Για "σημείο καμπής" στις αμερικανογερμανικές σχέσεις μιλούν όλο και περισσότεροι διεθνείς αναλυτές, καθώς οι εντεινόμενες τριβές μεταξύ των δύο παραδοσιακών συμμάχων μετά την είσοδο του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο ανοίγουν όλο και περισσότερες ρωγμές στο μεταπολεμικό οικοδόμημα για τη διεθνή ασφάλεια και το εμπόριο.
Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ο πρώτος γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ χαρακτήριζε με αφοπλιστικό ρεαλισμό τη βορειοατλαντική συμμαχία ως απλώς ένα μέσο "να κρατήσεις τους Αμερικανούς μέσα, τους Ρώσους έξω και τους Γερμανούς κάτω".
Τρεις μόλις ημέρες πριν από την ορκωμοσία του, ο Τραμπ είχε ρίξει τις πρώτες προειδοποιητικές βολές εναντίον του Βερολίνου, φέρνοντας στην επιφάνεια τον υπόγειο μέχρι εκείνη τη στιγμή οικονομικό πόλεμο μεταξύ των δύο πλευρών: το ΝΑΤΟ ήταν πια "παρωχημένο" και η Ευρωπαϊκή Ένωση τίποτε περισσότερο από ένα "όχημα" για την υλοποίηση των γερμανικών επιδιώξεων.
Η πρώτη συνάντηση Μέρκελ - Τραμπ ανέδειξε ξανά τις εντάσεις, χωρίς όμως να κάνει τα πράγματα χειρότερα. Ήταν απλώς θέμα χρόνου. Στην πρόσφατη ευρωπαϊκή περιοδεία του, ο Αμερικανός Πρόεδρος κλόνισε για τα καλά τα θεμέλια της υπερατλαντικής συνεργασίας με την άρνησή του να επιβεβαιώσει ρητά την προσήλωσή του στο εμβληματικό άρθρο 5 της Συμμαχίας, που ορίζει ότι η επίθεση εναντίον ενός μέλους συνιστά επίθεση εναντίον όλων.
Η ένταση μετατράπηκε τελικά σε ρήξη στη σύνοδο των G7 με αφορμή την απειλή του Αμερικανού Προέδρου να αποσύρει τη χώρα του από τη συμφωνία του ΟΗΕ για το κλίμα. Ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Και η παροιμιώδης ψυχραιμία της Γερμανίδας καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ δεν συγκράτησε την πρώτη πραγματικά αιχμηρή δήλωσή της για τον Τραμπ.
"Οι εποχές στις οποίες μπορούσε κανείς να βασιστεί στους άλλους έχουν σε έναν βαθμό παρέλθει, όπως συνειδητοποίησα τις τελευταίες ημέρες. Εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να πάρουμε τις τύχες μας στα χέρια μας" δήλωσε την Κυριακή, ανοίγοντας τον ασκό του Αιόλου για την όξυνση της αντιπαράθεσης.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος έδωσε χθες συνέχεια σχολιάζοντας μέσω Twitter: "Έχουμε ένα τεράστιο εμπορικό έλλειμμα με τη Γερμανία. Επιπλέον πληρώνει πολύ λιγότερα απ’ ό,τι θα έπρεπε στο ΝΑΤΟ και στον στρατιωτικό τομέα. Πολύ κακό για τις ΗΠΑ. Αυτό θα αλλάξει" έγραψε.
Η Μέρκελ απέφυγε να ρίξει περισσότερο λάδι στη φωτιά. Ωστόσο, συντήρησε το θέμα στην επικαιρότητα, επαναλαμβάνοντας έπειτα από τη συνάντησή της με τον πρωθυπουργό της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι ότι η Ευρώπη "οφείλει να πάρει την τύχη της στα χέρια της" και υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μια Ευρώπη "παράγοντα της διεθνούς σκηνής".
“FAZ”: "Tο μυστικό σχέδιο Μέρκελ για την Ευρώπη"
Πώς αντιμετωπίζει όμως το Βερολίνο την προοπτική διάρρηξης των ευρωατλαντικών σχέσεων; Αρκετά διαφωτιστικό από αυτή την άποψη είναι πρόσφατο δημοσίευμα της “Frankfurter Allgemeine Zeitung” (“FAZ”). Όπως σημειώνει, η αποτυχία της διάσκεψης των G7 στην Ταορμίνα και η διαφαινόμενη ρήξη με τις ΗΠΑ του Τραμπ ανάγκασε τη Μέρκελ να θέσει σε εφαρμογή ένα "εναλλακτικό σχέδιο", που δεν είναι άλλο από την επιτάχυνση των διαδικασιών για στενότερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Σύμφωνα με την εφημερίδα, το σχέδιο της καγκελαρίας αποτελείται από διάφορες πτυχές. Πρώτη και σημαντικότερη είναι η αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης. "Η ανακοπή της ροής διά μέσου της Μεσογείου θεωρείται από την καγκελαρία ως κρίσιμη για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης" σημειώνει χαρακτηριστικά ο αρθρογράφος Ραλφ Μπόλμαν.
Το δεύτερο σημείο είναι η ευρωπαϊκή άμυνα. Η Μέρκελ σκοπεύει να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες της χώρας της και να βάλει μπροστά τα σχέδια για τη δημιουργία ευρωπαϊκού στρατού τώρα που το εμπόδιο της Βρετανίας δεν υπάρχει πια. Τρίτο και τελευταίο σημείο είναι η "οικονομική και νομισματική ένωση".
Σύμφωνα με τη “FAZ”, η Γερμανίδα καγκελάριος είναι διατεθειμένη να αποδεχτεί την πρόταση του Γάλλου Προέδρου για κοινό προϋπολογισμό και υπουργό Οικονομικών της Ευρωζώνης, βάζοντας στο τραπέζι των συνομιλιών ακόμη και το ζήτημα των ευρωομολόγων. Το αντάλλαγμα για όλα αυτά θα είναι πιθανότατα ο διορισμός του προέδρου της Μπούντενσμπανκ Γενς Βάιντμαν ως διαδόχου του Μάριο Ντράγκι στη θέση του προέδρου της ΕΚΤ.
Και στο βάθος... Κίνα
Η γενικότερη αβεβαιότητα που προκαλεί η πολιτική Τραμπ φέρνει όμως στην επιφάνεια και τη δυνατότητα νέων γεωστρατηγικών μορφών συνεργασίας, αδιανόητων πριν από μερικά χρόνια. Και σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η σινοευρωπαϊκή σύνοδος κορυφής που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη και την Παρασκευή στις Βρυξέλλες. Αν η διάσκεψη ολοκληρωθεί με μια κοινή ανακοίνωση στήριξης της συμφωνίας για την κλιματική αλλαγή, η πρακτική σημασία θα είναι μικρή, αλλά ο συμβολισμός τεράστιος.
Η Κίνα εμφανίζεται αποφασισμένη να καλύψει το χάσμα που φαίνεται να δημιουργείται στις ευρωαμερικανικές σχέσεις. Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο Πρόεδρός της Σι Τζινπίνγκ έπλεξε το εγκώμιο της παγκοσμιοποίησης, στρέφοντας τα πυρά του κατά της απειλής του προστατευτισμού που εκφράζει σήμερα ο Τραμπ. Και μετά την εκλογή του Εμανουέλ Μακρόν, η Κίνα ήταν η πρώτη που έσπευσε να συμπαραταχθεί με την έκκλησή του για εφαρμογή της περιβαλλοντικής συμφωνίας.
Δεν είναι φυσικά η οικολογική ευαισθησία που φέρνει κοντά τις δύο πλευρές. Ωστόσο, η "καθαρή ενέργεια" έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε βασικό μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και η Κίνα καταβάλλει έντονες προσπάθειες για να αναδειχτεί πρωταγωνίστρια και σε αυτό τον τομέα.
Απρόβλεπτη και συχνά παράλογη, η πολιτική Τραμπ δεν διευκολύνει, από την άλλη, ένα πλαίσιο σταθερότητας μέσα στο οποίο θα μπορούσαν να υλοποιηθούν οι τεράστιες επενδύσεις που απαιτούνται. Ένας εμπορικός άξονας Ευρώπης - Πεκίνου θα μπορούσε, αντιθέτως, να αλλάξει μια και καλή τους κανόνες του παιχνιδιού.
