Μπορεί ένας δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας να λειτουργήσει ως “ουδέτερος” διαμεσολαβητής για την υπεράσπιση του δημόσιου συμφέροντος; Μάλλον δύσκολα. Στην περίπτωση όμως του Τραμπ, το ερώτημα δεν αφορά μόνο την ταξική μεροληψία του Νεοϋρκέζου μεγιστάνα, αλλά και πολύ συγκεκριμένα ζητήματα που συνδέονται με την τεράστια οικονομική αυτοκρατορία του.
Στη συνάντηση που είχε την προηγούμενη εβδομάδα με δημοσιογράφους της εφημερίδας “New York Times”, ο νικητής των αμερικανικών εκλογών έκρινε ότι δεν υπάρχει κανένα απολύτως πρόβλημα. “Μπορώ να διευθύνω τέλεια τόσο τη χώρα όσο και τις επιχειρήσεις μου” διαβεβαίωσε. Και η απάντηση που έδωσε όταν ρωτήθηκε για την προφανή σύγκρουση συμφερόντων ήταν πράγματι αποστομωτική: “Ο νόμος είναι με το μέρος μου”.
Όσο περίεργο κι αν φαίνεται, έχει δίκιο. Σε αντίθεση με άλλους κρατικούς αξιωματούχους, ο Αμερικανός πρόεδρος και ο αντιπρόεδρός του δεν δεσμεύονται από τους συνήθεις κανόνες. Το μόνο που θα μπορούσε να τον αγγίξει είναι μια αρκετά ασαφής συνταγματική επιταγή που έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι μέλη της αμερικανικής κυβέρνησης δεν επηρεάζονται από ξένες κυβερνήσεις. Εκείνο που θα μπορούσε να διερευνήσει το θέμα είναι το Κογκρέσο που, σε αυτή τη φάση τουλάχιστον, βρίσκεται -όπως και ο νόμος- στο πλευρό του Τραμπ.
Μια εύκολη λύση που θα μπορούσε να δώσει ο νέος πρόεδρος προκειμένου να “φαίνεται τίμιος”, αν οι πιέσεις γίνουν εντονότερες, θα ήταν να κάνει ό,τι έκανε και ο επίσης βαθύπλουτος επιχειρηματίας Μάικλ Μπλούμπεργκ προτού αναλάβει τη δημαρχία της Νέας Υόρκης. Να παραδώσει δηλαδή τα κλειδιά της επιχειρηματικής του αυτοκρατορίας σε ένα καταπίστευμα (blind trust), το οποίο, στην περίπτωση του Τραμπ, θα διευθύνεται από τα παιδιά του και με το οποίο -θεωρητικά- δεν θα έχει καμία σχέση. Φυσικά, παρά την ονομασία του, το όργανο αυτό θα είναι κάθε άλλο παρά “τυφλό”, όμως τα προσχήματα θα τηρούνται.
Που προκύπτει όμως σύγκρουση συμφερόντων για τον μπίζνεσμαν - πρόεδρο; Σχεδόν παντού, αφού την επιχειρηματική αυτοκρατορία του Τραμπ αποτελούν σήμερα περίπου 500 εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε όλο τον κόσμο. Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει σημαντικά επιχειρηματικά συμφέροντα στην Τουρκία, τη Μαλαισία, την Ινδία, στις Φιλιππίνες και στην Αργεντινή, ενώ τα τελευταία δύο χρόνια ίδρυσε εταιρείες στη Σαουδική Αραβία και την Κίνα.
Το πιο άμεσο παράδειγμα σύγκρουσης συμφερόντων αφορά στην τελετή ορκωμοσίας του στις 20 Ιανουαρίου. Πόσοι από τους υψηλούς προσκεκλημένους θα σπεύσουν να κλείσουν δωμάτιο στο ξενοδοχείο του Τραμπ στην Ουάσιγκτον για να καλοπιάσουν τον νέο πρόεδρο, φουσκώνοντας, από την άλλη, ακόμη περισσότερο το πορτοφόλι του; Και αυτή δεν είναι η μοναδική σύγκρουση συμφερόντων της συγκεκριμένης περίπτωσης, αφού ο Τραμπ νοικιάζει τη σχετική έκταση από το αμερικανικό Δημόσιο. Από τα τέλη Ιανουαρίου θα αποτελεί, δηλαδή, τόσο τον ιδιοκτήτη όσο και τον ενοικιαστή της.
Τα παραδείγματα δεν έχουν τέλος. Ένας από τους πρώτους ξένους ηγέτες που έσπευσαν να συγχαρούν τον Νεοϋρκέζο δισεκατομμυριούχο για την εκλογική του νίκη ήταν ο επίσης επιχειρηματίας - πρόεδρος Μαουρίτσιο Μάκρι από την Αργεντινή. Όπως ανακοίνωσε η πρεσβεία της νοτιοαμερικανικής χώρας στην Ουάσιγκτον, οι δύο ηγέτες αναφέρθηκαν στη συνομιλία τους σε “θεσμικά ζητήματα” που αφορούν τη διμερή συνεργασία των χωρών τους. Πώς μπορεί όμως κανείς να πιστέψει ότι η συζήτηση περιορίστηκε εκεί, όταν η αυτοκρατορία του Τραμπ χτίζει σήμερα ακόμη έναν εμβληματικό ουρανοξύστη στο κέντρο του Μπουένος Αιρες;
Μιλώντας στο πρακτορείο Bloomberg, o Ρίτσαρντ Πέιντερ, καθηγητής Εταιρικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, επιχειρεί να δείξει τη σημασία του προβλήματος με ένα παράδειγμα: Τι θα γινόταν αν τις παραμονές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ο πρόεδρος Ρουζβελτ είχε επενδύσει σε ακίνητα στο Βερολίνο ή αποπλήρωνε δάνεια στην Deutsche Bank;
Δεν είναι ένα τυχαίο παράδειγμα. Οι αμερικανικές και γερμανικές αρχές συνεχίζουν σήμερα τις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις τους για το ύψος των προστίμων που ενδεχομένως θα επιβληθούν τόσο στη Volkswagen όσο και την Deutsche Bank για διάφορες “αμαρτωλές” πρακτικές τους. Και ο νέος Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να μην οδηγεί Volkswagen, αλλά έχει λάβει δάνεια ύψους 300 εκατομμυρίων δολαρίων από τη γερμανική τράπεζα.
Η Deutsche Bank ανακοίνωσε το Σεπτέμβριο ότι δεν προτίθεται να καταβάλει περισσότερο από 3 δισεκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση. Ίσως σήμερα το ποσό που είναι έτοιμη να διαθέσει να έχει μειωθεί αισθητά. Τι διαβεβαιώσεις μπορούν να έχουν άραγε οι Αμερικανοί ότι ο νέος υπουργός Δικαιοσύνης του Τραμπ θα μείνει ανεπηρέαστος από τα προεδρικά χρέη, επιδιώκοντας, όπως και ο προκάτοχός του, το μέγιστο δυνατό πρόστιμο;
Με την εκλογή Τραμπ, η ίδια η έννοια της διαπλοκής αποκτά εντελώς καινούργιο περιεχόμενο. Η φιλιππινέζικη εκδοχή του Τραμπ, ο Ροντρίγκο Ντουέρτε, παραμέρισε προσωρινά τις αντιαμερικανικές δηλώσεις του για να διορίσει έναν παλιό επιχειρηματικό συνεργάτη του Αμερικανού δισεκατομμυριούχου ως “ειδικό απεσταλμένο” του στις ΗΠΑ. Στη γειτονική Μαλαισία, χώρα όπου η αυτοκρατορία του Τραμπ χτίζει σήμερα τρία ξενοδοχεία, ένας ντόπιος κροίσος ίδρυσε το δικό του κόμμα, ενθαρρυμένος μάλλον από το μήνυμα των αμερικανικών εκλογών ότι ήρθε η ώρα των επιχειρηματιών να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους.
Και οι θεσμοί; Μοναδικό φραγμό στην πρωτοφανή αυτή περίπτωση απολύτως ανεξέλεγκτης διαφθοράς αποτελεί ένα μάλλον απαρχαιωμένο άρθρο του αμερικανικού Συντάγματος, με το οποίο η κυβέρνηση του Πολέμου της Ανεξαρτησίας προσπαθούσε να θωρακίσει τα μέλη της από δωροδοκίες Ευρωπαίων μοναρχών.
Σήμερα μάλλον δύσκολα μπορεί να προστατεύσει την Αμερικανική Δημοκρατία από το φαινόμενο Τραμπ και τις μυριάδες οικονομικές διασυνδέσεις του νέου προέδρου. Το καλύτερο πιθανό σενάριο και ο χειρότερος εφιάλτης για τον Αμερικανό μεγιστάνα των ακινήτων ενδεχομένως να προκύψει σε δύο χρόνια. Με τη μορφή ενός Κογκρέσου που θα ελέγχεται πλέον από τους Δημοκρατικούς και θα βάζει στο μικροσκόπιο την κάθε απόφαση του προέδρου υπό το φως των διεθνών συναλλαγών και εξαρτήσεών του.
