Του Λευτέρη Στουκογιώργου
Το κιτρινοπράσινο (Κ5Α + Λέγκα) κυβερνητικό σχήμα του Τζιουζέπε Κόντε του Κ5Α δεν πήρε τελικά την έγκριση του ΠτΔ Ματαρέλα. Ο λόγος ήταν η άρνηση του Ματαρέλα να αποδεχθεί ως υπουργό Οικονομικών τον 82χρονο οικονομολόγο Πάολο Σαβόνα, έμπειρο στέλεχος προηγούμενων κυβερνήσεων και άνθρωπο της Λέγκα. Ο Σαβόνα ήταν γνωστός για τις θέσεις του ενάντια στο ευρώ και στη γερμανική ηγεμονία, αλλά από προχθές είχε ήδη υποχωρήσει στη γραμμή «μια Ευρώπη διαφορετική, πιο δυνατή αλλά περισσότερο ίση».
Ο Ματαρέλα έδωσε το πράσινο φως για τον σχηματισμό κυβέρνησης, με τις ευλογίες και του Μακρόν, στον mainstream οικονομολόγο Κάρλο Κοταρέλι, με θητεία στο ΔΝΤ και γνωστό ως μίστερ spending review. Στόχος μια επιλογή που θα κατευνάσει τις αγορές και τους υπερεθνικούς θεσμούς. Προς το παρόν δεν τα έχει καταφέρει. Αν η κυβέρνηση Κοταρέλι δεν πάρει ψήφο εμπιστοσύνης (εφόσον μόνο το Δημοκρατικό Κόμμα δήλωσε αρχικά ότι τον στηρίζει, για να "μετακινηθεί" κατόπιν στην αποχή), τότε μένει η υπηρεσιακή κυβέρνηση τήρησης του προϋπολογισμού και προκήρυξη εκλογών το φθινόπωρο. Ο κίνδυνος αύξησης του ΦΠΑ (ευρωπαϊκή ποινή) είναι ένα βασικό αγκάθι στη διαδικασία.
Συνταγματικές ερμηνείες...
Ο Ματαρέλα χρησιμοποίησε την ερμηνεία που του δίνει το σύνταγμα σε ειδικές περιπτώσεις εθνικού συμφέροντος (προστασία από τον οικονομικό κίνδυνο) για να απορρίψει την κυβέρνηση Κόντε. Οι απόψεις των συνταγματολόγων διίστανται. Γράφει ο Βιλόνε στο "Il manifesto": «Ως συνταγματολόγος, υπερασπίζομαι το δικαίωμα της πλειοψηφίας όπως διαμορφώθηκε στις εκλογές, να εισέλθει με τους υπουργούς της και την πολιτική της διεύθυνση στο κυβερνητικό μέγαρο. Δεν είναι στην αρμοδιότητα του Προέδρου Ματαρέλα να αποτρέψει κάτι τέτοιο, αλλά του κυρίαρχου λαού». Στην Αριστερά, σύμφωνα με τη Ριφοντατσιόνε, το ιταλικό σύνταγμα προβλέπει την απαγόρευση επανασύστασης του φασιστικού κόμματος και όχι της αμφισβήτησης των ευρωπαϊκών συνθηκών. Συνεπώς, θεσμικά, κακώς ο Ματαρέλα απέρριψε την κυβέρνηση. Σύμφωνα με την LeU, θεσμικά πρέπει να σταματήσουν οι επιθέσεις στο πρόσωπο του ΠτΔ, αλλά πολιτικά είναι ενάντια στην κυβέρνηση Κοταρέλι.
...και η στρατηγική της Λέγκα
Η εμμονή του Σαλβίνι να επιμείνει μέχρι τέλους στον Σαβόνα ήταν καθοριστική στην αποτυχία σχηματισμού κυβέρνησης. Κι όμως, η Λέγκα ήταν γνωστό πως είχε εναλλακτική: να προτείνει τον Τζιανκάρλο Τζιορτζέτι, δεξί χέρι του Σαλβίνι, που είναι αρεστός και στον Μπερλουσκόνι. Προφανώς υπάρχει το δέλεαρ των νέων εκλογών εφόσον δημοσκοπικά ο Σαλβίνι τίθεται αναμφίβολα επικεφαλής της Δεξιάς και ο συνασπισμός της Δεξιάς (Σαλβίνι, Μπερλουσκόνι, Μελόνι), σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, αγγίζει το 40%, που δίνει την πλειοψηφία βάσει του εκλογικού συστήματος. Ο Μπερλουσκόνι δήλωσε ότι δεν θα στηρίξει την κυβέρνηση Κοταρέλι, ακολουθώντας τη γραμμή της Λέγκα. Ο Σαλβίνι, ταυτόχρονα, αφήνει ανοιχτή την πιθανότητα συνεργασίας με το Κ5Α ακόμα και στις εκλογές.
Το Κίνημα 5 Αστέρων προσπάθησε να κυβερνήσει με τη Λέγκα, το Δημοκρατικό Κόμμα και την Αριστερά, αφήνοντας εκτός μόνο τον Μπελουσκόνι, αλλά δεν τα κατάφερε σε αυτή τη συγκυρία. Ο Ντι Μπατίστα και ο Φίκο έρχονται στη σκηνή πίσω από τον Ντι Μάιο και το στρατηγείο των Γκρίλο και Καζαλέτζιο αναπροσαρμόζει τη στρατηγική του ξεκινώντας με διαδηλώσεις στις πλατείες στις 2 Ιουνίου. Πολλά στελέχη τους υποστηρίζουν ότι η Λέγκα τούς παγίδεψε παίζοντας σε διπλό ταμπλό.
Οι δημοσκοπήσεις
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δίνουν μεταξύ 25%-27% τη Λέγκα, ενώ το Κ5Α στο 31%- 29%, πληρώνοντας το τίμημα συνεργασίας με τον Σαλβίνι. Μεγάλος χαμένος ο Μπερλουσκόνι σε μονοψήφια ώς 8%, ενώ το Δημοκρατικό Κόμμα του Ρέντζι στα χαμηλά του 18%. Στο 3,5% η Αριστερά των LeU και σε πτώση η Μελόνι της Δεξιάς. Ο Σαλβίνι είναι ο κυρίαρχος της δεξιάς πολυκατοικίας και φαίνεται ότι ευνοείται γενικότερα από το όλον κλίμα. Μέχρι πρόσφατα, πλέον δημοφιλής πολιτικός ήταν ο ΠτΔ Ματαρέλα (66%), δεύτερος ο Ντι Μάιο (38%), τρίτος ο Τζεντιλόνι (37%) και για πρώτη φορά τέταρτος ο Σαλβίνι (36%).
Η ζαριά του Ρέντζι
Το Δημοκρατικό Κόμμα του Ρέντζι ήταν το μόνο που στήριξε ανοιχτά την κυβέρνηση Κοταρέλι πριν απομονωθεί και αναδιπλωθεί. Ο ανελαστικός μετεκλογικός τακτικισμός του Ρέντζι ήταν καθοριστικός για τη σημερινή κατάσταση. Η τακτική της μη συναίνεσης σε μια αντιδεξιά κυβέρνηση έγινε γνωρίζοντας το αδιέξοδο που θα προέκυπτε μόνο και μόνο γιατί προσδοκούσε να έχει μελλοντικά κέρδη. Διάβασε, τακτικά σωστά, πως η «αυριανή μέρα» θα ήταν πολύ δύσκολη για τους δύο συγκατοίκους στην κυβέρνηση και η καλή του σχέση (αυριανή δεξαμενή ψήφων) με τον Μπερλουσκόνι, ως «κεντρώες δυνάμεις», κάνει το σενάριό του να φαίνεται ρεαλιστικό.
Το όνειρο του Ρέντζι είναι ο μακρονισμός. Ο Ρέντζι, όμως, αφαίρεσε από το κόμμα του τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης στο νέο ευρωπαϊκό τοπίο, ενώ το κόμμα είναι διχασμένο ως προς τους χειρισμούς του και τα αποτελέσματα που επέφερε. Επίσης, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η προγραμματική σύγκρουση με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς δεν θα δώσει κέρδη στους παραλίγο κυβερνώντες (Κ5Α - Λέγκα). Ο Ρέντζι είναι βασικός υπεύθυνος για τη σημερινή πολιτική κρίση.
Ο Μπερλουσκόνι, μόνιμος μπαλαντέρ στο πολιτικό σκηνικό, κάνει διπλό παιχνίδι. Από τη μία στηρίζει τον Σαλβίνι και τη δεξιά συμμαχία και από την άλλη, μαζί με το Δημοκρατικό Κόμμα, παρουσιάζεται ως εγγυητής των ευρωπαϊκών θεσμών.
Τα οικονομικά αδιέξοδα...
Το δημόσιο χρέος της Ιταλίας είναι πάνω από 2,3 τρισ., η σχέση Δ.Χ. / ΑΕΠ ξεπερνάει το 132% (παγκόσμια στην τρίτη θέση, πίσω από την Ιαπωνία και την Ελλάδα), ενώ η εξυπηρέτηση του χρέους ισούται με το 4% του ΑΕΠ της (60-70 δισ. τον χρόνο). Η Ιταλία πρέπει να εκδώσει φέτος περίπου 125 δισ. χρέους, ενώ «ωριμάζουν» άλλα 150 δισ. ευρώ. Η ΕΚΤ κατέχει 340 δισ. ιταλικού χρέους, μέσω της ποσοτικής χαλάρωσης, μειώνοντας το κόστος αναχρηματοδότησης του ιταλικού χρέους. Η αύξηση του ΑΕΠ κινείται φέτος στο 1,5% και ο πληθωρισμός στο 0,8%. Η πρόβλεψη για το έλλειμμα της Ιταλίας φέτος ήταν γύρω στο 1,8%.
Το κόστος των μέτρων του νέου προγράμματος θα το έφερνε γύρω στο 3%. Το τραπεζικό σύστημα της Ιταλίας είναι «πνιγμένο» από τα "κόκκινα" δάνεια. Οι δείκτες ανισοτήτων, ανεργίας (ειδικά των νέων) και του brain drain έχουν εκτιναχθεί στα ύψη μετά την οικονομική κρίση του 2008. Προβληματική, με συνεχόμενη επιδείνωση, είναι επίσης η κατάσταση στις βασικές υποδομές, στο κοινωνικό κράτος και στην ανισότητα Βορρά - Νότου. Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί οξύνεται το αδιέξοδό της εφόσον η Ιταλία ακολουθεί, με σχετική συνέπεια, τις ευρωπαϊκές συνταγές των τελευταίων χρόνων.
...τα "σκουπίδια"
Η αξιολόγηση της ιταλικής οικονομίας από τους γνωστούς οίκους S&P, Moody’s και Fitch είναι μόλις δύο επίπεδα πριν από τη διαβάθμιση «σκουπίδια» των ιταλικών ομολόγων, ενώ για την DBRS είναι τρία επίπεδα. Η ΕΚΤ αποδέχεται πάντα την υψηλότερη διαβάθμιση. Από τον Ιούλιο ώς τον Οκτώβριο οι οίκοι αξιολόγησης θα επανεξετάσουν τη θέση τους, όμως ήδη η Moody’s έχει δώσει «αρνητική προοπτική». Το βασικό κριτήριό τους είναι η πιθανή αύξηση του δημόσιου χρέους και του ελλείμματος. Ένα βασικό πρόβλημα της ιταλικής οικονομίας είναι το μέγεθος των καθυστερούμενων οφειλών προς το Δημόσιο, που ήταν 2% του ΑΕΠ (36-40 δισ. ευρώ το 2016).
Και η Αριστερά;
Αυτή θα είναι και μια ευκαιρία για την Αριστερά, για τη δημιουργία ενός πολιτικού υποκειμένου βαρύνουσας σημασίας στην εσωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Διαφορετικά θα συμπιεστεί ανάμεσα στα δύο μέτωπα (Δ.Κ. και Κ5Α) με κίνδυνο εξαφάνισής της. Στις πρόσφατες εκλογές το 50% των ψηφοφόρων της Αριστεράς ψήφισε Κ5Α, ενώ πάνω από το 25% ψήφισε Λέγκα...
Ο σ. Μάρκο Ρεβέλι έγραψε πρόσφατα στο "il manifesto": «Η κιτρινοπράσινη συμμαχία μετέφρασε θεσμικά την κραυγή των δύο μισών της Ιταλίας ότι δεν μπορεί πλέον να συνεχιστεί η ίδια πολιτική... Σε σχετική έρευνα, από μια ομάδα νέων ερευνητών, για το 'Ποιος είναι ο λαός', το κοινό χαρακτηριστικό σε όλες τις συνεντεύξεις ήταν η απουσία κοινών παρονομαστών. Η απώλεια μιας κοινής αίσθησης της κατάστασης και της δράσης. Η εξαφάνιση της συλλογικής σύγκρουσης από τον υπαρξιακό ορίζοντα. Η μόνη κοινωνική δύναμη που αναγνωρίζεται είναι το χρήμα. Η γνωστή έννοια της τάξης είναι σε αποδόμηση, χωρίς πλέον μορφή ούτε συνείδηση».
