Του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Το προσφυγικό ρεύμα προς την Ευρώπη επιταχύνει αναγκαστικά τις εξελίξεις με στόχο τον τερματισμό του εμφυλίου στη Συρία, χώρα από την οποία προέρχονται οι περισσότεροι πρόσφυγες. Πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτή τη νέα φάση αναλαμβάνει η Ρωσία, που με μια σειρά διπλωματικές και στρατιωτικές κινήσεις αλλάζει τα μέχρι στιγμής δεδομένα.
Την προηγούμενη εβδομάδα ο πρόεδρος της χώρας Βλαντίμιρ Πούτιν είχε διαδοχικές συναντήσεις για το Συριακό με τον Τούρκο ομόλογό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Λίγο νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας Σεργκέι Λαβρόφ είχε την τρίτη τηλεφωνική συνομιλία μέσα στον μήνα με τον Αμερικανό ομόλογό του Τζον Κέρι.
"Πιστεύω ότι σήμερα οι Αμερικανοί εμφανίζονται πολύ περισσότερο δεκτικοί στις θέσεις που υποστηρίζουμε εδώ και αρκετά χρόνια" ήταν η χαρακτηριστική δήλωση του Λαβρόφ μετά τις συνομιλίες. Προσέθεσε μάλιστα ότι ο Κέρι εξέφρασε την "προθυμία" της Ουάσιγκτον να συνεργασθεί με τη Μόσχα για την πολιτική διευθέτηση του συριακού προβλήματος. Τον κρίσιμο ρόλο που έχει να διαδραματίσει η Ρωσία στη διαδικασία επίλυσης υπογράμμισε και ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Φράνκ Βάλτερ Στάινμαϊερ.
Πού όμως μπορεί να οφείλεται αυτή η τόσο έντονη διαφοροποίηση στη στάση της Δύσης; Η απάντηση θα πρέπει μάλλον να αναζητηθεί στην προοδευτική και σχετικά αθέατη διείσδυση ρωσικών στρατευμάτων στη Συρία τον τελευταίο μήνα. Χωρίς τυμπανοκρουσίες, αεροπλανοφόρα και στόλους, η Ρωσία, αφού αναβάθμισε και θωράκισε τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις της στο λιμάνι του Ταρτούς, άρχισε να στέλνει βαριά όπλα με τεράστια μεταγωγικά Αντόνοφ.
Μια αθέατη απόβαση
Το αποτέλεσμα είναι ότι, με βάση τα στοιχεία του βρετανικού στρατού που επικαλείται το BBC, η Ρωσία να διαθέτει πια στη Συρία, 28 μαχητικά αεροσκάφη, 20 ελικόπτερα και μη επανδρωμένα κατασκοπευτικά αεροσκάφη. Κάποιες αναφορές της βρετανικής αντικατασκοπίας σημειώνουν μάλιστα ότι η "απόβαση" έχει τέτοια έκταση ώστε οι εγκαταστάσεις του Ταρτούς να μην επαρκούν και να προετοιμάζονται ήδη και άλλες εγκαταστάσεις για να στεγάσουν νέες μεταφορές.
Πηγές του αμερικανικού Πενταγώνου αναφέρουν από την πλευρά τους ότι τα ρωσικά drones έχουν ήδη αρχίσει επιχειρήσεις αναζητώντας στόχους, κάτι που σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αρχίσουν "ακόμη και εντός ημερών". Μέσα σε ένα μήνα η Ρωσία κατόρθωσε να αναπτύξει μια δύναμη ανάλογη σε μέγεθος με την εναπομείνασα συριακή πολεμική αεροπορία εξοπλισμένη όμως με συστήματα προηγμένης τεχνολογίας.
Η Μόσχα κλιμακώνει την εμπλοκή της στη Συρία τη στιγμή που οι κινήσεις της Ουάσιγκτον προδίδουν τουλάχιστον αμηχανία. Την προηγούμενη εβδομάδα το Κογκρέσο άκουσε εμβρόντητο από στρατιωτικούς αξιωματούχους ότι το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα για την εκπαίδευση "μετριοπαθών" Σύρων ανταρτών, το οποίο κόστισε μισό δισεκατομμύριο δολάρια, έχει μέχρι στιγμής στείλει στα πεδία των μαχών μερικές μόνο δεκάδες μαχητές.
Η στρατηγική, άλλωστε, των αεροπορικών βομβαρδισμών απέχει ακόμη πολύ από το να χαρακτηριστεί πετυχημένη και το Ισλαμικό Κράτος δείχνει κάθε άλλο παρά αποδυναμωμένο. Ενδεικτική της αποτυχίας ήταν και η πρόσφατη παραίτηση του στρατηγού Τζον Άλεν από τη θέση του συντονιστή των επιχειρήσεων κατά του ISIS.
Δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου υποστηρίζουν ότι πολλοί αξιωματούχοι του Πενταγώνου "σε ιδιωτικές συνομιλίες τους χαιρετίζουν τη ρωσική επέμβαση, που ενδεχομένως να ελαφρύνει το φορτίο που επωμίζονται οι ΗΠΑ στην καταπολέμηση του ISIS". Είναι όμως πράγματι έτσι; Άλλοι σύμμαχοι εκφράζουν ανοιχτά τη δυσφορία τους. Πρόκειται για χώρες όπως η Βρετανία, που ετοιμάζεται -ή ετοιμαζόταν- να συζητήσει στο κοινοβούλιο τη συμμετοχή της στους αεροπορικούς βομβαρδισμούς, και τη Γαλλία, που έχει ήδη εξαγγείλει ότι οι δικές της επιχειρήσεις θα αρχίσουν σύντομα.
Πολιτικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι, ΜΜΕ και διπλωμάτες αναρωτιούνται ποιος μπορεί να είναι "ο πραγματικός στόχος του Πούτιν". Μια αρκετά πειστική απάντηση βέβαια έδωσε ο ίδιος ο πρόεδρος της Ρωσίας έπειτα από τη συνάντηση που είχε την προηγούμενη εβδομάδα με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. "Ο βασικός στόχος μας είναι να προστατεύσουμε το συριακό κράτος" δήλωσε. Να αποτρέψει δηλαδή την ολοκληρωτική κατάρρευση και τον κατακερματισμό της χώρας στα πρότυπα της μετακανταφικής Λιβύης, ένα προηγούμενο που φυσικά δεν έχασε την ευκαιρία να υπενθυμίσει.
Σε προηγούμενες δηλώσεις του, εξάλλου, είχε τονίσει με νόημα ότι το προσφυγικό κύμα προς την Ευρώπη "θα ήταν ακόμη μεγαλύτερο" αν η χώρα του δεν στήριζε όλα αυτά τα χρόνια το καθεστώς Άσαντ. Το κίνητρο της Μόσχας δεν είναι φυσικά μόνο η στήριξη ενός πιστού συμμάχου και η θεαματική επιστροφή στις μεσανατολικές υποθέσεις, αλλά και η αποτροπή της επέκτασης του τζιχαντισμού στην πάντοτε "εύφλεκτη" περιοχή του Καυκάσου.
Μονομερής επέμβαση ή σύγκλιση με την Ουάσιγκτον;
Το δράμα των προσφύγων προσφέρει στη Ρωσία την ιδανική ευκαιρία παρέμβασης χωρίς να προκληθεί διεθνής κατακραυγή. Ελάχιστοι συμπαθούν τους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους ενώ αρκετοί κακεντρεχείς υποστηρίζουν ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις δεν έχουν πραγματικά στόχο να τερματίσουν τον πόλεμο, αλλά να τον παρατείνουν στο διηνεκές. Αν δεν μπορείς να ελέγξεις τη Μέση Ανατολή, όπως έδειξε η περίπτωση του Ιράκ, τότε τη βυθίζεις σε μόνιμη αστάθεια προκειμένου κανείς άλλος να μην μπορεί να πάρει τη θέση σου.
Αν είναι πράγματι έτσι, τότε οι πιθανότητες μιας αμερικανορωσικής σύγκλισης για την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους είναι μηδαμινές και η Μόσχα θα εξαπολύσει σύντομα τις δικές της επιχειρήσεις σε ένα απολύτως εχθρικό περιβάλλον. Οι κίνδυνοι που δημιουργεί μια τέτοια εξέλιξη είναι προφανείς, αφού μια ντουζίνα χώρες της Δύσης και του αραβικού κόσμου έχουν ήδη εμπλακεί στη σύγκρουση βομβαρδίζοντας τους δικούς τους στόχους η κάθε μία.
Η Μόσχα θα προτιμούσε φυσικά να μην αναλάβει ένα τέτοιο ρίσκο και να συντονίσει τις επιχειρήσεις της με την Ουάσιγκτον εξισορροπώντας ενδεχομένως τον σουνιτικό συνασπισμό που έχει συγκροτήσει εκείνη με την προσθήκη του σιιτικού Ιράν, ένα σχέδιο που μέχρι τώρα η αμερικανική κυβέρνηση απορρίπτει κατηγορηματικά.
Για να το πετύχει, η Μόσχα θα πρέπει φυσικά να δώσει κάτι ή, στην περίπτωση της Συρίας, να θυσιάσει κάποιον. Και αυτός δεν μπορεί να είναι άλλος από τον Μπασάρ Αλ Άσαντ, καθώς διόλου συμπτωματικά τις προηγούμενες μέρες ήλθε και πάλι στην επιφάνεια η ρωσική πρόταση του 2012 για μια "διαδικασία μετάβασης" χωρίς τον ισχυρό άνδρα της Δαμασκού. "Ακόμη και αν ο Πούτιν δεν μπορεί να σώσει τον Άσαντ, είναι τώρα σε θέση να διαδραματίσει ρόλο στην επιλογή του διαδόχου του" σημειώνει Αμερικανός διπλωμάτης στο περιοδικό Politico.
To τοπίο θα αρχίσει ίσως να ξεκαθαρίζει από αύριο, Δευτέρα, όταν ο Ρώσος πρόεδρος θα ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη για την γενική συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Δημοσιογραφικές και διπλωματικές πηγές στην Ουάσιγκτον υποστηρίζουν ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπάρακ Ομπάμα ενδεχομένως να τον συναντήσει στο περιθώριο των εργασιών. Θα πρόκειται για το πρώτο βήμα εξομάλυνσης των σχέσεων των δύο χωρών μετά την κρίση της Ουκρανίας και, φυσικά, για ένα καθοριστικό βήμα για τις εξελίξεις στη Συρία.
