Πώς μπορεί το ίδιο φυσικό φαινόμενο, ο τυφώνας Μάθιου, να προκαλεί τέσσερις νεκρούς στο Μαϊάμι και περισσότερους από 1.000 στην Αϊτή; Όπου φτωχός και η μοίρα του, θα έλεγαν μερικοί. Πώς να το πουν, όμως, όταν ο ο ίδιος τυφώνας πέρασε και από την, όχι και τόσο εύπορη, Κούβα χωρίς να προκαλέσει θύματα;
Μια βασική απάντηση στο ερώτημα δίνουν τα ίδια τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας. Η Κούβα διαθέτει σήμερα έναν γιατρό για κάθε 140 κατοίκους της, τη στιγμή που η Αϊτή έχει έναν για κάθε 4.000. Η μαρτυρική Αϊτή η οποία έξι χρόνια νωρίτερα είχε πληγεί από έναν καταστροφικό σεισμό, είναι η χώρα όπου την τελευταία εικοσαετία έχουν καταγραφεί οι περισσότεροι θάνατοι (229.699) που συνδέονται με φυσικές καταστροφές στον κόσμο, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.
Η σχέση ανάμεσα στη φτώχεια και στις φυσικές καταστροφές είναι "πολύ σαφής" στην περίπτωση της Αϊτής, τόνισε την προηγούμενη εβδομάδα ο ειδικός αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Εθνών για τη μείωση των κινδύνων από καταστροφές Ρόμπερτ Γκλάσερ. "Είναι πραγματικά σκανδαλώδες εμείς να παρακολουθούμε τον τυφώνα να πλησιάζει από την τηλεόραση και οι άνθρωποι που βρίσκονται εκεί να μην το γνωρίζουν" σημείωσε.
Είναι πράγματι σκανδαλώδες. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο ΟΗΕ κάθε άλλο παρά δικαιούται να παραδίδει μαθήματα ηθικής. Χρειάστηκαν έξι ολόκληρα χρόνια για τον διεθνή οργανισμό για να αναγνωρίσει δημόσια κάτι που η επιστημονική κοινότητα ήξερε από καιρό: η επιδημία χολέρας που σκότωσε χιλιάδες Αϊτινούς μετά τον σεισμό του 2010 διαδόθηκε από την ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ και ειδικότερα από τους κυανόκρανους από το Νεπάλ.
Ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε την προηγούμενη εβδομάδα ότι αναμένει το ξέσπασμα ακόμη μίας επιδημίας, καθώς οι θυελλώδες άνεμοι και οι πλημμύρες που προκάλεσε ο τυφώνας κατέστρεψαν μεγάλο μέρος από το -ούτως ή άλλως- υποτυπώδες δίκτυο ύδρευσης και αποχέτευσης στη χώρα. Ειδικοί του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας διαπίστωναν την ίδια ώρα 200 νέα κρούσματα χολέρας.
Την ώρα που ο ΟΗΕ εξακολουθεί να αρνείται να αποζημιώσει τα θύματα της επιδημίας του 2010 αναλαμβάνοντας παράλληλα το κόστος για την κατασκευή ενός σύγχρονου δικτύου ύδρευσης, πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι η χολέρα θα μπορούσε να έχει ήδη εξαλειφθεί στην Αϊτή. "Η διεθνής κοινότητα υποτίμησε την έκταση της επιδημίας, τα Ηνωμένα Έθνη αρχικά αρνήθηκαν να αναλάβουν την ευθύνη γι' αυτήν και υπήρξε διστακτικότητα για τη διερεύνηση της εμφάνισής της" αναφέρει η έκθεση του Κέντρου Οικονομικών και Πολιτικών Ερευνών (CEPR).
Η θέση του ΟΗΕ για τη σημερινή τραγική κατάσταση της Αϊτής είναι τόσο επιβαρυμένη, ώστε ακόμη και το αμερικανικό Κογκρέσο να ψηφίσει πρόταση που ζητάει από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να ασκήσει πιέσεις ώστε ο διεθνής οργανισμός "να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για την εξάλειψη της επιδημίας χολέρας στην Αϊτή".
Πόσο άμοιρη ευθυνών είναι, όμως, η ίδια η Ουάσιγκτον; Από την απόβαση των Αμερικανών πεζοναυτών στο Πορτ ο Πρενς το 1915 και την εικοσαετή στρατιωτική κατοχή που ακολούθησε, στη ματοβαμμένη χούντα της δυναστείας Ντιβαλιέ και, ακόμη πιο πρόσφατα, στην ανατροπή της κυβέρνησης Αριστίντ, οι ΗΠΑ δεν έκρυψαν ποτέ ότι θεωρούν τη χώρα ως de facto αποικία τους. Και, φυσικά, μια Κούβα απέναντι από το Μαϊάμι ήταν ήδη αρκετή.
Δεν χρειάζεται να ανατρέξει κανείς στην εποχή των κανονιοφόρων για να διαπιστώσει ότι η υπανάπτυξη της Αϊτής έχει έντονα τα σημάδια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Όπως σημειώνει σε έκθεσή του το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Διεθνούς Δικαιοσύνης, η κυβέρνηση Μπιλ Κλίντον άσκησε όλη την επιρροή της το 1998 για να πετύχει την απόρριψη ενός δανείου ύψους 54 εκατομμυρίων δολαρίων από την Αμερικανική Τράπεζα Επενδύσεων το οποίο η Αϊτή σκόπευε να χρησιμοποιήσει για τον εκσυγχρονισμό του απαρχαιομένου δικτύου ύδρευσής της.
Σύμφωνα μάλιστα με την έκθεση, ο στόχος δεν ήταν άλλος από την αποδυνάμωση της κυβέρνησης του προέδρου Ζαν Μπερτράν Αριστίντ, του μοναδικού εκλεγμένου ηγέτη που έδειξε αποφασισμένος να διαρρήξει τις σχέσεις εξάρτησης από την Ουάσιγκτον. Μιας σχέσης εξάρτησης που τις τελευταίες δεκαετίες έχει επεκταθεί ακόμη και στο πεδίο της διατροφής.
Οργανώσεις κατά της φτώχειας, όπως η Oxfam, καταγγέλλουν εδώ και χρόνια την πολιτική των ΗΠΑ να επιδοτούν τα αγροτικά τους προϊόντα, αναγκάζοντας, παράλληλα, όλους τους άλλους να καταργούν οποιοδήποτε μέτρο για την προστασία της δικής τους παραγωγής. Η Αϊτή ίσως να αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το 1995, και επί διακυβέρνησης Μπιλ Κλίντον, η νησιωτική χώρα της Καραϊβικής υποχρεώθηκε από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα να ρίξει τους δασμούς της στην εισαγωγή ρυζιού από το 50% στο 3%. Το αποτέλεσμα ήταν οι ντόπιοι καλλιεργητές να καταστραφούν, η τοπική αγορά να πλημμυρίσει από αμερικανικό ρύζι και οι κάτοικοι να αρχίσουν να λιμοκτονούν. Σήμερα, η μικρή Αϊτή των μόλις 10 εκατομμυρίων κατοίκων αποτελεί τον πέμπτο εισαγωγέα αμερικανικού ρυζιού στον κόσμο.
Μερικά ακόμη στοιχεία είναι αρκούντως αποκαλυπτικά για το σύγχρονο πρόσωπο της αποικιοκρατίας. Το μεγαλύτερο μέρος του ρυζιού που εισάγεται στην Αϊτή προέρχεται από το Άρκανσο, τη σημαντικότερη ρυζοπαραγωγό πολιτεία των ΗΠΑ και εκλογικό φέουδο του ζεύγους Κλίντον. Η AGRA, η ένωση των Αμερικανών ρυζοπαραγωγών, που φυσικά δεν αποτελείται από μικροκαλλιεργητές, αλλά από αγροβιομηχανίες όπως η Riceland Foods και η Producers Rice Mill, αποτελεί βασικό χορηγό της προεκλογικής καμπάνιας τόσο του Μπιλ όσο και της Χίλαρι Κλίντον.
Το 2009, ο Μπιλ Κλίντον διορίστηκε ειδικός εκπρόσωπος των Ηνωμένων Εθνών για την Αϊτή και έναν χρόνο αργότερα το φιλανθρωπικό ίδρυμα που διαχειρίζεται μαζί με τη σύζυγό του Χίλαρι -υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ εκείνη την περίοδο- ανέλαβε μεγάλο μέρος των διεθνών προγραμμάτων βοήθειας για την αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε ο καταστροφικός σεισμός του 2010. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς οπαδός των σεναρίων συνωμοσίας για να ενώσει τις τελείες.
Ο ίδιος ο Μπιλ Κλίντον, άλλωστε, αναγνώρισε τον Απρίλιο του 2010 τα δεινά που προκάλεσε στην Αϊτή αναγκάζοντάς την να απαλείψει τους δασμούς στις εισαγωγές. "Μπορεί να ήταν καλό για κάποιους από τους αγρότες μου (sic) στο Άρκανσο, αλλά δεν απέδωσε. Πρέπει τώρα να ζω με τις συνέπειες των χαμένων δυνατοτήτων για την καλλιέργεια ρυζιού που θα μπορούσε να θρέψει αυτούς τους ανθρώπους εξαιτίας αυτού που έκανα" τόνισε.
Δεν θα μάθουμε ποτέ αν οι τύψεις του είναι ειλικρινείς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι αν η σύζυγός του εκλεγεί τον επόμενο μήνα στην αμερικανική προεδρία, θα το οφείλει σε έναν βαθμό στις γενναιόδωρες χορηγίες των αμερικανικών αγροβιομηχανιών και, κατά συνέπεια, στη δυστυχία του λαού της Αϊτής.
