Της Anne Sylvaine Chessany
«Σιωπή! Προσοχή! Το αυτί του εχθρού ακούει» προειδοποιεί μια προπαγανδιστική αφίσα από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στην είσοδο του μαγαζιού που πουλάει βιβλία από δεύτερο χέρι, κοντά στο δημαρχείο της Μπεζιέ. Μέσα στο ημίφως του βιβλιοπωλείου, περιστοιχισμένος από αναμνηστικά της αποικιοκρατίας και των ναζί, ο 65χρονος ιδιοκτήτης του Βιλ Περέζ λέει ότι του αρέσει να προκαλεί τους «αστούς τουρίστες» που έρχονται εδώ για να πάρουν μια γεύση από την πόλη της γαλλικής Ακροδεξιάς.
Οι φιλελεύθεροι χίπστερ των μεγάλων πόλεων δεν καταλαβαίνουν ότι «η Γαλλία εποικίζεται», όπως λέει. «Δεν είμαι ρατσιστής, αλλά βλέπω γύρω αυτούς τους μουσουλμάνους που συναναστρέφονται μόνο ομοίους τους, δεν θέλουν να ενσωματωθούν. Το ισλάμ είναι μια θρησκεία εξουσίας. Πρέπει να περάσουμε στην αντίσταση».
Κάτω από το απατηλό λούστρο της Μπεζιέ, με τον καθεδρικό ναό απ’ όπου αγναντεύεις τα αμπέλια ολόγυρα, η δυσαρέσκεια βράζει. Η πόλη των 75.000 κατοίκων δίπλα στη Μεσόγειο, ανάμεσα στην Τουλούζη και το Μονπελιέ, ήταν ένα ζωντανό οικονομικό κέντρο μέχρι που κατέρρευσε η βιομηχανία της οινοποιίας της τη δεκαετία του 1970. Σήμερα το ένα πέμπτο της εργατικής δύναμης της πόλης είναι χωρίς δουλειά, δυο φορές πάνω από τον εθνικό μέσο όρο. Η πόλη μαστίζεται από την οικονομική ανισότητα, από τις μεγαλύτερες στη Γαλλία. Οι φτωχότεροι κάτοικοί της έχουν υποστεί τη δεύτερη μεγαλύτερη απώλεια εισοδήματος στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο των Ανισοτήτων.
Η Μπεζιέ είναι ένα σύμβολο της «Γαλλίας της περιφέρειας», ένας όρος που πρωτοχρησιμοποίησε ο Γάλλος γεωγράφος Cristophe Guilluy για να περιγράψει τα βιομηχανικά οχυρά που αγωνίζονται να επιβιώσουν, τα προάστια και την ύπαιθρο που αισθάνονται ότι έχουν εγκαταλειφθεί από την κεντρική κυβέρνηση. Σε αυτές τις περιοχές βρίσκεται σε εξέλιξη μια Ακροδεξιά αντεπανάσταση. Στην Μπεζιέ ο φόβος για μια εξαφάνιση του γαλλικού τρόπου ζωής έχει μεταφραστεί σε ένα αυξανόμενο αντιισλαμικό αίσθημα και σε αύξηση της υποστήριξης προς το πολιτικό κόμμα που εκμεταλλεύεται αυτόν τον φόβο: το ακροδεξιό Εθνικό Μέτωπο (FN).
Η στρατηγική της Ακροδεξιάς
Ο Ρομπέρ Μενάρ, ο δήμαρχος που βρίσκεται πίσω από την Ακροδεξιά στροφή της Μπεζιέ, πίνει τσάι με μέντα στο καφενείο του Ναζίμ στη Λα Ντεβέζ, μια φτωχογειτονιά στα όρια της πόλης. Δείχνει τους πελάτες, που είναι όλοι άνδρες από το Μαγκρέμπ. «Κοίταξε γύρω, δεν ήταν έτσι πριν από 30 χρόνια» λέει ο 63χρονος πολιτικός. Έζησε εδώ τα χρόνια της εφηβείας του. Η οικογένειά του είναι Αλσατοί που μετοίκησαν στην Αλγερία και επέστρεψαν στη Γαλλία όταν εκείνος ήταν εννέα ετών. «Ο πληθυσμός αλλάζει, αυτό είναι γεγονός, και δεν μου αρέσει. Έτσι θα είναι η Γαλλία σε 20 χρόνια», λέει και προσθέτει: «Οι μειονότητες δεν αποτελούν πρόβλημα όσο παραμένουν μειονότητες».
Έχοντας εξασφαλίσει την επίσημη υποστήριξη του Εθνικού Μετώπου -με το οποίο, όπως λέει, έχει πολλές κοινές ιδέες, αλλά όχι σχέση μέλους- ο Ρομπέρ Μενάρ εξελέγη δήμαρχος το 2014 με το 47% των ψήφων. Πιστεύει στην grand remplacement, μια θεωρία που ανθεί στους ακροδεξιούς κύκλους και ισχυρίζεται ότι η γαλλική λευκή μεσαία τάξη αντικαθίσταται από πληθυσμούς της βόρειας Αφρικής. (Οι Γάλλοι μουσουλμάνοι είναι περίπου 5 εκατομμύρια, δηλαδή λιγότερο από το 10% του συνολικού πληθυσμού, σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2010 από το ερευνητικό κέντρο Pew).
Με αυτές τις αντιλήψεις και μια ατζέντα για «νόμο και τάξη», ο Μενάρ μετέτρεψε την Μπεζιέ σε ένα εργαστήριο πειραμάτων της στρατηγικής της Ακροδεξιάς. Έχει όμως μια μεγάλη φιλοδοξία: να αποδείξει στη Μαρίν Λεπέν ότι η συνεργασία της παραδοσιακής Δεξιάς με την Ακροδεξιά, όπως την πέτυχε στην πόλη του, είναι ο μοναδικός δρόμος που θα τη φέρει στην προεδρία της Γαλλίας.
Ο Ρομπέρ Μενάρ είναι δημοσιογράφος και κατέβηκε ως ανεξάρτητος στις δημοτικές εκλογές υποσχόμενος ότι θα αναζωογονήσει το κέντρο της πόλης και θα αντιμετωπίσει τη μικροπαραβατικότητα. Φέρνοντας συμβούλους του προηγούμενου δεξιού δημάρχου στο δικό του στρατόπεδο κατάφερε να προσελκύσει όχι μόνο υποστηρικτές του Εθνικού Μετώπου, αλλά και παραδοσιακά δεξιούς ψηφοφόρους. «Πιστεύω ότι η μέθοδος που χρησιμοποιώ εδώ μπορεί να εφαρμοστεί σε εθνικό επίπεδο - να δημιουργήσουμε μια ομάδα με ανάμεικτα στοιχεία από το Εθνικό Μέτωπο και την παραδοσιακή Δεξιά» λέει. «Εγώ είμαι ένας απλός δήμαρχος. Αλλά για το καλό της πόλης μου θέλω να αλλάξουν τα πράγματα και σε εθνικό επίπεδο».
Ως δήμαρχος ο Μενάρ έχει στραφεί περισσότερο προς την Άκρα Δεξιά. Εκείνος απορρίπτει τον όρο και λέει ότι ανήκει στην «αληθινή» Δεξιά αναμειγνύοντας σκληρά μέτρα καταστολής με θορυβώδη συνθήματα. Λέει ότι είναι ένας «λαϊκιστής» που κάνει πόλεμο στη φιλελεύθερη, αριστερή «ιντελιγκέντσια, η οποία μισεί τη Γαλλία» και φταίει για όλα τα δεινά της χώρας. Δηλώνει επίσης πιστός Καθολικός που θέλει να επαναφέρει στο προσκήνιο τις χριστιανικές παραδόσεις της Γαλλίας.
Έδωσε όπλα στη δημοτική αστυνομία, γέμισε την πόλη αφίσες με πιστόλια και την επιγραφή «Η Μπεζιέ έχει έναν καινούργιο φίλο». Τα τοπικά δικαστήρια τον εμπόδισαν να συστήσει πολιτοφυλακή, αλλά εκείνος κατάφερε να απαγορεύσει το άπλωμα των ρούχων για στέγνωμα σε κοινή θέα στο ιστορικό κέντρο της πόλης -μια συνήθεια που έχουν οι φτωχότεροι κάτοικοι της πόλης που προέρχονται από το Μαγκρέμπ.
Προκάλεσε αίσθηση όταν επιχείρησε να επιβάλει απαγόρευση της νυχτερινής κυκλοφορίας σε ανηλίκους, προκάλεσε οργισμένες αντιδράσεις όταν δημοσίευσε σε εβδομαδιαίο έντυπο του δήμου μια φωτογραφία προσφύγων από τη Μέση Ανατολή που επιβιβάζονταν σε τρένο κάτω από τον τίτλο «Έρχονται».
Πολλοί κάτοικοι της Μπεζιέ επικροτούν τον Μενάρ και χαίρονται για το ενδιαφέρον που προκαλεί. «Μου αρέσει που ταρακουνά τα πράγματα» λέει η Σαμπίν Γκελί, μια οπαδός του Εθνικού Μετώπου που ζει σε ένα χωριό κοντά στην πόλη. «Το κέντρο της πόλης πέθαινε, είχε αλήτες και αδέσποτα. Τουλάχιστον τώρα μιλάει ο κόσμος γι’ αυτά».
Η Ιζαμπέλ ντε Γκαρέτς, μια 55χρονη οινοπαραγωγός, συμφωνεί με την αντιμεταναστευτική πολιτική του δημάρχου. Διαχειρίζεται το αμπέλι που ανήκει στην οικογένειά της από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης και λέει οργισμένη ότι ο συνταξιούχος πατέρας, πρώην καλλιεργητής φρούτων και λαχανικών, «ζει με μια σύνταξη των 1.200 ευρώ τον μήνα ενώ οι μετανάστες έχουν πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη».
Η «πολιτιστική επανάσταση»
Στο δημοτικό συμβούλιο δεν συμφωνούν όλοι με το στυλ του Μενάρ. Η Βαλερί Γκοντιέ, μια σύμβουλος που τον είχε υποστηρίξει, παραιτήθηκε τον περασμένο Νοέμβριο διαφωνώντας με την «ιδεολογική στροφή» του δημάρχου. Επικριτές του Μενάρ λένε ότι τα μέτρα που πήρε δεν αξίζουν την προσοχή που κέρδισαν σε εθνικό επίπεδο. Περίπου το 40% των δημοτικών αστυνομικών της Γαλλίας ήδη οπλοφορούν. Τα μέτρα του για απαγόρευση της νυχτερινής κυκλοφορίας ανηλίκων εφαρμόζονται ήδη σε άλλες πόλεις για την αντιμετώπιση της μικροπαραβατικότητας.
«Ο Μενάρ κάνει τη δουλειά» λέει ο Αρνό Γκοτιέ, δημοσιογράφος της τοπικής εφημερίδας “Midi Libre”, ο οποίος συγκρούεται συχνά με τον δήμαρχο. «Αλλά ηγείται επίσης μιας πολιτιστικής μάχης. Όσο περισσότερο μεγαλώνει η δημοφιλία του, τόσο περισσότερο ξεπερνά τα όρια του αποδεκτού, στα λόγια και στα έργα. Θέλει να ξεπεράσει τα όρια της λογικής».
Η νίκη του Ρομπέρ Μενάρ το 2014 συνέπεσε με την άνοδο του Εθνικού Μετώπου σε τοπικό επίπεδο. Στις προεδρικές εκλογές του 2012 ένας στους τέσσερις κατοίκους της Μπεζιέ είχε ψηφίσει Εθνικό Μέτωπο. Στις δημοτικές εκλογές του 2015 η Ακροδεξιά κέρδισε το 48% των ψήφων.
Σε αντίθεση με τα πρώην προπύργια των Σοσιαλιστών στον βιομηχανικό Βορρά, όπου η άνοδος του Εθνικού Μετώπου είναι πρόσφατη, το ακροδεξιό κόμμα έχει μια σταθερή βάση στη νότια Γαλλία, ειδικά μεταξύ του πληθυσμού των pied-noir, δηλαδή του ενός εκατομμυρίου Γάλλων εποίκων στην Αλγερία, οι οποίοι αναγκάστηκαν να φύγουν όταν η χώρα κέρδισε την ανεξαρτησία της το 1962.
Πολλοί είχαν ενταχθεί στο Εθνικό Μέτωπο, το οποίο ίδρυσε ο Ζαν Μαρί Λεπέν, ο οποίος είχε πολεμήσει στην Αλγερία για να μην αποκτήσει την ανεξαρτησία της η πρώην αποικία. Οι pied-noir έφεραν μαζί τους στη Γαλλία ένα ισχυρό αντιαραβικό αίσθημα, λέει η Φρανσουάζ Αρνό - Ροσινιόλ, σοσιαλίστρια δημοτική σύμβουλος στην Μπεζιέ. Η ίδια λέει ότι έπαθε σοκ όταν μετακόμισε από την κεντρική Γαλλία στην Μπεζιέ πριν από δυο δεκαετίες και είδε ότι «οι άνθρωποι ήταν φανερά ρατσιστές».
Η οικογένεια pied-noir του νυν δημάρχου Μενάρ είχε φύγει από τη γενέτειρά του, το Οράν, μετά από παραμονή σχεδόν ενός αιώνα στην Αλγερία. Η ζωή τους στην Μπεζιέ ήταν γεμάτη ταπεινώσεις. Στο σχολείο τον αποκαλούσαν «βρωμοάραβα». Για να τα βγάλει πέρα, η οικογένειά του πουλούσε γλυκά που έφτιαχνε η μητέρα του. Μιλούσαν όλη μέρα για τη ζωή τους στην Αλγερία.
Όπως πολλοί φοιτητές στη Γαλλία μετά το 1968, ο Μενάρ έγινε τροτσκιστής. Ως ιδρυτικό μέλος των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα σκαρφάλωσε στον καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων και ξεδίπλωσε πανό για να καταγγείλει την απολυταρχία στην Κίνα πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου το 2008. «Έχω αλλάξει. Πριν από τριάντα χρόνια δεν αποτελούσε ζήτημα η ταυτότητα. Και μόνο το γεγονός ότι τώρα το συζητάμε δείχνει ότι υπάρχει πρόβλημα» λέει.
Η περιοχή Λα Ντεβέζ πρωτοκατοικήθηκε τη δεκαετία του 1960, κυρίως από pieds-noirs και Μαροκινούς εργάτες. Τότε λίγοι μιλούσαν αραβικά σε δημόσιους χώρους. Οι μουσουλμάνες δεν φορούσαν χιτζάμπ στον δρόμο, λέει η Κλοντί Εσκουντίε, μια παλαιά κάτοικος. Σήμερα οι 9.000 κάτοικοι είναι κυρίως οικογένειες από το Μαρόκο που πήγαν εκεί για να δουλέψουν στα αμπέλια και στα αγροκτήματα γύρω από την πόλη.
Μερικά από τα κτήρια είναι σε τόσο κακή κατάσταση ώστε πρόκειται να κατεδαφιστούν. Γυναίκες με καλυμμένο το πρόσωπο κυκλοφορούν στους δρόμους, ομάδες νεαρών περιφέρονται. Ένας συνταξιούχος οδηγός φορτηγού από το Μαρόκο, ο οποίος ζει δεκαετίες στην περιοχή αλλά ζήτησε να μην αναφερθεί το όνομά του, παραπονιέται ότι δεν αισθάνεται ασφάλεια. «Εδώ είναι σαν τη Βηρυτό» λέει, γι’ αυτό ψήφισε τον Μενάρ.
Οι πολιτικές του δημάρχου γύρω από την ταυτότητα έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τον καθολικισμό. Ένα άγαλμα της καμήλας του θρυλικού Αγίου Αφροδισίου, ιεροκήρυκα από την Αίγυπτο που εκτελέσθηκε στο Μπεζιέ τον τρίτο αιώνα μ.Χ., υποδέχεται τους επισκέπτες στο δημαρχείο. Ο δήμαρχος Μενάρ λέει ότι η κοσμική Γαλλία πρέπει να επιβεβαιώσει τις χριστιανικές ρίζες της απέναντι στο ισλάμ προκειμένου να αντιμετωπίσει την «ηθική κρίση» και προσθέτει: «Οι θρησκείες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται στη βάση της ισότητας».
Υποστηρίζει ότι το ριζοσπαστικό ισλάμ εξαπλώνεται από τα υποβαθμισμένα προάστια των πόλεων. Ο 37χρονος δικηγόρος Αζίζ Ελ Μάχι, ο οποίος γεννήθηκε στη Λα Ντεβέζ, είπε ότι τον λυπεί η εχθρότητα του δημάρχου, αλλά οι περισσότεροι μουσουλμάνοι της περιοχής δεν δίνουν καμιά σημασία στις προκλήσεις του.
Δεξιά ενότητα
Ο Ρομπέρ Μενάρ θεωρεί ότι το Εθνικό Μέτωπο πρέπει να χρησιμοποιήσει την Μπεζιέ ως πολιτικό υπόδειγμα. Υποστηρίζει ότι οι ιδέες της Μαρίν Λεπέν αποτελούν την κυρίαρχη τάση, αλλά το κόμμα της αντιμετωπίζεται ως ραδιενεργό. Μπορεί να κερδίσει την εξουσία μόνο εάν βρει απήχηση στη γαλλική Δεξιά, λέει.
Από το 2011 που διαδέχθηκε τον πατέρα της, η Μαρίν Λεπέν επιχείρησε να λειάνει το κόμμα της και απομάκρυνε τον πατέρα της για τις αντισημιτικές δηλώσεις του. Η ένωση της Δεξιάς δεν είναι πλέον ένα θεωρητικό ζήτημα για το Εθνικό Μέτωπο, εκτίμησε ο Ζερόμ Ζαφρέ, καθηγητής του Sciences Po Cevipof. Στην Μπεζιέ ο δήμαρχος Μενάρ κατάφερε να προσελκύσει κεντροδεξιούς συμβούλους, αλλά σε εθνική κλίμακα μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να διχάσει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ανάμεσα σε εκείνους που θεωρούν το Εθνικό Μέτωπο τοξικό και σε εκείνους που βιάζονται να κυβερνήσουν.
Περίπου το 30% των ψηφοφόρων της Κεντροδεξιάς έλεγαν ότι, αν ο Φρανσουά Φιγιόν δεν κατάφερνε να φτάσει στον δεύτερο γύρο, θα υποστήριζαν τη Λεπέν απέναντι στον Εμανουέλ Μακρόν. Το ένα τρίτο θα απείχε. Σε ένα τέτοιο σενάριο, προσωπικότητες της Ακροδεξιάς όπως ο δήμαρχος της Μπεζιέ και η Μαριόν Μαρεσάλ Λεπέν, ανιψιά της Λεπέν και βουλευτής, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως γέφυρες μεταξύ των δυο κομμάτων.
Εκείνο που εμποδίζει πολλούς Ρεπουμπλικανούς ψηφοφόρους να υποστηρίξουν τη Λεπέν είναι η πιθανότητα ενός Frexit, δηλαδή μιας εξόδου της Γαλλίας από την Ε.Ε., λέει ο Μενάρ. Προσθέτει ότι η Λεπέν έχει μια απλουστευτική αντίληψη για το ευρώ και ότι ο ίδιος «πέρασε ώρες εξηγώντας της ότι η Ε.Ε. δεν ευθύνεται για όλα τα δεινά της Γαλλίας». Αλλά στα ζητήματα του μεταναστευτικού και της ταυτότητας η Ακροδεξιά και η Δεξιά ήδη συγκλίνουν.
Πριν από μια δεκαετία ο πρώην ηγέτης της Κεντροδεξιάς Νικολά Σαρκοζί κέρδισε την εκστρατεία για την προεδρία με αυτά τα θέματα σηματοδοτώντας το τέλος της αριστερής κυριαρχίας στις αξίες και στα κοινωνικά ζητήματα. «Σε τι διαφέρει σήμερα ένας ψηφοφόρος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος από έναν ψηφοφόρο του Εθνικού Μετώπου; Πολύ λίγο, στη νότια Γαλλία καθόλου. Στη Δεξιά εμείς κερδίσαμε τη μάχη των ιδεών» υποστηρίζει ο δήμαρχος της Μπεζιέ.
