Το αν το ενδιαφέρον των Αμερικανών για τους φορολογικούς παραδείσους της Ε.Ε. είναι υποκριτικό δεν μπορεί κανείς να το ξέρει. Η ανεξάρτητη, μη κυβερνητική, έκθεση της περασμένης εβδομάδας για το δίκτυο φοροαποφυγής που είχε στήσει η μεγαλύτερη αλυσίδα σούπερ μάρκετ του κόσμου, η αμερικανική Walmart, δείχνει, αν μη τι άλλο, ότι το ενδιαφέρον αυτό μεγαλώνει. Οι συντάκτες της έκθεσης κατακεραυνώνουν το Λουξεμβούργο, τη χώρα όπου η εταιρεία διαθέτει 22 θυγατρικές (!) χωρίς να έχει ούτε ένα κατάστημα, αποκαλώντας το χαρακτηριστικά «μαγική παραμυθοχώρα» της φοροαποφυγής...
Το σίγουρο είναι ότι όλη αυτή η ιστορία "πονάει" τους Αμερικανούς. Ο φορολογητέος πλούτος που διαφεύγει μέσα απ' αυτές τις συστημικές «μαύρες τρύπες», όχι μόνον του Λουξεμβούργου αλλά και των άλλων περιοχών του πλανήτη, είναι πλέον τεράστιος. Η "παροχέτευση" εταιρικών κερδών στους ανά τον κόσμο φορο-παραδείσους υπολογίζεται ότι στερεί την ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ από ετήσια φορολογικά έσοδα ύψους 50 δισ. δολ! Σύμφωνα με το Bloomberg, οι αμερικανικές εταιρείες έχουν «σπρώξει» σε εξωχώριους φορο-παραδείσους συνολικά 2,1 τρισ. δολ. αφορολόγητων κερδών - και το κομπόδεμα αυτό όλο και φουσκώνει. Μόνον πέρυσι, οκτώ από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας, ανάμεσά τους η Microsoft, η Apple και η Google, έστειλαν έξω άλλα 69 δισ. δολ.
Το «κομπόδεμα»
Βέβαια, όλη αυτή η μηχανή απόκρυψης πλούτου έχει στέρεα θεμέλια. Βρίσκονται μέσα στο ίδιο το Κογκρέσο, τα περισσότερα μέλη του οποίου είναι πλέον εκατομμυριούχοι και οι ίδιοι, στενά συνδεδεμένοι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο με τις μεγάλες μπίζνες (βλέπε "Αυγή" της Κυριακής 19.01.14). Διαιωνίζοντας μάλιστα την κατάσταση, προσπαθούν παρελκυστικά να αμβλύνουν τις εντυπώσεις. Πώς; Πιέζοντας την κυβέρνηση του Ομπάμα να δεχθεί επαναπατρισμό των κεφαλαίων με την επιβολή ενός χαμηλού συντελεστή φορολόγησης 5%.
Η κίνηση αυτή "θα δώσει ώθηση στην ανάπτυξη και θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας" υποστήριξε ο Ρεπουμπλικανός Έρικ Καντόρ, πρώην επικεφαλής της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο διευθύνων σύμβουλος του κολοσσού του δικτυακού hardware Cisco, Τζον Τσάμπερς, κάλεσε τον Ομπάμα να επιτρέψει την επιστροφή των χρημάτων με χαμηλό συντελεστή φορολόγησης για να δημιουργηθεί -όπως είπε- "ένα ιδιωτικά χρηματοδοτούμενο πακέτο τόνωσης της αμερικανικής οικονομίας με πάνω από ένα τρισ. δολ. διαθέσιμα"...
Ωστόσο, για τους επαΐοντες το πρόβλημα είναι αλλού. Όχι σ' αυτή καθ' αυτή τη "διαφυγή" των κερδών εκτός χώρας -αφού στην ουσία τα λεφτά αυτά είναι κατατεθειμένα σε αμερικανικές τράπεζες και κυκλοφορούν στην αμερικανική οικονομία-, αλλά στο ότι διαφεύγουν της φορολόγησης. Είναι αυτονόητο πως δεν θα υπήρχε απόθεμα τρισεκατομμυρίων δολαρίων κρυμμένο στις τράπεζες του Λουξεμβούργου περιμένοντας την ώρα και τη στιγμή να ξαναγυρίσει στην Αμερική για να... "τονώσει την οικονομία" της, αν δεν υπήρχαν οι φορο-παράδεισοι του Λουξεμβούργου, της Ολλανδίας, των Κέιμαν και των άλλων "εξωτικών" και μη περιοχών του πλανήτη. Όπως γράφουν στο Center for American Progress οι Κίτι Ρίταρντς και Τζον Κρεγκ, "τα λεφτά αυτά είναι ήδη εδώ, το μόνο πράγμα που έχει παγιδευτεί εκτός χώρας είναι τα κρατικά έσοδα"...
Ζήτημα "τιμής"
Με δεδομένα όλα αυτά, η κοινωνική πίεση στην Αμερική να αντιμετωπιστεί η πληγή της φοροαποφυγής έχει γίνει έντονη. Η κοινή γνώμη έχει στραμμένη εδώ και καιρό την προσοχή της στην άνιση συσσώρευση και κατανομή πλούτου καθώς το εισοδηματικό χάσμα βαθαίνει και η μεσαία τάξη συρρικνώνεται -και δεν χρειάζονται οι εκθέσεις του ΟΟΣΑ για να το επιβεβαιώσουν.
Η "εξαγωγή" των εταιρικών κερδών εκτός συνόρων παραμένει κοινή πρακτική μεταξύ των αμερικανικών πολυεθνικών, κάτι που τα τελευταία χρόνια έχει επικεντρωθεί ειδικά στον τομέα της τεχνολογίας. Εταιρείες όπως η Apple, η Google, η Microsoft, η Amazon κ.ά. έχουν βρει ασφαλές καταφύγιο στους «ευρω-παραδείσους» της φοροαποφυγής ή της χαμηλής φορολόγησης. Η Ιρλανδία, μια χώρα με οικονομία ιδιαίτερα ανοιχτή στην προσέλκυση ξένων κεφαλαίων, που συν τοις άλλοις διαθέτει το προνόμιο να είναι αγγλόφωνη, έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ο "μαγνήτης" για τις αμερικανικές πολυεθνικές της τεχνολογίας.
Για έναν κλάδο όπου τα δικαιώματα της πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελούν συχνά το κλειδί της κερδοφορίας το παιχνίδι είναι σχετικά εύκολο. Ανεξάρτητα από το ποια χώρα υπήρξε το "λίκνο" της καινοτομίας π.χ. του iPhone, η Apple μπορεί να μεταφέρει την εκμετάλλευση των πνευματικών δικαιωμάτων που σχετίζονται με τη συσκευή σε θυγατρική της σε μια χώρα όπου η εταιρική φορολογία είναι χαμηλή, π.χ. στην Ιρλανδία. Η Apple πληρώνει φόρους στην Αμερική για τα κέρδη της θυγατρικής της που διαχειρίζεται τη χρήση και τη διάθεση των πνευματικών δικαιωμάτων του iPhone, αλλά όχι για τα πολύ υψηλότερα κέρδη από τις παγκόσμιες πωλήσεις της συσκευής, τα οποία "εγγράφονται" στη θυγατρική της Ιρλανδίας.
Με το ίδιο "πατρόν"
Με τις τελευταίες αποκαλύψεις για το δίκτυο φοροαποφυγής της Walmart με τις 78 θυγατρικές ανά τον κόσμο -τις οποίες πάντως η εταιρεία χαρακτηρίζει «ελλιπείς, λανθασμένες πληροφορίες με πρόθεση να παραπλανήσουν το κοινό»- γίνεται φανερό ότι το «πατρόν» με το δίκτυο των εικονικών θυγατρικών -«εταιρείες κελύφη» (shell companies) όπως αποκαλούνται στη σχετική ορολογία- εφαρμόζεται και σε άλλες περιπτώσεις. Σύμφωνα με την έκθεση της οργάνωσης Americans for Tax Fairness (Αμερικανοί για τη Φορολογική Δικαιοσύνη), την έρευνα της οποίας χρηματοδότησε το σωματείο των εργαζομένων στο λιανικό εμπόριο και τη διατροφική βιομηχανία (United Food & Commercial Workers International Union), που εκπροσωπεί 1,3 εκατ. εργαζόμενους στις ΗΠΑ και τον Καναδά, τα 592 σούπερ μάρκετ που διαθέτει η Walmart στη Βρετανία είναι ιδιοκτησίας των θυγατρικών της με τις επωνυμίες Broadstreet European Holdings Co με έδρα την Ολλανδία και Azure Holdings Sarl με έδρα το Λουξεμβούργο. Τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία που διαχειρίζονται οι 78 θυγατρικές της εταιρείας σε 15 φορολογικούς παράδεισους ανά τον κόσμο ανέρχονται σε 76 δισεκατομμύρια δολάρια!
"Οι φορολογικοί παράδεισοι της Walmart βοηθούν μια απ' τις πιο πλούσιες οικογένειες του κόσμου να γίνει ακόμα πλουσιότερη ενώ οι εργαζόμενοί της συνεχίζουν να αγωνίζονται για να τα βγάλουν πέρα με μισθούς φτώχειας. Ήρθε η ώρα για τη Walmart και τους δισεκατομμυριούχους Ουόλτον να πληρώσουν το μερίδιό τους, τόσο με την αποδοχή ενός κατώτατου μισθού 15 δολαρίων την ώρα για τους υπαλλήλους τους στις ΗΠΑ όσο και καταβάλλοντας το μερίδιο των φόρων που τους αναλογεί σε όλο τον κόσμο" λέει στην Guardian η Νάνσι Τέιλορ, ταμίας σε κατάστημα της αλυσίδας στη Φλόριντα.
"Γνωρίζαμε εδώ και καιρό ότι το χωρίς ηθικές αναστολές επιχειρηματικό μοντέλο της Walmart καθηλώνει τους εργαζομένους της στη φτώχεια και ενθαρρύνει τις καταχρήσεις σε όλη την παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού της εταιρείας. Τώρα μαθαίνουμε ότι αυτή η πρακτική περιλαμβάνει και την εκτεταμένη χρήση των φορολογικών παραδείσων για την αποφυγή καταβολής φόρων σε όλο τον κόσμο" σημειώνει ο Άλκε Μπέσιγκερ του διεθνούς συνδικάτου UNI, που εκπροσωπεί 900 σωματεία με περισσότερους από 20 εκατ. εργαζόμενους στον τομέα της παροχής υπηρεσιών.
Δεν πήγαμε στο Λουξεμβούργο για να φοροδιαφύγουμε, αλλά για να διευκολύνουμε τις επιχειρηματικές δραστηριότητές μας επειδή "εκεί έχουν τις έδρες τους πολλές μεγάλες τράπεζες και διότι οι άνθρωποι εκεί είναι μορφωμένοι" (!) ισχυρίζεται από την πλευρά του ο εκπρόσωπος της εταιρείας Ράντι Χαργκρόουβ παραθέτοντας "απολογισμό" των φόρων που κατέβαλε η εταιρεία του στις ΗΠΑ. Το επιχείρημά του πάντως παραείναι βολικό...
