Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Οι προφητείες περί... Αποκάλυψης ήταν πάντα της μόδας - και στην Ευρώπη, που θέλει να είναι η κοιτίδα του ορθολογισμού. η εκτίμηση περί δοκιμασίας της συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνοδεύει κάθε κρίση, μικρή ή μεγάλη, που ξεσπάει στη Γηραιά Ήπειρο.
Μέχρι τώρα, στα εξήντα και πλέον χρόνια της ιστορίας του, το ευρωπαϊκό πείραμα απέδειξε ότι διαθέτει αξιοσημείωτες αντοχές. Ότι συχνά ακολουθεί πράγματι την κινεζική σοφία και κάνει την κρίση ευκαιρία για να προχωρήσει στο επόμενο βήμα του. Πλην όμως, αυτή τη φορά, φαίνεται ότι ακόμη και οι καθ' έξιν αισιόδοξοι εκτιμούν πως η πρόκληση του προσφυγικού ζητήματος συνταράσσει την κοινοτική συνοχή. Όσο για τους απαισιόδοξους, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη διάλυση της Ευρώπης.
Τρεις μέρες στους διαδρόμους των Βρυξελλών φτάνουν και περισσεύουν για να αντιληφθεί κανείς πως πίσω από γερές δόσεις... ακτιβισμού, από ατελείωτες ασκήσεις επί χάρτου, η Ε.Ε., προσπαθεί να κρύψει την αμηχανία της και την έλλειψη "απάντησης" στο θέμα των αυξημένων προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών. Αλαλιασμένη και παραλυμένη ήταν και στην αρχή της ευρωκρίσης, αλλά αυτή τη φορά, η... παράλυση είναι μεγαλύτερη.
Σίγουρα επειδή το προσφυγικό είναι ένα παγκόσμιο ζήτημα που δεν λύνεται, απλά ίσως μπορεί να γίνει πιο διαχειρίσιμο. Σίγουρα επειδή η προσφυγική κρίση, όπως την αντιλαμβάνονται τα κράτη - μέλη, ήρθε να προστεθεί στην τραπεζική και κατόπιν στην κρίση χρέους που αυτή πυροδότησε. Αλλά, κυρίως, επειδή το προσφυγικό δεν διχάζει απλώς την Ε.Ε., π.χ. μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αλλά και τα κράτη - μέλη στο εσωτερικό τους, τις ευρωπαϊκές πολιτικές οικογένειες στο εσωτερικό τους. Ας αφήσουμε κατ' αρχάς κατά μέρος, για λόγους ευκολίας, τα συνθήματα της λαϊκιστικής Δεξιάς και της Ακροδεξιάς, οι οποίες από χρόνια ψαρεύουν στα θολά νερά της ξενοφοβίας, με ή χωρίς προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές.
Το ζήτημα διχάζει και την... κανονική Δεξιά, τους φιλελεύθερους, τους σοσιαλδημοκράτες, ακόμη και την Αριστερά σε κάποια κράτη - μέλη, με πιο χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Γερμανίας, που είναι, μετά τη Σουηδία, ο πιο προσφιλής προορισμός για πρόσφυγες και μετανάστες.
"Πόσους αντέχουμε" είναι το ερώτημα που θέτουν, ακόμη κι όσοι δεν διανοούνται ούτε στιγμή να αμφισβητήσουν το θεμελιώδες δικαίωμα στο πολιτικό άσυλο ή την υποχρέωση στην παροχή προστασίας σε πρόσφυγες πολέμου. "Πόσους θα καταφέρουμε να εντάξουμε στις κοινωνίες μας και πόσο χρόνο θα μας πάρει" είναι το πιο προχωρημένο ερώτημα που θέτουν όσοι παραδέχονται πόσο ανεπαρκείς ήταν οι πολιτικές ενσωμάτωσης των μεταναστών της δεκαετίας του εξήντα στις κοινωνίες της Δυτικής Ευρώπης.
Στις... νέες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, πάλι, αυτά τα ερωτήματα δεν τίθενται καν. Μόνο κάποιες γενναίες -και μικρές- μειοψηφίες ανθίστανται στο στεντόρειο "δεν έχουμε καμία διάθεση να μοιραστούμε με ξένους την όποια ευημερία αποκτήσαμε".
Κρίση αλληλεγγύης
Στο Ευρωκοινοβούλιο, τα μέλη του οποίου, αφενός δεν θα χρειαστεί να δοκιμαστούν ξανά στις κάλπες πριν από το 2019, αφετέρου μαθαίνουν, τα περισσότερα τουλάχιστον, να βλέπουν την ευρωπαϊκή δυναμική και πέρα από το στενό "εθνικό συμφέρον", ο διχασμός είναι κάπως πιο καλυμμένος -πάντα της Ακροδεξιάς εξαιρουμένης.
Πολλοί ευρωβουλευτές φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι με φράχτες και αυστηρούς ελέγχους στα σύνορα δεν σταματάνε τα καραβάνια των απελπισμένων. Κι ακόμη περισσότεροι εκτιμούν ότι μια Ένωση με 500 εκατομμύρια κατοίκους βεβαίως και έχει τη δυνατότητα να "αντέξει" ένα εκατομμύριο πρόσφυγες. Μόνο που οι προσφυγικές ροές του σήμερα φαίνεται να αφορούν ουσιαστικά πέντε χώρες. Την Ιταλία και την Ελλάδα ως πύλες εισόδου και την Αυστρία, τη Γερμανία και τη Σουηδία ως επιθυμητό τελικό προορισμό των προσφύγων, που τους δέχονται.
Οι υπόλοιπες χώρες στην πλειονότητά τους σφυρίζουν αδιάφορα. Οι περισσότερες έχουν δεσμευτεί να δεχθούν "εθελοντικά" κάποιο ποσοστό αιτούντων άσυλο, αλλά είτε δεν έχουν υλοποιήσει τη δέσμευσή τους -άντε, καλά, το Λουξεμβούργο πήρε πανηγυρικά 30 πρόσφυγες από την Ελλάδα, παρόντων των πρωθυπουργών των δύο χωρών στο αεροδρόμιο την ώρα της αναχώρησης- είτε την έχουν πάρει επισήμως πίσω.
Επτά χιλιάδες πρόσφυγες θα δεχόταν για παράδειγμα η μεγάλη Πολωνία, πλην όμως η νέα της πιο δεξιά κυβέρνηση τώρα λέει όχι. "Το πρόβλημα δεν είναι οι πρόσφυγες, το πρόβλημα είναι η έλλειψη αλληλεγγύης" λέει η ευρωβουλευτής των Πράσινων Σκα Κέλερ κι έχει δίκιο.
Το παιχνίδι με την Ελλάδα
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς, πάλι, αν και επικρίνει το έλλειμμα αλληλεγγύης που επιδεικνύουν πολλά κράτη - μέλη, προσπαθεί να πείσει ότι, εάν φυλάσσονταν καλύτερα τα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε. -εν προκειμένω της Ιταλίας και κυρίως της Ελλάδας, αφού κύμα προσφύγων μέσω Βαλτικής ή Βόρειας Θάλασσας δεν υπάρχει- κι αν συνεργαστεί και η Τουρκία, θα μπορούσε η Ένωση να διαχειριστεί καλύτερα το πρόβλημα.
Θεωρητικά έχει δίκιο. Αλλά στο ερώτημα της "Aυγής" εάν η έγκαιρη λειτουργία των hotspot στην Ελλάδα θα εγγυόταν αυτή την καλύτερη διαχείριση, ο Σουλτς δεν μπορεί να απαντήσει θετικά: "Tα hotspot θα βοηθήσουν να υπάρξει περισσότερη τάξη. Ωστόσο, εάν δεν αρχίσει κατόπιν αμέσως η μετεγκατάσταση και φρακάρουν τα hotspot, πάλι δε λύνεται το πρόβλημα" τόνισε κι έσπευσε να προσθέσει ότι "οι δικές μας δυσκολίες δεν μπορεί να γίνουν το άλλοθι για να αφήσουμε τους ανθρώπους αβοήθητους στα νύχια του Ισλαμικού Κράτους".
Αντίθετα -κι αυτό δεν το είπε ο Σουλτς- οι καθυστερήσεις της Ελλάδας να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις της για τα hot spot στα νησιά γίνονται ένα εξαιρετικό άλλοθι. Και δίνουν τροφή σε ένα πολύ βολικό blame game: "Δεν μπορούμε να βάλουμε τάξη στο προσφυγικό, επειδή αυτοί οι άχρηστοι Έλληνες, που ποτέ δεν υλοποίησαν εγκαίρως τις δεσμεύσεις τους για δημοσιονομική εξυγίανση και μεταρρυθμίσεις από το 2010 που τους σώζουμε, ούτε και τώρα φτιάχνουν όσα υποσχέθηκαν, ενώ δεν μπορούν να φυλάξουν επαρκώς τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης" λένε άλλοι περισσότερο κι άλλοι λιγότερο καλυμμένα.
Πλην όμως, ουδείς μπορεί να εγγυηθεί ότι, μόλις οι Έλληνες θα γίνουν καλά παιδιά, αμέσως θα φιλοτιμηθούν -"εθελοντικά" πάντα- οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι να υποδεχτούν το... μερτικό τους από τους καταγεγραμμένους πρόσφυγες. Πώς άλλωστε; Από τις υπεσχημένες 160.000 μετεγκαταστάσεις έγιναν μόλις 160!
Κι ένα τελευταίο: Η Ευρώπη ακόμη θεωρεί ιερό το δικαίωμα στο άσυλο. Αλλά πρακτικά δεν παρέχει κανέναν νόμιμο τρόπο στους κυνηγημένους να το ζητήσουν...
