Ανταπόκριση από την Πράγα: Κώστας Τσίβος*
Ο πρόεδρος της Τσεχίας Μίλος Ζέμαν αποκαλεί τους πρόσφυγες «απρόσκλητους» ή «ανεπιθύμητους». Με τις δηλώσεις του συντάσσεται επί της ουσίας η συντριπτική πλειονότητα της τσεχικής κοινής γνώμης καθώς και οι κυριότερες πολιτικές δυνάμεις της χώρας. Η τσεχική κυβέρνηση, μαζί με τις κυβερνήσεις της Σλοβακίας, της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας, αντιτάσσεται στην πρόθεση της Ε.Ε. για επιβολή ποσοστώσεων στην κατανομή των προσφύγων. Η Τσεχία ζει μια άνευ προηγουμένου ξενοφοβική εκστρατεία, την οποία υποδαυλίζει το σύνολο σχεδόν των τσεχικών ΜΜΕ. Όλα αυτά σε μια χώρα δέκα εκατομμυρίων κατοίκων, στην οποία οι πρόσφυγες μόλις ξεπερνούν τη μια χιλιάδα!
Η τρίμηνη αντιπροσφυγική καμπάνια έχει δημιουργήσει ένα κλίμα εκτεταμένης υστερίας, νευρικότητας και καχυποψίας για οτιδήποτε ξεφεύγει από τα τυπικά τσεχικά πλαίσια. Είναι ήδη γνωστά διάφορα τραγελαφικά επεισόδια, όπως π.χ. η σύλληψη «τρομοκράτη» καθαριστή καπνοδόχων στην πόλη Ντόμαζλιτσε, η αστυνομική επιχείρηση για τη σύλληψη «λαθρομεταναστών» - υλοτόμων κ.λπ.
Ενδεικτικοί για το κλίμα που επικρατεί είναι ορισμένοι πρωτοσέλιδοι τίτλοι αυτής της εβδομάδας: "Μεγάλη άσκηση εκατοντάδων αστυνομικών και στρατιωτών για την αποτελεσματικότερη προστασία των συνόρων από τους πρόσφυγες". "Απόφαση του υπουργού Άμυνας να αποστείλει στρατιώτες και εξοπλισμό στην Ουγγαρία για να συμβάλουν στην προστασία των ουγγρικών συνόρων". "Διαμαρτυρίες της συντηρητικής αντιπολίτευσης για την απόφαση του σοσιαλδημοκράτη πρωθυπουργού Μπόχουσλαβ Σόμποτκα να μην μηνύσει την Ε.Ε. για την απόφαση αναφορικά με τις ποσοστώσεις" (πράγμα που έπραξε ο Σλοβάκος ομόλογός του Ρόμπερτ Φίτσο). «Κρεμάλα στους προδότες» έγραφε πανό που τοποθέτησαν άγνωστοι έξω από τα γραφεία φιλανθρωπικής οργάνωσης στην πόλη Πάρντουμπιτσε (επειδή διοργάνωσε συλλογή ρουχισμού και τροφίμων για τους πρόσφυγες).
Ξενοφοβική υστερία
Αυτοί που διαχωρίζουν τη στάση τους από την ξενοφοβική υστερία είναι τόσο λίγοι ώστε μάλλον αποτελούν την εξαίρεση στον κανόνα. Η πιο σημαντική πρωτοβουλία ενάντια στην ξενοφοβία ανήκει σε 3.000 πανεπιστημιακούς, οι οποίοι υπέγραψαν ψήφισμα με το οποίο καλούν τις πολιτικές δυνάμεις και τα ΜΜΕ της Τσεχίας να αναλάβουν τις ευθύνες τους για μια πιο ψύχραιμη αντιμετώπιση της κατάστασης. Η πρωτοβουλία τους λοιδορήθηκε αμέσως, προεξάρχοντος του προέδρου Ζέμαν: «Όσοι διανοούμενοι θέλουν, ας πάρουν έναν πρόσφυγα στο σπίτι τους...» είπε ο Τσέχος πρόεδρος.
Αντίστοιχη είναι η στάση του προκαθήμενου της τσεχικής Καθολικής Εκκλησίας Ντομίνικ Ντούκα. Με εγκύκλιό του καλεί πολίτες και οργανώσεις σε εγρήγορση για την αντιμετώπιση των "μουσουλμάνων τρομοκρατών" προβάλλοντας παράλληλα τον κίνδυνο "αλλοίωσης των χριστιανικών παραδόσεων της Ευρώπης" κ.λπ.
Το παράδοξο είναι ότι οι "μουσουλμάνοι πρόσφυγες" προβάλλονται ως απειλή για τις χριστιανικές παραδόσεις της Ευρώπης σε μια χώρα όπου του ποσοστό των άθεων ή άθρησκων πλησιάζει το 90%! Το άλλο παράδοξο είναι ότι στις μισαλλόδοξες εκδηλώσεις εναντίον των προσφύγων πρωτοστατεί ο Τσεχο-Ιάπωνας βουλευτής Τόμιο Οκαμούρα, ιδρυτής του τσεχικού ξενοφοβικού κόμματος «Αυγή», όπως και Τσεχο-Έλληνας εντομολόγος Μάρτιν Κονβίτσκα, πρόεδρος του «Αντι-Ισλαμικού Μπλοκ».
Μεταξύ των ελάχιστων φορέων που τάσσονται υπέρ της υποδοχής προσφύγων συγκαταλέγεται το Οικονομικό Επιμελητήριο της Τσεχίας, το οποίο σημειώνει ότι η βιομηχανία της χώρας, η οποία βρίσκεται σε περίοδο ανάπτυξης, χρειάζεται άμεσα τουλάχιστον 5.000 εργάτες. Σύμφωνα με την κατανομή των ποσοστώσεων η Τσεχία, η οποία έχει ίδιο πληθυσμό με την Ελλάδα, πρέπει να δεχτεί 1.500 πρόσφυγες.
Ο σοσιαλδημοκράτης υπουργός Εσωτερικών Μίλαν Χόβανετς δηλώνει ότι αυτό είναι αδύνατο, γιατί -όπως λέει- η Τσεχία δεν μπορεί να κρατήσει «με το ζόρι» τόσα άτομα σε προσφυγικούς καταυλισμούς. Ο Τσέχος υπουργός μάλλον έχει δίκιο. Όπως αποδεικνύεται, οι υφιστάμενοί του υποβάλλουν τους λίγους πρόσφυγες που έκαναν το λάθος να περάσουν τα τσεχικά σύνορα σε τόσα καψώνια, ώστε οι συνθήκες «φιλοξενίας» τους στα τσεχικά «κέντρα κράτησης» έχουν κάνει τον γύρο του κόσμου και είναι ιδιαιτέρως αποτρεπτικές για κάθε επίδοξο πρόσφυγα ή μετανάστη που θα περάσει τα τσεχικά σύνορα.
"Χαράτσι" 50 ευρώ
Οι πληροφορίες για τη μεταχείριση των προσφύγων στα «κέντρα κράτησης» στην Μπιέλα - Γάζοβα και στη Βίσνι Λχότα είναι ιδιαιτέρως αποτροπιαστικές. Στους πρόσφυγες που περνούν παρανόμως τα σύνορα της Τσεχίας επιβάλλεται επιτόπου πρόστιμο 50 ευρώ. Τους κατάσχονται αμέσως κινητά τηλέφωνα, χρήματα ή ό,τι άλλο αντικείμενο αξίας. Ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου υποβάλλονται σε εξονυχιστικό έλεγχο, ακόμα και στα πιο απόκρυφα σημεία του σώματος. Στη συνέχεια οδηγούνται με χειροπέδες στο δύο «κέντρα κράτησης», τα οποία φρουρούν πάνοπλοι αστυνομικοί, ενώ η επιβολή, τάξης στο εσωτερικό των στρατοπέδων έχει ανατεθεί σε άνδρες ιδιωτικής εταιρείας φύλαξης.
Ο κάθε πρόσφυγας υποχρεώνεται να καταβάλει ημερησίως 242 κορώνες (περίπου 10 ευρώ) για έξοδα «φιλοξενίας και διατροφής». Πρόσφυγες που πέρασαν κάποιο διάστημα σ' αυτά τα δυο τσεχικά στρατόπεδα, δοκιμάζοντας μεγάλες περιπέτειες ώσπου να φτάσουν στην «καρδιά της Ευρώπης», κάνουν λόγο για τη χειρότερη εμπειρία της ζωής τους...
Στην συστηματική καλλιέργεια γενικευμένου κλίματος μίσους ιδιαίτερο ρόλο έπαιξαν τα ΜΜΕ. Τα περισσότερα ΜΜΕ ανήκουν στον δεύτερο πλουσιότερο πολίτη της Τσεχίας, τον Αντρέι Μπάμπις, ο οποίος τυγχάνει να είναι επίσης υπουργός Οικονομικών και ηγέτης του κόμματος ΑΝΟ ("Ναι"), το οποίο συγκυβερνάει μαζί με τους Τσέχους σοσιαλδημοκράτες. Ο δεύτερος μεγαλύτερος ιδιοκτήτης ΜΜΕ είναι ο Ζντένιεκ Μπάκαλα, βαρόνος των τσεχικών ανθρακωρυχείων. Τα ονόματα και των δυο εμπλέκονται σε αρκετά οικονομικά σκάνδαλα, οπότε η μετατόπιση της προσοχής της κοινής γνώμης στον κίνδυνο από την «κάθοδο των ξεβράκωτων» αποτελεί έναν καλό λόγο.
Φτώχεια και εκτόνωση
Κι εάν σήμερα οι «τρομοκράτες πρόσφυγες» βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής των ΜΜΕ, χθες ήταν οι «ακαμάτες Έλληνες», προχθές «τα παράσιτα οι Τσιγγάνοι» κ.ο.κ. Είκοσι πέντε χρόνια νεοφιλελεύθερης πολιτικής από συντηρητικές και σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις φτωχοποίησαν τεράστια στρώματα της τσεχικής κοινωνίας. Ένα μεγάλο τμήμα εργαζομένων δουλεύει με αμοιβές 400 έως 500 ευρώ (μεικτά), ενώ αντίστοιχο είναι το ύψος των συντάξεων που λαμβάνει το σύνολο των συνταξιούχων της χώρας.
Η συσσωρευμένη δυσαρέσκεια αυτών των στρωμάτων κάπου πρέπει να διοχετευθεί, άρα οι πρόσφυγες αποτελούν έναν θεμιτό στόχο. Η εδραίωση της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας επέφερε τη διαγραφή της κοινωνικής αλληλεγγύης από την πολιτική ατζέντα της χώρας. Οδήγησε στην ολοκληρωτική επικράτηση του ατομισμού και εγωπαθών συμπεριφορών που στρέφονται εναντίον ευπαθών κοινωνικών ομάδων όπως οι ανάπηροι, οι άστεγοι, οι ελεύθερες μητέρες ή οι πρόσφυγες.
Θα περίμενε κάποιος ότι η τσεχική Αριστερά θα διαμαρτυρόταν για τη δαιμονοποίηση των προσφύγων, παλαιότερα των Ελλήνων, εκ μέρους της κυβέρνησης και των ΜΜΕ. Ωστόσο, η τσεχική Αριστερά, φοβούμενη προφανώς απώλεια ψήφων, συντάσσεται ουσιαστικά με την τσεχική κυβέρνηση ζητώντας κι αυτή κατάργηση των ποσοστώσεων, τις οποίες χαρακτηρίζει "επινόηση της γερμανικής ηγεμονικής πολιτικής".
Το επιχείρημα που προβάλλουν τα στελέχη του Κ.Κ. Τσεχίας για τους πρόσφυγες είναι ότι για τα προβλήματά τους θα πρέπει να φροντίσουν πρωτίστως εκείνοι που προκάλεσαν το προσφυγικό κύμα, δηλαδή η Αμερική και το ΝΑΤΟ.
* Ο Κώστας Τσίβος είναι επικεφαλής του Τμήματος Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα
