Του Stefan Wagstyl
Η απόφαση της καγκελαρίου Μέρκελ αυτή την εβδομάδα να παρατείνει τους προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους που επέβαλε η Γερμανία για την προσφυγική κρίση θα έχει μικρή πρακτική σημασία δεδομένου του πολύ μικρού αριθμού μεταναστών που εισέρχονται πλέον στη χώρα. Έχει όμως τεράστια πολιτική σημασία και είναι χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο μετέβαλε τη στάση της όταν η μαζική είσοδος των αιτούντων άσυλο απείλησε να αποσταθεροποιήσει την ίδια, τη γερμανική κυβέρνηση, και την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά.
Πρόκειται για το πιο πρόσφατο μικρό βήμα υποχώρησής της από τη φιλελεύθερη προσέγγιση του περασμένου καλοκαιριού, όταν άνοιξε εντελώς τις πόρτες της Γερμανίας στους πρόσφυγες, τελικά σε ένα εκατομμύριο από αυτούς. Έχει αυστηροποιήσει τους κανόνες για τους πρόσφυγες στη χώρα της, ενώ προσπαθεί να αποκαταστήσει τον έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., κυρίως μέσω μιας αμφιλεγόμενης συμφωνίας με την Τουρκία για το προσφυγικό. Έχει επικρίνει την Αυστρία και τις βαλκανικές χώρες που έκλεισαν τα σύνορά τους, αλλά δεν έχει αγωνιστεί για την αναστροφή αυτής της απόφασης.
Μάλιστα, η κυρία Μέρκελ το έκανε αυτό χωρίς καν να παραδεχθεί ότι αλλάζει πολιτική. Άλλοι το είπαν αυτό, ειδικά οι επικριτές της στο εσωτερικό, όπως ο Χορστ Ζεεχόφερ. Ο επικεφαλής της CSU (Χριστιανοκοινωνιστές), το αδελφό κόμμα των Χριστιανοδημοκρατών (CDU) στη Βαυαρία, υποστήριξε αυτή την εβδομάδα ότι η παράταση των συνοριακών ελέγχων αποτελεί δικαίωση της δικής του σκληρής γραμμής. Σηματοδοτεί, είπε, "τον επίσημο, νομικό τερματισμό της κουλτούρας τού καλώς ήρθατε".
Αλλά η κυρία Μέρκελ δεν τα αποδέχεται αυτά. Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα επανέλαβε την έκκληση για προστασία των προσφύγων επικαλούμενη το γερμανικό Σύνταγμα και τις ευρωπαϊκές αξίες, που απαιτούν την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. "Αυτό δεν αφορά μόνο την ανθρώπινη αξιοπρέπεια στη Γερμανία... αλλά την παγκόσμια αντίληψη για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια", είπε.
Ενώ η πολιτική σκληραίνει, δεν γίνεται το ίδιο με τη ρητορική. "Περνώντας σχεδόν απαρατήρητη, έκανε μια στροφή στην πολιτική της δίνοντας την εντύπωση ότι παραμένει προσηλωμένη στην ανθρωπιστική κουλτούρα του καλώς ήρθατε" έγραψε στο περιοδικό "Spiegel" ο δημοσιογράφος και παρουσιαστής Κρίστιαν Χόφμαν. "Είναι μια εξαιρετική καλλιτέχνης των ψευδαισθήσεων, που κάνει τα αδύνατα δυνατά με ένα μαγικό κόλπο". Ο κύριος Χόφμαν υποστήριξε ότι το κόλπο έπιασε γιατί οι ίδιοι οι Γερμανοί ήθελαν να ξεγελαστούν. Ήθελαν να διατηρήσουν την αίσθηση του περασμένου καλοκαιριού ότι ζουν με την σωστή ηθική, ενώ ανάσαναν την ίδια ώρα με ανακούφιση."Η συνταγή της επιτυχίας γι' αυτήν την ψευδαίσθηση βρίσκεται στη διάθεση του κοινού να ξεγελαστεί", είπε.
Πέρυσι οι εικόνες των προσφύγων στον σιδηροδρομικό σταθμό της Βουδαπέστης ήταν αρκετές ώστε να ανοίξει η Μέρκελ τις πύλες της Γερμανίας με γενναιοδωρία χωρίς προηγούμενο. Η πολύ περισσότερο απεγνωσμένη ικεσία των αιτούντων άσυλο που κόλλησαν επί εβδομάδες στα σύνορα Ελλάδας - ΠΓΔΜ δεν προκάλεσε την ίδια αντίδραση.
Η Λουίσε Άμτσμπεργκ, εκπρόσωπος του κόμματος των Πράσινων για το προσφυγικό, αρνήθηκε ότι ο κόσμος έχει μετακινηθεί υπέρ των κλειστών θυρών. "Ο κόσμος που βοηθά τους πρόσφυγες απαιτεί να παραμείνουν καλοδεχούμενοι", είπε.
Αλλά οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι σκεπτικιστές κερδίζουν έδαφος, καθώς η αντιμεταναστευτική Εναλλακτική για τη Γερμανία που βρισκόταν κάτω από το 5% το περασμένο καλοκαίρι, ανέβηκε στο 12-15%. Η υποστήριξη για την CDU/CSU της κυρίας Μέρκελ καθώς και για τους σοσιαλδημοκράτες κυβερνητικούς εταίρους καταρρέει. "Η συμπάθεια για τους πρόσφυγες έχει σχεδόν εξανεμιστεί, αλλά κανείς δεν το δηλώνει ξεκάθαρα", είπε πρωτοκλασάτος βουλευτής της CDU.
Καθώς η σκλήρυνση της πολιτικής και η γενναιόδωρη ρητορική καθιστούν ευάλωτη την κυρία Μέρκελ σε κατηγορίες για υποκρισία, μια ξεκάθαρη αναστροφή θα είχε ρίσκο ενόψει των βουλευτικών εκλογών του επόμενου έτους. Από τη μια θα έπρεπε να αποκρούσει τους ευρωσκεπτικιστες και από την άλλη να αντιμετωπίσει προκλήσεις από αριστερά, περιλαμβανομένων των βουλευτών που θέτουν ερωτήματα για την αναθέρμανση των σχέσεων με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον αυταρχικό πρόεδρο της Τουρκίας.
Η Αυστρία αποτελεί υπενθύμιση για τους πολιτικούς κινδύνους μετά την παραίτηση του Βέρνερ Φάιμαν από την καγκελαρία. Μετέτρεψε την Αυστρία από χώρα που ήταν από τις πιο ευνοϊκές στην Ε.Ε. για τους πρόσφυγες σε εικονική απαγορευμένη ζώνη. Και σκλήρυνε αναλόγως τη ρητορική του. Αλλά αναγκάστηκε να παραιτηθεί έχοντας διχάσει το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα του και έχοντας χάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Είναι ένα παράδειγμα που η κυρία Μέρκελ δεν θα θέλει να ακολουθήσει.
