Του Νίκου Κυριακίδη
Με βάση αριθμούς και στατιστικές, η οικονομία της Πορτογαλίας έχει... "αναρρώσει". Τα νούμερα δείχνουν ότι βρίσκεται σήμερα σε καλύτερη κατάσταση απ' ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια, όταν οδηγούνταν κι αυτή στο μαρτύριο του Μνημονίου. Οι άμεσες επενδύσεις το 2014 σημείωσαν αύξηση 2,5% (από -0,9% το 2010), η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 1,6% σε ετήσια βάση -επιστρέφοντας στα επίπεδα του 2010- και το ΑΕΠ σημείωσε άνοδο 0,9% μετά την καταστροφική ύφεση -4% του 2012. Αν όλα πάνε καλά, η κεντρική τράπεζα της Πορτογαλίας προβλέπει ανάκαμψη 1,7% για εφέτος και 1,8% για το 2016.
Ωστόσο, δεν είναι όλα τέλεια στο μνημονιακό αναμορφωτήριο από το οποίο η γραφική χώρα του Ατλαντικού πήρε τυπικά "απολυτήριο" πέρυσι. Το χρέος εκτοξεύτηκε στο 130% του ΑΕΠ (από 96,2% το 2010) και η ανεργία έχει κολλήσει στο 14,1% (από 12% το 2010 και 16,5% το 2013). Ένα ακόμη πειραματόζωο της ευρω-κρίσης παρουσιάζεται ως... success story, αλλά δεν είναι.
Οι εθνικές εκλογές που διεξάγονται σήμερα θεωρείται ότι γίνονται μέσα σ΄ ένα ευνοϊκότερο οικονομικό περιβάλλον που δίνει πόντους στον απερχόμενο συνασπισμό της Δεξιάς. Άλλωστε, όπως γράφει το Focus Economics, "παρά τη δεδομένη αβεβαιότητα που δημιουργεί ο νέος πολιτικός κύκλος που ανοίγει στη χώρα, οι εκλογές αυτές δεν ενέχουν τον κίνδυνο μιας σημαντικής πολιτικής μετατόπισης, καθώς κανένα ριζοσπαστικό κόμμα, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, δεν έχει προκύψει ύστερα από τρία συνεχόμενα χρόνια ύφεσης και περικοπών στον προϋπολογισμό". Απομένει φυσικά να αποδειχθεί αυτό...
Κατά τ' άλλα το "ευνοϊκότερο περιβάλλον" στην οικονομία έχει σπρώξει στη μετανάστευση τη νέα γενιά της χώρας, τους ικανότερους των νέων επιστημόνων, τους καλύτερους εξειδικευμένους επαγγελματίες. Σε μια ημιεπίσημη πολιτική "παρακίνησης" των Πορτογάλων σε φυγή, την οποία υπέθαλπε συστηματικά η κυβέρνηση της Δεξιάς στα χρόνια του Μνημονίου ως "αντίδοτο" στην καλπάζουσα ανεργία, η Πορτογαλία έχει πλέον διώξει μακριά χιλιάδες νέους ανθρώπους της, έχει απωθήσει ουσιαστικά την ελπίδα της για το μέλλον.
Η μαζική μετανάστευση του πιο δυναμικού και επιστημονικά καταρτισμένου κομματιού του παραγωγικού ιστού στα "πέτρινα χρόνια" της λιτότητας και της ανεργίας θα λειτουργήσει ως ανασχετικός παράγοντας στην όποια προσπάθεια ανάκαμψης της οικονομίας, επισημαίνουν οι αναλυτές συνδέοντας τη βελτίωση των οικονομικών μεγεθών με την έλλειψη εξειδικευμένων επαγγελματιών.
Έφυγαν και δεν ξαναγυρίζουν
Σε μια εκλογική αναμέτρηση που θεωρείται γενικά αμφίρροπη και όχι τόσο "θεαματική" όσο οι τελευταίες εκλογές στην Ελλάδα, το ζήτημα της μετανάστευσης υπήρξε εκ των πραγμάτων ένα από τα κύρια θέματα της προεκλογικής εκστρατείας.
Η αντιπολίτευση των Σοσιαλιστών έχει υποσχεθεί να φέρει πίσω τους ικανότερους και αξιότερους επιστήμονες, αλλά οι συνθήκες που τους ανάγκασαν να φύγουν από τη χώρα δείχνουν να παγιώνονται αντί να υποχωρούν, ιδιαίτερα μάλιστα καθώς η ανεργία επηρεάζει τον έναν στους τρεις νέους, ενώ η προσφορά εργασίας αφορά συχνά θέσεις με μισθούς πείνας, ενίοτε χωρίς καν συμβάσεις.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, συνολικά 485.000 άνθρωποι έφυγαν από την Πορτογαλία το χρονικό διάστημα 2011 - 2014, ανάμεσά τους περίπου 200.000 που μετανάστευσαν μόνιμα, οι περισσότεροι από τους οποίους ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα των νέων έως 30 ετών.
Παρότι ο ηγέτης της αξιωματικής αντιπολίτευσης, του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ο Αντόνιο Κόστα, εμφανιζόταν στις προεκλογικές συγκεντρώσεις μαζί με τους οπαδούς του κόμματος να φορούν μπλουζάκια με το σύνθημα «Δεν θέλω να μεταναστεύσω» και δημιούργησε έναν ιστότοπο με τον τίτλο «Ψήφος για επιστροφή», προσπαθώντας να κερδίσει την ψήφο των αποδήμων, πολλοί από όσους μετανάστευσαν αμφιβάλλουν αν η Πορτογαλία θα μπορέσει να προσφέρει στο εγγύς μέλλον ικανοποιητικά αμειβόμενες δουλειές με προοπτική καριέρας.
«Η καρδιά μου είναι μοιρασμένη. Αγαπώ τη Λισσαβώνα, αλλά δεν βλέπω τον εαυτό μου να επιστρέφει στο κοντινό μέλλον» λέει στο Ρόιτερς ο 29χρονος μεταπτυχιακός φοιτητής Μάιλις Ροντρίγκες, ο οποίος βρήκε δουλειά σε ένα πρόγραμμα μουσικής τεχνολογίας στο Μόντρεαλ, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την κυβέρνηση του Καναδά. «Δεν βλέπω να υπάρχει προοπτική στην Πορτογαλία. Αν έμενα εκεί, πιστεύω πως θα έβρισκα δουλειά, αλλά όχι με τις ίδιες συνθήκες» εξηγεί ο Ροντρίγκες και καταλήγει: «Θα ήθελα να αλλάξουν οι πολιτικές, αλλά ρεαλιστικά δεν περιμένω πολλά από την οποιαδήποτε νέα κυβέρνηση».
Η μεγάλη έξοδος
Μετά από χρόνια που η Πορτογαλία διέθετε κι αυτή μεταναστευτικό "πλεόνασμα" -λόγω της άφιξης ξένων μεταναστών- τα στατιστικά δεδομένα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δείχνουν ότι η τάση αντιστράφηκε το 2010 και παρέμεινε στην ίδια κατεύθυνση τουλάχιστον μέχρι το 2013, όταν 36.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τη χώρα. Ήταν η μεγαλύτερη μαζική έξοδος ανθρώπων στη δυτική Ευρώπη, μετά την Ισπανία, από όπου, σύμφωνα με τις στατιστικές, οι μετανάστες που αναχώρησαν ήταν ως επί το πλείστον αλλοδαποί.
Στο αποκορύφωμα της οικονομικής κρίσης, το 2011, αξιωματούχοι της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Πέδρο Πάσους Κοέλιο... "συμβούλευαν" τους πολίτες να αναζητήσουν δουλειά στο εξωτερικό, αν δεν μπορούσαν να βρουν στην Πορτογαλία. Η "συμβουλή" αυτή εξόργισε σχεδόν όλη την Πορτογαλία, με την αντιπολίτευση να έχει στρέψει έκτοτε τα πυρά της κατά της κυβέρνησης, δεσμευόμενη η ίδια να θέσει σε προτεραιότητα τη δημιουργία θέσεων εργασίας για τους νέους και να βελτιώσει μακροπρόθεσμα τις ευκαιρίες απασχόλησης με αναλυτικό σχέδιο που έχει εξαγγείλει. Σημειώνεται πως, ενώ ο δείκτης ανεργίας έχει πέσει στο 14%, η ανεργία στους νέους παραμένει πάνω από 30%.
Ο Πάσους Κοέλιο προτρέπει τώρα τους νέους να επαναπατριστούν θεωρώντας προφανώς πως το οικονομικό πρόγραμμα των δανειστών πέτυχε και πως-τουλάχιστον με την εξαγγελία- θα μπορέσει να κερδίσει μερικές ψήφους παραπάνω. Ωστόσο, το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα της κυβέρνησής του να φέρει πίσω τους νέους έγινε αντικείμενο χλευασμού και ειρωνικών σχολίων, καθώς επελέγησαν μόλις 20 άνθρωποι από μια λίστα υποψηφίων "παλιννοστούντων" και μάλιστα για ένα σχέδιο που θα τεθεί σε εφαρμογή τον επόμενο χρόνο...
Ενώ οι Πορτογάλοι μετανάστες παραδοσιακά ήταν ανειδίκευτοι εργάτες, οι περισσότεροι εξ αυτών έχουν πλέον υψηλό μορφωτικό επίπεδο και σημαντική επαγγελματική κατάρτιση και εμπειρία και φεύγουν φυσικά από αστικά κέντρα, όχι από χωριά. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι περίπου το 70% των Πορτογάλων μεταναστών με πτυχία πανεπιστημίου έχουν μεταναστεύσει σε χώρες της βόρειας Ευρώπης -κυρίως στην Βρετανία, τη Γερμανία και τη Γαλλία- και σχεδιάζουν να μείνουν μόνιμα εκεί.
Είναι φανερό πως μια ακόμη χώρα του καθημαγμένου ευρωπαϊκού Νότου αποψιλώνεται από ανθρώπους που θα μπορούσαν να στηρίξουν το μέλλον της ενισχύοντας ταυτόχρονα μια από τις αιτίες που διαιωνίζει το χάσμα πλούτου και ευμάρειας με τον πλούσιο Βορρά.
