), ο Φρανσουά Χάισμπουργκ ισχυρίζεται ότι η σκιά του πολέμου είναι πλέον παρούσα, από τους συμβατικούς πολέμους μέχρι την ιδεολογική αντιπαράθεση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης στον κυβερνοχώρο. Υποβαθμισμένη στρατηγικά, μπερδεμένη από την πανδημία, η ευρωπαϊκή ήπειρός μας βρίσκεται στη δίνη ενός νέου πολέμου εντός του εδάφους της, που τείνει να ξεφύγει από το πλαίσιο μιας περιφερειακής κρίσης, αποκτώντας χαρακτηριστικά πλανητικής σύγκρουσης. Από το 1945, και ενώ η Ευρώπη βίωνε τη νεωτερική εκδοχή μιας καντιανής “διαρκούς ειρήνης” στον υπόλοιπο πλανήτη, έλαβαν χώρα συνολικά 146 πόλεμοι με περίπου 30.000.000 νεκρούς, εκ των οποίων τα τρία τέταρτα ήταν άμαχοι.
Ο φιλόσοφος Π. Κονδύλης, αρκετά χρόνια πριν, είχε διατυπώσει την άποψη ότι “ο πόλεμος του μέλλοντος θα πάρει ποικίλες μορφές προκειμένου να αποτυπώσει τις (εχθρικές) σχέσεις ποικίλων πολιτικών υποκειμένων”, ενώ το να μιλά κανείς για “πολυπολικό κόσμο” ως διάδοχο του διπολικού είναι μάλλον άτοπο, καθώς η εξασφάλιση της τάξης στους “μείζονες χώρους” επαφής των αντίπαλων ηγεμονικών δυνάμεων θα οξύνει αυτές τις συγκρούσεις[i].1 Κι ένας τέτοιος μείζων χώρος επαφής είναι η Ουκρανία.
Τις ώρες αυτές, και καθώς τα δεδομένα επί του εδάφους διαμορφώνονται ώστε να καθορίσουν τις μελλοντικές διπλωματικές διαπραγματεύσεις, δύο συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν:
- Οι ΗΠΑ κατάφεραν να αναζωογονήσουν τον ευρωατλαντικό δεσμό καταστρατηγώντας τη στρατηγική αυτονομία της Ε.Ε. Για πόσο, είναι ένα ερώτημα.
- Η Ρωσία, αν και χάνει το ηθικό της κύρος επαναλαμβάνοντας επεμβάσεις όπως αυτές της Ουγγαρίας του 1956 και της Τσεχοσλοβακίας του 1968, επανατοποθετεί το θέμα μιας Γιάλτας ΙΙ και επαναχάραξης των συνόρων σε μια ζώνη επιρροής ανατολικά του Δνείπερου, σε μια προοπτική ανασύστασης του άξονα Ρωσίας - Αν.Ουκρανίας - Λευκορωσίας και Καζακστάν. Το “δόγμα Πούτιν”, όπως εκφράστηκε στην ομιλία της Διάσκεψης Ασφάλειας του Μονάχου του 2007, αποτελεί τη βασική στρατηγική του.
Το μέγα σχίσμα Ανατολής-Δύσης που χαράχτηκε την προηγούμενη Πέμπτη ίσως επιβάλλει στο μέλλον ένα Ελσίνκι ΙΙ, αλλά αυτό ακούγεται αρκετά αισιόδοξο προς το παρόν.
* Ο Νίκος Βλαχάκης είναι δρ. Πολιτικής Φιλοσοφίας - μέλος Δ.Σ. του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης (ΠΑΔΟΠ)
1 Π. Κονδύλης: Θεωρία του Πολέμου, 1997, σελ. 368
