Βούτυρο ή κανόνια; Η καταταλαιπωρημένη από την οικονομική κρίση και την πανδημία κοινωνία θα πρέπει μάλλον να προετοιμάζεται για το δεύτερο. Αυτό τουλάχιστον προμηνύει το μπαράζ οικονομικών κυρώσεων σε βάρος της Μόσχας που διαδέχεται το σφυροκόπημα της Ουκρανίας. Η αντίδραση είναι αποκαλυπτική των προθέσεων της Δύσης: ζητούμενο αυτή τη στιγμή δεν είναι η επιστροφή στην ομαλότητα, αλλά η περαιτέρω απομόνωση της Ρωσίας και η εντονότερη στρατιωτικοποίηση της ηπείρου.
Στο διάγγελμά του έπειτα από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν προανήγγειλε νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Μόσχας. Πέρα από το σύνηθες σ’ αυτές τις περιπτώσεις “στρίμωγμα” διαφόρων κρατικών αξιωματούχων και ολιγαρχών, ο Μπάιντεν ξεκαθάρισε ότι στόχος της Ουάσιγκτον είναι να αποκόψει συνολικά τη Ρωσία από το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι κυρώσεις τού, ιδιαίτερα πολεμοχαρούς το τελευταίο διάστημα, πρωθυπουργού της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον.
Η Ε.Ε. ανακοίνωνε την ίδια ώρα το δικό της πακέτο τιμωρητικών μέτρων -και πάλι χωρίς την έγκριση του ΟΗΕ-, τα οποία, πέρα από τον Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν και τον υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, έβαζαν στο στόχαστρο ρωσικές εταιρείες στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών καθώς και πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της χώρας.
Η χορήγηση βίζας σε Ρώσους πολίτες διακοπτόταν, τα περιουσιακά στοιχεία Ρώσων ιδιωτών και εταιρειών σε κράτη-μέλη της Ε.Ε. "πάγωναν" και η πρόσβαση του ρωσικού Δημοσίου και των ρωσικών τραπεζών σε ευρωπαϊκά κεφάλαια αναστελλόταν. Στόχος των κυρώσεων έγιναν όμως για πρώτη φορά και εμπορικά προϊόντα με "διπλή χρήση", αγαθά δηλαδή που χρησιμοποιούνται τόσο από τους πολίτες όσο και από τον στρατό.
Εξαιρείται το διατραπεζικό σύστημα SWIFT
Χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Κύπρος εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην ενεργοποίηση του “πυρηνικού όπλου”, την αναστολή της ρωσικής πρόσβασης στο διατραπεζικό σύστημα συναλλαγών SWIFT. Ο Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς ξεκαθάρισε πάντως ότι η απειλή περιμένει στο τραπέζι και ότι "ορισμένες κυρώσεις θα κρατηθούν για τις επόμενες φάσεις".
Η αναστολή της ρωσικής πρόσβασης στο SWIFT θα μπορούσε να προκαλέσει πλήρες ενεργειακό και εμπορικό αποκλεισμό της Ρωσίας, που σήμερα παρέχει στις χώρες της Ε.Ε. το 20% του φυσικού αερίου της. Θα είχε όμως και ολέθριες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, πυροδοτώντας μπαράζ ανατιμήσεων όχι μόνο στην ενέργεια αλλά και σε πολλά βασικά αγαθά.
Η Ρωσία και η Ουκρανία μαζί, για παράδειγμα, παράγουν το 14% του σιταριού που καλλιεργείται στον πλανήτη και αντιπροσωπεύουν το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού. Ενδεικτικό είναι ότι, μετά τη ρωσική εισβολή και την προαναγγελία των κυρώσεων, η τιμή του σίτου στις αμερικανικές αγορές αυξήθηκε κατά 6%, φτάνοντας στα υψηλότερα επίπεδα της δεκαετίας.
Η Ρωσία αποτελεί επίσης έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς μετάλλων ζωτικής σημασίας για τον κατασκευαστικό τομέα, όπως το νικέλιο, το τιτάνιο, το παλλάδιο και το αλουμίνιο. Η εκτίναξη της τιμής του αλουμινίου σε επίπεδα ρεκόρ και του νικελίου στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας στην αγορά του Λονδίνου έδειξαν τις συνέπειες που θα έχει στην παγκόσμια βιομηχανία η εισβολή στην Ουκρανία.
Ο Τζο Μπάιντεν δεν έκρυψε άλλωστε στο διάγγελμά του ότι οι κυρώσεις θα έχουν άμεσο αντίκτυπο και στους Αμερικανούς καταναλωτές. Δεν τον ενδιέφεραν τόσο οι υπόλοιποι κάτοικοι του πλανήτη, όμως οι κυρώσεις θα πλήξουν αναμφίβολα και αυτούς.
Σοκ τύπου Covid
Για τον Μάικλ Έιβερι, σύμβουλο της τράπεζας Rabobank, η παράταση των συγκρούσεων στην Ουκρανία σε συνδυασμό με το άτυπο εμπάργκο κατά της Ρωσίας θα μπορούσαν να προκαλέσουν “το ίδιο είδος σοκ που γνωρίσαμε από την Covid όταν γρήγορα ανακαλύψαμε ότι αυτή η κομψή, συγκεντρωτική δομή που είχαμε φτιάξει είχε κατασκευαστικά σφάλματα”.
Ενδεικτική των προβλημάτων ήταν η εκτίναξη της τιμής του φυσικού αερίου μετά τη ρωσική εισβολή κατά 36,1%, στα 120,9 ευρώ ανά μεγαβατώρα, στην Ολλανδία και κατά 34%, στα 235,5 ευρώ ανά μεγαβατώρα, στην Ελλάδα όπως και η άνοδος του πετρελαίου brent κατά 7,01%, στα 103,63 δολάρια, και του πετρελαίου θέρμανσης κατά 6,5%. Όλα αυτά ήρθαν να προστεθούν στην πυραμίδα των απανωτών αυξήσεων μετά το καλοκαίρι.
Προϋπήρχε άλλωστε και ο φόβος του πληθωρισμού. “Μια μεγάλη άνοδος στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη θα οδηγήσει τις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν το επίπεδο των επιτοκίων περισσότερο απ’ ό,τι αναμενόταν, κάτι που προκαλεί τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού” επισημαίνει ο οικονομικός αναλυτής Τρέβον Γκρίθαμ στην εφημερίδα Financial Times.
Με άλλα λόγια, έπειτα από τα διαδοχικά χτυπήματα της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της πανδημίας, οι κοινωνίες θα πρέπει τώρα να προετοιμάζονται για ακόμη μία μακρά περίοδο ύφεσης και οικονομικής ανασφάλειας, με βασικό χαρακτηριστικό, και πάλι, τη λιτότητα.
Τα έχουν αυτά οι πόλεμοι. Απαιτούν θυσίες. “Η ευρωπαϊκή τάξη που έδωσε στην ήπειρο τρεις δεκαετίες σχετικής ασφάλειας και σταθερότητας μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου διαλύεται. Μια νέα, επικίνδυνη εποχή ξεκινά” μας προειδοποιεί το Spiegel, την ώρα που το ΝΑΤΟ σκάβει νέα χαρακώματα σε όλη την Ευρώπη ενισχύοντας τις δυνάμεις του. “Οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να συνηθίσουν την ιδέα ότι ο στρατός αποτελεί επίσης παράγοντα στην πολιτική του 21ου αιώνα” τονίζει το γερμανικό περιοδικό. Κανόνια λοιπόν. Το βούτυρο μόνο παχαίνει…
O τσάρος στην Άγρια Δύση
Πώς έφτασε η κατάσταση των διεθνών σχέσεων να θυμίζει όλο και περισσότερο Φαρ Ουέστ
"Ποιος στο όνομα του Κυρίου νομίζει ο Πούτιν ότι του δίνει το δικαίωμα να ανακηρύσσει νέες, αυτοαποκαλούμενες 'χώρες' σε έδαφος που ανήκει σε γείτονές του;" διερωτήθηκε οργισμένος ο Τζο Μπάιντεν σε κάποιο σημείο του διαγγέλματος με το οποίο σχολίασε την αναγνώριση από το Κρεμλίνο των δύο αποσχισθεισών περιοχών της ανατολικής αυκρανίας. Πρόκειται για "εξόφθαλμη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου" πρόσθεσε.
Και φυσικά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ως προς αυτό. Τόσο η αναγνώριση όσο και η επίθεση εναντίον της Ουκρανίας που ακολούθησε σαφώς και παραβιάζουν αυτό που αποκαλείται διεθνής νομιμότητα. Πώς όμως φτάσαμε στο σημείο ο Πούτιν να εισβάλλει σε μια ανεξάρτητη χώρα επικαλούμενος τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών; Ήταν ο πρώτος που ελαστικοποίησε το Διεθνές Δίκαιο για να το φέρει στα μέτρα του;
Επειδή, για παράδειγμα, ήταν κάποτε μια χώρα που την έλεγαν Γιουγκοσλαβία, για να εξετάσουμε μόνο μεταψυχροπολεμικές περιπτώσεις. Ποιος στο όνομα του Κυρίου έδωσε στη Γερμανία το δικαίωμα να αναγνωρίσει μονομερώς την ανεξαρτησία της Κροατίας και της Σλοβενίας το 1991;
Ποιος αργότερα έδωσε στην Ουάσιγκτον το δικαίωμα να κάνει το ίδιο για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και, το χειρότερο, να σφραγίσει τη διάλυση της χώρας με τη ΝΑΤΟϊκή αεροπορική εκστρατεία κατά της Σερβίας το 1999, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, αφού δεν είχε προηγηθεί έγκριση των Ηνωμένων Εθνών; Ο νόμος του ισχυρού μάλλον.
Ολες αυτές οι κινήσεις και ειδικότερα η εργαλειοποίηση των πολέμων της Γιουγκοσλαβίας από τους νικητές του Ψυχρού Πολέμου άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου θρυμματίζοντας τα "ταμπού" της εθνικής κυριαρχίας και του απαραβίαστου των συνόρων. Αρκετά αποκαλυπτική εδώ είναι η τοποθέτηση του Μπάιντεν στην Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας το 2008, με αφορμή τη συμπλήρωση σχεδόν δέκα χρόνων από την ίδρυση του ανεξάρτητου Κοσόβου.
"Στον σύγχρονο κόσμο η κυριαρχία δεν αποτελεί κληρονομικό δικαίωμα" έκρινε τότε ο Αμερικανός Πρόεδρος. "Είναι ιερός δεσμός εμπιστοσύνης μεταξύ κυβέρνησης και λαού. O Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς παραβίασε αυτό τον δεσμό όταν προσπάθησε να εκκαθαρίσει εθνοτικά το Κόσοβο" ανέφερε.
Το Κόσοβο όμως, όπως συνέχισε, "δεν μπορούσε να παραμείνει ως εδαφικό σουβενίρ της παλιάς αυτοκρατορικής δόξας της Σερβίας. Επομένως, παρότι το να επιλύσουμε το ζήτημα του καθεστώτος του Κοσόβου μέσω μονομερούς αναγνώρισης της ανεξαρτησίας δεν ήταν το ιδεώδες, πιστεύω ότι ήταν απαραίτητο".
Λίγο μετά τον πόλεμο στη Σερβία, η κυβέρνηση Κλίντον υιοθετούσε "αμυντικό" δόγμα που επέτρεπε ακόμη πιο χαλαρές ερμηνείες για τη δικαιολόγηση στρατιωτικών επεμβάσεων, οι οποίες στο εξής θα μπορούσαν να γίνουν όταν απειλούνταν "ζωτικά συμφέροντα" των ΗΠΑ, όπως η "διασφάλιση απρόσκοπτης πρόσβασης σε σημαντικές αγορές, ενεργειακά αποθέματα και στρατηγικούς πόρους".
H κατάσταση των διεθνών σχέσεων άρχισε να θυμίζει ακόμη περισσότερο Φαρ Ουέστ όταν ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος ανακάλυψε αργότερα το δόγμα του "προληπτικού πολέμου", ανοίγοντας έτσι την πόρτα για τα πετρέλαια και το σφαγείο του Ιράκ. Αυτά, για να μην ξεχνάμε πώς φτάσαμε μέχρι εδώ.
