Του Βολφγκανγκ Μουνχαου
Αν έχεις δύο ισχυρά επιχειρήματα, ο πιο σίγουρος τρόπος για να χάσεις σε μια συζήτηση είναι να προσθέσεις ένα τρίτο. Το πιο περιττό επιχείρημα της εποχής μας είναι κατά κανόνα η προειδοποίηση για μια επερχόμενη οικονομική καταστροφή.
Από αυτή την εβδομάδα πρέπει να αποδεχτούμε ότι υπάρχει πιθανότητα ο νέος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ να είναι απεχθής και ταυτόχρονα οικονομικά επιτυχημένος - τουλάχιστον για κάποιο διάστημα. Συνήθως έχουμε την τάση να συγχέουμε την πολιτική εντιμότητα με την οικονομική αποτελεσματικότητα γιατί αυτό συνέβαινε εδώ και πολύ καιρό. Επίσης, τα ανοιχτά, φιλελεύθερα συστήματα ήταν τα πιο αποτελεσματικά. Μέχρι πριν από περίπου δέκα χρόνια, παρήγαγαν μια αποδεκτή διανομή εισοδήματος. Αλλά το διάστημα από το 1989 μέχρι το 2007 ήταν ξεχωριστό - η Ιστορία είναι γεμάτη από οικονομικά επιτυχημένους δικτάτορες και οικονομικά καταστροφικούς φιλελεύθερους δημοκράτες.
Ίσως αυτή την εβδομάδα να βρίσκεστε στο Νταβός, ζητώντας επιβεβαίωση των βαθύτερων πεποιθήσεών σας καθώς ρητορεύετε για το μέλλον του κόσμου ή να είστε στο Facebook ή στο Twitter εκφράζοντας την αγανάκτησή σας για την πορεία του πλανήτη. Σας συμβουλεύω να συγκεντρωθείτε.
Το Brexit είναι τρομερό γιατί στερεί από τους νέους Βρετανούς το δικαίωμα να επιλέξουν πού θα ζήσουν, πού θα σπουδάσουν και πού θα εργαστούν. Τους στερεί μια ευρωπαϊκή ταυτότητα που πολλοί είχαν πιστέψει ότι θα την είχαν για πάντα.
Αν αυτό είναι που σας ενόχλησε στο δημοψήφισμα υπέρ του Brexit, τότε ήσασταν τρελοί που επιτρέψατε να χειραγωγήσουν την πολιτική σας εκστρατεία λομπίστες που διαμαρτύρονταν για την απώλεια του μοναδικού ευρωπαϊκού διαβατηρίου για τις τράπεζες. Αυτό ήταν το περιττό επιχείρημα που προκάλεσε την ήττα στο δημοψήφισμα για το Brexit. Συνεχίστε να κάνετε το ίδιο λάθος στις μάχες που έρχονται το 2017 και οι λαϊκιστές θα κερδίσουν παντού.
Το Brexit ήταν μια οδυνηρή εμπειρία. Οι οικονομικές προβλέψεις δεν απέβησαν μόνο εκλογικά καταστροφικές, αλλά ορισμένες από αυτές ήταν λανθασμένες. Είναι προς τιμή του Άντι Χάλντεϊν, επικεφαλής οικονομολόγου της Τράπεζας της Αγγλίας, που παραδέχτηκε τα όρια των οικονομικών προβλέψεων. Αλλά εκείνος αποτελεί εξαίρεση. Γνωρίζω οικονομολόγους που τώρα λένε ότι το Brexit θα προκαλέσει ύφεση φέτος, ενώ δεν κατάφερε να προκαλέσει μια ύφεση το 2016.
Ένας από τους πολλούς παράγοντες που δεν έλαβαν υπόψη εκείνοι που κάνουν προβλέψεις είναι το παγκόσμιο περιβάλλον. Μια κατάρρευση της στερλίνας λόγω Brexit θα μπορούσε θεωρητικά να αποδειχτεί επικίνδυνη. Αλλά δεν ζούμε στη δεκαετία του 1970. Ζούμε σε μια εποχή μεγάλης παγκόσμιας ρευστότητας, που περιορίζει εκ των πραγμάτων μια πτώση της στερλίνας. Οι Ασιάτες επενδυτές, για παράδειγμα, βρίσκονται στην κορυφή της αγοράς ακινήτων στο Λονδίνο, όπου βρίσκουν χαμηλές τιμές τις οποίες πληρώνουν με ένα υποτιμημένο νόμισμα.
Η αλήθεια είναι ότι η δυνατότητά μας να προβλέψουμε το μέλλον πέρα από το τρέχον τρίμηνο είναι περιορισμένη. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε τον οικονομικό αντίκτυπο ενός πολύπλοκου πολιτικού γεγονότος όπως το Brexit ή η εκλογή του πρόεδρου των ΗΠΑ. Θα μεσολαβήσουν πολλά απρόβλεπτα γεγονότα. Ούτε μπορούμε να μεταφράσουμε το αποτέλεσμα μιας δημοσκόπησης σε μια πιθανότητα εκλογής. Εξακολουθούν να με ρωτούν για την πιθανότητα να κερδίσει τις γαλλικές προεδρικές εκλογές η αρχηγός του Εθνικού Μετώπου Μαρίν Λεπέν. Το πρόβλημα είναι ότι η προεκλογική εκστρατεία δεν έχει ακόμα αρχίσει. Η σωστή απάντηση για την πιθανότητα να κερδίσει η Λεπέν είναι πως δεν έχω την παραμικρή ιδέα. Ούτε έχει κανένας άλλος.
Τα ψεύτικα Μαθηματικά είναι η κατάρα της εποχής μας. Σκεφτείτε ότι είναι σαν τις ψευδείς ειδήσεις για διανοούμενους που γνωρίζουν αριθμητική: Πρόκειται για την κατάχρηση της στατιστικής και των οικονομικών μοντέλων για την επιβεβαίωση των πολιτικών προκαταλήψεων καθενός. Συχνά υπάρχει μια δόση αλήθειας σε αυτές τις προβλέψεις, όπως συνέβη και στην πρόβλεψη της Τράπεζας της Αγγλίας για το τι θα συμβεί μετά το Brexit. To ψεύδος στα Μαθηματικά βρίσκεται στα υπερβολικά συμπεράσματα. Τα οικονομικά μοντέλα έχουν χρησιμότητα, όπως και οι δημοσκοπήσεις. Δίνουν πληροφορίες στους διαμορφωτές της πολιτικής και στις αγορές. Αλλά κανείς δεν μπορεί να διακρίνει το ομιχλώδες μέλλον.
Τα ψεύτικα Μαθηματικά δημιουργούν σε εμάς, το φιλελεύθερο κατεστημένο, την ψευδαίσθηση της βεβαιότητας. Όταν διαλυθεί η ψευδαίσθηση, αντιμετωπίζουμε ένα άβολο ερώτημα: Είναι πιθανό κάποιοι λαϊκιστές δημαγωγοί να παράξουν στο τέλος μια οικονομική πολιτική καλύτερη από εκείνη των φίλων μας στο Νταβός; Ας πάρουμε το παράδειγμα της Ιταλίας. Το ευρώ ήταν καταστροφικό για την οικονομία. Αν ένας λαϊκιστής κέρδιζε τις ιταλικές εκλογές και οδηγούσε σε έξοδο από το ευρώ και σε μια αθέτηση πληρωμής των χρεών προς τους ξένους επενδυτές, δεν είναι τουλάχιστον πιθανό να προκαλέσει μια γνήσια οικονομική ανάκαμψη; Δεν γνωρίζω την απάντηση. Αλλά είμαι βέβαιος ότι δεν θα το κάνει αυτό το υφιστάμενο καθεστώς.
Οι λαϊκιστές θα μπορούσαν να επιτύχουν απλά διορθώνοντας τα λάθη του σημερινού καθεστώτος. Μακροπρόθεσμα δεν θα πετύχουν. Αλλά ίσως πετύχουν πριν αποτύχουν. Η αλλαγή του πολιτικού και του οικονομικού καθεστώτος που βιώνουμε σήμερα αποτελεί την πιο σοβαρή επίθεση στις αξίες μας που μπορώ να θυμηθώ. Θα ήμασταν ανόητοι αν αρνούμασταν ότι θα ήταν έστω πιθανό, από την οπτική του μέσου ψηφοφόρου, αυτοί οι απεχθείς λαϊκιστές να διορθώσουν την οικονομία όταν δεν το έπραξε αυτό η φιλελεύθερη ελίτ.
