Της Νίκης Θεσσαλού
Ήταν η ελληνική κρίση μόνο η αφορμή; Ήταν η σπίθα που προκάλεσε μια... πυρκαγιά ιδεών, που δουλεύονταν από καιρό, αλλά κανείς δεν θεωρούσε το έδαφος έτοιμο για να τις παρουσιάσει;
Από εκείνη τη δραματική σύνοδο κορυφής της Ευρωζώνης, πριν από μόλις είκοσι μέρες -που φαντάζουν ένας αιώνας- οι ιδέες και οι προτάσεις για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης πέφτουν σαν το χαλάζι.
«Περισσότερη Ευρώπη» ζητά ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ και προτείνει τον δικό του «πυρήνα» - τον ονομάζει δε «εμπροσθοφυλακή»- που θα ανοίξει τον δρόμο προς μια κοινή οικονομική διακυβέρνηση, με κοινό προϋπολογισμό και κοινό Κοινοβούλιο, για να διασφαλίζεται ο δημοκρατικός έλεγχος. Ο δε πρωθυπουργός του Μανουέλ Βαλς συγκεκριμενοποιεί τη σύσταση της «εμπροσθοφυλακής», λέγοντας ότι θα πρέπει αρχικά να αποτελείται από τα ιδρυτικά μέλη τής πάλαι ποτέ ΕΟΚ, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και το Λουξεμβούργο.
«Περισσότερη Ευρώπη» ζητά και ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και επαναφέρει το παλιό σχέδιό του για τις «δύο ταχύτητες», ενώ ταυτόχρονα προτείνει την αποδυνάμωση της Κομισιόν, διότι θεωρεί ότι δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα «ο θεματοφύλακας» των συνθηκών και η «κυβέρνηση της Ευρώπης».
«Περισσότερη Ευρώπη» ζητούν και οι πέντε πρόεδροι (Κομισιόν, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και Eurogroup), αλλά αυτοί τουλάχιστον είχαν προαναγγείλει την πρότασή τους, την είχαν παρουσιάσει στην τακτική σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. του Ιουνίου και επεξεργάζονται μια Λευκή Βίβλο που θα περιγράφει τα επόμενα βήματα, την οποία θα καταθέσουν το 2017.
Εννοούν όλοι το ίδιο; Ή τραβάνε σε διαφορετικές κατευθύνσεις το σκοινί;
Με εξαίρεση την πρόταση των πέντε προέδρων, που είδε ολόκληρη το φώς της δημοσιότητας -και την παρουσίασε τον Ιούνιο η «Α»- τις υπόλοιπες προτάσεις ολόκληρες δεν τις είδαμε. Ο μεν Ολάντ περιορίστηκε να σκιαγραφήσει τη δική του σε ένα άρθρο του στη "Journal du Dimanche", ο δε Σόιμπλε άφησε τη δική του να... διαρρεύσει στη "Frankfurter Allgemeine".
Γαλλία - Ιταλία - συμμαχία
Η πρόταση του Ολάντ θυμίζει πολύ την περιβόητη πρόταση Σόιμπλε - Λάμερς του 1994 για τον ευρωπαϊκό «πυρήνα», με μια σημαντική διαφορά: ο Σόιμπλε ήθελε τότε στην πολιτική του ένωση μόνο τα πέντε ιδρυτικά μέλη της ΕΟΚ, δεν ήθελε την Ιταλία. Αντίθετα, ο Ολάντ τώρα βάζει μέσα την Ιταλία και φαίνεται να χτίζει τη συμμαχία του με τον Ιταλό πρωθυπουργό Ματέο Ρέντζι ως ένα ανάχωμα στη γερμανική ηγεμονία - χωρίς ούτε στιγμή να αμφισβητεί ευθέως το γαλλογερμανικό άξονα. Εμμέσως, όμως, η αιώνια γαλλογερμανική... αρμονία φαίνεται να διαταράσσεται και το γαλλογερμανικό μέτωπο να αποκτά ρωγμές.
Σόιμπλε εναντίον Γιούνκερ
Η πρόταση του Σόιμπλε, πάλι, που έσκασε στις αρχές τις εβδομάδας ως βόμβα -αν και λέγεται ότι είχε ήδη παρουσιαστεί στα μέσα Ιουλίου στους ομολόγους του- οδηγεί σε μια ανοιχτή κόντρα μεταξύ Βερολίνου και Κομισιόν. Τα σχέδιά του για αποδυνάμωση του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ και της ομάδας του δεν αρέσουν καθόλου στις Βρυξέλλες, αν και επί της ουσίας αυτό που λέει δεν είναι εντελώς λάθος. Η Κομισιόν δεν είναι μια «πολιτική» κυβέρνηση, διορίζεται από τις εκλεγμένες κυβερνήσεις των «28» και ο διορισμός της επικυρώνεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μπορεί για πρώτη φορά στις ευρωεκλογές του 2014 να χρίστηκαν «επικεφαλής υποψήφιοι» από τις πολιτικές ομάδες στην Ευρώπη, πλην όμως οι πολίτες ψήφισαν για ευρωβουλευτές, όχι απευθείας για τον πρόεδρο της Κομισιόν. Και είναι σαφές από τις ευρωπαϊκές συνθήκες ότι η Κομισιόν είναι ένα είδος διοίκησης, χωρίς την πολιτική νομιμοποίηση μιας κυβέρνησης.
Ωστόσο, ο Γιούνκερ, από την πρώτη στιγμή της ανάδειξής του στην προεδρία, δεν έκρυψε την πρόθεσή του για μια πιο «πολιτική» Κομισιόν. Και ειδικά στην περίπτωση της ελληνικής κρίσης, αυτό ενόχλησε ιδιαίτερα τον Σόιμπλε, που θεώρησε ότι ο Γιούνκερ υπερέβη τις αρμοδιότητές του και διαπραγματεύτηκε ο ίδιος με την ελληνική κυβέρνηση, αντί να αφήσει το Eurogroup να κάνει τη δουλειά.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της "Frankfurter Allgemeine", μάλιστα, ο Σόιμπλε έχει συνεννοηθεί με την Ολλανδία, που αναλαμβάνει την προεδρία της Ε.Ε. το πρώτο εξάμηνο του 2016, ώστε να προωθήσει την πρότασή του, να εκχωρήσει η «πολιτική» Κομισιόν τουλάχιστον δύο βασικές αρμοδιότητές της, τον έλεγχο του ανταγωνισμού και της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, σε δύο νέες ανεξάρτητες αρχές.
Πάντως, για την ίδρυση τέτοιων ανεξάρτητων αρχών χρειάζεται αλλαγή των συνθηκών, οπότε δύσκολα θα προχωρήσει η πρόταση Σόιμπλε. Αλλά την αφήνει να διαρρέει για να συνηθίσουν οι διάφοροι στην ιδέα και κάποια στιγμή, έστω με διαφοροποιήσεις, θα την καταθέσει επίσημα στο τραπέζι.
Τα κακά χαρτιά του Γιούνκερ
Ανεξάρτητα από το πώς θα δρομολογηθεί η συζήτηση για το μέλλον της Ευρωζώνης, ανεξάρτητα από το αν θα πετύχει με κάποιο τρόπο ο Σόιμπλε τον στόχο του να αποδυναμώσει την Κομισιόν, ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ δεν έχει και τα καλύτερα χαρτιά στο παιχνίδι για την ενίσχυση του πολιτικού ρόλου της ομάδας του. Πρώτον, απέτυχε να εξασφαλίσει φρέσκο χρήμα για το περιβόητο επενδυτικό «σχέδιο Γιούνκερ», όπως ήταν η αρχική του πρόθεση. Κατάφερε απλά να «πακετάρει» με νέο τρόπο υφιστάμενα κονδύλια και να τα βάλει ως μαγιά για μόχλευση. Πάντως, εάν ήταν στο χέρι του Σόιμπλε, δεν θα γινόταν ούτε αυτό, οπότε, εν προκειμένω, το... ματς μπορεί να θεωρηθεί ισόπαλο.
Δεύτερον -κι αυτό δεν έχει να κάνει με τη Γερμανία-, ο Γιούνκερ απέτυχε παταγωδώς να επιβάλει το ούτως ή άλλως ελάχιστα φιλόδοξο σχέδιό του για τους πρόσφυγες. Τελικά οι «28» αρνήθηκαν να αποδεχθούν δεσμευτικές ποσοστώσεις, ώστε να διευκολύνουν τις χώρες που δέχονται το μεγαλύτερο κύμα των προσφύγων, εκείνη η ντροπιαστική για την Ευρώπη σύνοδος κορυφής έληξε με γενικόλογες υποσχέσεις ότι «κάτι θα κάνουμε».
Κι ενώ εν προκειμένω δεν φταίει η Κομισιόν για το έλλειμμα αλληλεγγύης των κρατών μελών, πολλές κυβερνήσεις κατηγορούν τις Βρυξέλλες για το ναυάγιο της μεταναστευτικής πολιτικής. Και ενδέχεται να τείνουν ευήκοον ους στις προτάσεις του Σόιμπλε όλες εκείνες οι κυβερνήσεις που από καιρό βλέπουν με μισό μάτι τις πρωτοβουλίες της Κομισιόν.
Το αντιφατικό -ίσως υποκριτικό- στην περίπτωση του Σόιμπλε, που του κακοφαίνεται, σύμφωνα με τη διαρροή στη "Frankfurter Allgemeine", η τάση της Κομισιόν να λειτουργεί όλο και περισσότερο ως «κυβέρνηση», είναι ότι ο ίδιος τάσσεται υπέρ μιας ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Αλλά τη θέλει κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του, μόνο για τις χώρες εκείνες που τηρούν τους δημοσιονομικούς κανόνες. Τους ίδιους κανόνες που πρώτη παραβίασε η Γερμανία όταν δεν τη βόλευαν.
Με μια πρώτη ματιά, φαίνεται ότι το «περισσότερη Ευρώπη» του Ολάντ δεν ταυτίζεται με το «περισσότερη Ευρώπη» του Σόιμπλε. Και δεν αποκλείεται καθόλου στον δρόμο για την εμβάθυνση της Ευρωζώνης, την οποία επιδιώκουν με διαφορετικό τρόπο οι δύο πλευρές, οι ρωγμές να βαθύνουν.
