Του Γιώργου Δαράτου
Ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα που θα δώσουν σήμερα οι κάλπες στην Ισπανία για τις βουλευτικές εκλογές, ένα είναι βέβαιο: το ξεπέρασμα, για να μην πούμε η οριστική ταφή, της μετα-φρανκικής Ισπανίας. Τα δύο νέα κόμματα που διεκδικούν την ψήφο του ισπανικού λαού, το κεντροδεξιό Θιουδαδάνος (Ciudadanos) και το λαϊκό - αριστερό Podemos (Podemos), σε όλη την προεκλογική περίοδο απασχολήθηκαν πολύ με το τι θα κάνουν την πολιτική κληρονομιά της «Μετάβασης» (Transition), αυτή τη γεμάτη με σκάνδαλα, περίοδο, που ξεκινάει με τον θάνατο του Φράνκο (1975) και τελειώνει με την εγκατάσταση στην εξουσία της πρώτης σοσιαλιστικής κυβέρνησης του Φελίπε Γκονζάλες (1982), περνώντας μέσα από την υιοθέτηση νέου Συντάγματος (1978).
Ο ηγέτης των Podemos Πάμπλο Ιγκλεσίας θέλει «νέα Μετάβαση» στοχεύοντας στην κατάργηση του δικομματικού συστήματος (Λαϊκό Κόμμα της Δεξιάς και Σοσιαλιστές), που ταλαιπώρησε τόσο πολύ τη χώρα του.
Στην Ισπανία η δημόσια συζήτηση για τα διαστροφικά αποτελέσματα της «Μετάβασης», την οποία οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν «συμφωνημένη» (σ.σ.: στημένη), μεταξύ των κληρονόμων του φρανκισμού και των δυνάμεων της αντιφρανκικής αντιπολίτευσης, δεν άρχισε χθες. Έχει βαθιές ρίζες. Οι εκκλήσεις για δεύτερη «Μετάβαση» πρωτοεκφράστηκαν ήδη από το 1990 από όλους, συμπεριλαμβανομένης και της Δεξιάς. Οι επικρίσεις έγιναν με την πάροδο του χρόνου τόσο συχνές ώστε και το μικρότερο ελάττωμα της Δημοκρατίας το απέδιδαν στην κληρονομιά του φρανκικού καθεστώτος και η «Μετάβαση» κατηγορήθηκε ότι, στην πραγματικότητα, δεν έκανε τίποτε άλλο από το να μεταφέρει στη σύγχρονη δημοκρατική ζωή τις ιδέες του φρανκισμού.
Παρά τις επικρίσεις και τις κατηγορίες, η «Μετάβαση» σταθεροποιήθηκε με την ένταξη της Ισπανίας στο ΝΑΤΟ (1982) και στην Ευρωπαϊκή Ένωση (1986) και, μέσω αυτής, τέθηκαν τα θεμέλια ενός πολύ σταθερού πολιτικού συστήματος που χαρακτηριζόταν από την εναλλαγή στην εξουσία δύο κομμάτων, της Δεξιάς του Λαϊκού Κόμματος (Ρ.Ρ.) και της Σοσιαλδημοκρατίας του Σοσιαλιστικού Εργατικού Ισπανικού Κόμματος (PSOE), ένας δικομματισμός που όλοι πίστευαν ότι ήταν ο εγγυητής της νέας, μετά Φράνκο, Δημοκρατίας.
Όμως, μετά το 2008, όταν έσκασε η φούσκα της αγοράς ακινήτων, που συνοδεύτηκε με σειρά εντυπωσιακών πολιτικοοικονομικών σκανδάλων, το μέτωπο του δικομματισμού Δεξιών - Σοσιαλιστών εμφάνισε τις πρώτες βαθιές ρωγμές του στις κάλπες, ιδίως στις ευρωκοινοβουλευτικές εκλογές του 2014. Η αλήθεια είναι ότι αντιστέκεται, αλλά τώρα πρέπει να αντιμετωπίσει δύο νέους πολιτικούς σχηματισμούς που διεκδικούν επίσης την κυβέρνηση, επιδιώκοντας το τέλος του Συντάγματος του 1978 και την αντικατάστασή του με νέο. Πρόκειται για τους Θιουδαδάνος, που διεκδικούν από το δεξιό Λαϊκό Κόμμα ενάμισι εκατομμύριο συντηρητικούς, αναποφάσιστους ψηφοφόρους, και το Podemos, που διεκδικεί ένα εκατομμύριο αναποφάσιστους αριστερούς.
Στη μεγάλη εικόνα του ισπανικού πολιτικού παιχνιδιού θα πρέπει να ενταχθεί και η όχι και τόσο λανθάνουσα κρίση πολιτικής εκπροσώπησης της Καταλωνίας, αλλά και η παραίτηση του βασιλιά Χουάν Κάρλος, ύστερα από μια σκανδαλώδη προσωπική ζωή, που βγήκε τελικά στη φόρα και επέσπευσε την ορκωμοσία του γιου του, Φελίπε, όταν ήδη είχαν αρχίσει οι φωνές για την κατάργηση του βασιλικού θεσμού.
Ο θεωρητικός και συνιδρυτής των Podemos Χουάν Κάρλος Μονεδέρο ήταν εκ των πρώτων που κατήγγειλε σε άρθρα του την αδυναμία, πλέον, ομαλής λειτουργίας της «Μετάβασης» και το «λαχάνιασμα» των κρατικών θεσμών και δομών μπροστά σε αυτή την οικονομική, κοινωνική και πολιτική ανηφόρα. «Η Ισπανία βρομάει από την ποδαρίλα του φρανκισμού» δήλωσε. Κατά την άποψή του αυτή η «συμφωνημένη» «Μετάβαση» δεν είναι τίποτε άλλο παρά ύμνος μιας χαλαρής συναίνεσης στο όνομα της «εθνικής συμφιλίωσης». Αυτή η «Μετάβαση», που δεν θέλησε να καθαρίσει και να απαλλάξει τη χώρα από την κληρονομιά που άφησε ο Φράνκο, εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη διαφθορά των ελίτ και την αναξιοπιστία από την οποία υποφέρει η πολιτική τάξη.
Ένας άλλος γνωστός ακτιβιστής επανέρχεται στην προσχώρησή του στους «Αγανακτισμένους», από τους οποίους ξεπήδησε το Podemos, εξηγώντας ότι: «Αν αυτό το συναινετικό πολιτικό κλίμα (που μας κληροδότησε η 'Μετάβαση') νομίζει, και το λέει, ότι διατήρησε πάση θυσία την (οικονομική και κοινωνική) συνοχή, οι νέες μορφές πολιτικοποίησης που βλέπουμε σήμερα στοχεύουν στη δημιουργία κάποιου εντελώς νέου πράγματος, τελείως διαφορετικού. Και αυτό είναι το 'κοινό' (αγαθό), όχι πλέον ένα ομογενοποιημένο πολιτικό μπλοκ που τσαλαβουτάει, κολλημένο μέσα στον λασπότοπο του φόβου, αλλά ένα 'εμείς', ανοικτό και περιεκτικό».
Από τα τέλη του 2014 ο Πάμπλο Ιγκλέσιας υποσχόταν ότι «θα τελειώσουμε με το Σύνταγμα του 1978». Σήμερα έχει βάλει νερό στο κρασί του αφού οι Podemos δεν είναι πλέον πρώτοι στις δημοσκοπήσεις και, αν κυβερνήσουν, θα χρειαστεί να το κάνουν και με άλλα κόμματα με ένα πρόγραμμα συμβιβασμού. Τώρα δηλώνει ότι απλώς θα αναθεωρήσουν το Σύνταγμα του 1978, ενώ σε άρθρο του στην έγκυρη «El Pais» έγραψε ότι, σε αντίθεση με τη μεταφρανκική «Μετάβαση» την οποία επεδίωξαν οι λαϊκές τάξεις, αλλά τους την υπέκλεψαν οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ (φιλοφρανκικές και αντιφρανκικές), στη νέα «Μετάβαση» οι κύριοι πρωταγωνιστές θα είναι πλέον οι ίδιοι οι πολίτες.
Από την πλευρά του ο Καταλανός Αλμπέρ Ριβέρα, επικεφαλής του νέου δεξιού κόμματος των Θιουδαδάνος, που έχει ούριο δημοσκοπικό άνεμο στα πανιά του, δεν διστάζει να δηλώσει ότι έχει τελειώσει πλέον οριστικά το δικομματικό σύστημα στην Ισπανία.
Ακόμη και σήμερα το πρωί είναι πολύ δύσκολο να προβλέψει κανείς τον νικητή αυτών των τόσο κρίσιμων -για την Ισπανία, την Ευρώπη και την Αριστερά- εκλογών. Το μόνο που μπορούμε να πούμε με κάποια παραπάνω βεβαιότητα είναι ότι αύριο, Δευτέρα, οι Ισπανοί θα έχουν θάψει για πολύ καιρό, ή και για πάντα, τον δικομματισμό που τους κατέστρεψε.
