Του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Το πηγάδι της εργασιακής απορρύθμισης δεν φαίνεται να έχει πάτο για το παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο, που επεξεργάζεται διαρκώς νέα σχέδια ολοκλήρωσης με στόχο την κατάργηση ακόμη και των τελευταίων, ελάχιστων φραγμών στην απόλυτη κυριαρχία του. Σχέδια μάλιστα που εξυφαίνονται με τέτοια αδιαφάνεια και μυστικότητα ώστε να παρακάμπτονται ακόμη και θεσμοί τόσο φιλικοί για τις αγορές όσο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου. Κυρίες και κύριοι, μετά τη NAFTA, την ΤΤP και την TTIP, υποδεχτείτε την TISA.
Την περασμένη εβδομάδα, η WikiLeaks έδωσε στη δημοσιότητα ογκώδες πακέτο εγγράφων που αφορούν απόρρητες μέχρι τώρα εμπορικές διαπραγματεύσεις. Τα 17 έγγραφα αφορούν τις μυστικές διαπραγματεύσεις που διεξάγονται από τις αρχές του 2013 μεταξύ των ΗΠΑ, της Ε.Ε. και 24 χωρών-μελών του ΠΟΕ όπως η Τουρκία, το Μεξικό, η Αυστραλία και το Πακιστάν.
Η TISA (Πολυμερής Συμφωνία για τις Υπηρεσίες) βασίζεται στην προγενέστερη Γενική Συμφωνία για το Εμπόριο των Υπηρεσιών (GATS). Το νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο, ωστόσο, εξαιρεί τα μέλη της ομάδας των BRICS, δηλαδή της Βραζιλίας, της Ρωσίας, της Ινδίας, της Κίνας και της Ν. Αφρικής.
Οι οικονομίες των χωρών που μετέχουν ξεπερνούν τα δύο τρίτα του παγκόσμιου ΑΕΠ. Οι υπηρεσίες μάλιστα, που αποτελούν και το επίσημο αντικείμενο των συνομιλιών, "αποτελούν σήμερα σχεδόν το 80% των οικονομιών των ΗΠΑ και της Ε.Ε" σημειώνει η WikiLeaks προσθέτοντας ότι "ακόμη και σε αναπτυσσόμενες χώρες όπως το Πακιστάν φτάνουν πια το ποσοστό του 53%".
Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά ώς σήμερα και με δεδομένη την απόλυτη μυστικότητα (η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε μόλις τον Μάρτιο να δημοσιοποιεί τις θέσεις της), οι διαπραγματεύσεις ξεκινούν από τη βάση της GATS. Κάτι που σημαίνει ότι κυρίαρχος στόχος παραμένει η εμπορευματοποίηση κάθε κλάδου υπηρεσιών με οριστικό μάλιστα τρόπο. Όταν μια υπηρεσία παραδίδεται στα ιδιωτικά συμφέροντα, θα είναι αδύνατον να επιστρέψει υπό δημόσιο έλεγχο. Η μεθοδολογία είναι γνωστή και δοκιμασμένη: η εξάλειψη κάθε περιορισμού που απορρέει από τις εθνικές νομοθεσίες.
Κάτω από τη σημαία του χρήματος
Κεντρική θέση εδώ έχει η αρχή της "εθνικής μεταχείρισης" που έκανε την πρώτη εμφάνιση της στο άρθρο 17 της GATS. « Όσον αφορά τα μέτρα που επηρεάζουν την παροχή των υπηρεσιών, κάθε μέλος θα επιφυλάσσει στις υπηρεσίες και στους παρόχους υπηρεσιών από οποιαδήποτε άλλο κράτος - μέλος μεταχείριση τουλάχιστον εξίσου ευνοϊκή με εκείνη που ισχύει για τις δικές της παρεμφερείς υπηρεσίες και τους δικούς της παρεμφερείς παρόχους υπηρεσιών ».
Με άλλα λόγια, αν στη χώρα μας άνοιγε ένα ξένο ιδιωτικό πανεπιστήμιο, η ελληνική κυβέρνηση θα ήταν υποχρεωμένη να το επιχορηγεί όπως ακριβώς και τα εγχώρια δημόσια. Μπορεί εύκολα κανείς να καταλάβει ότι πρόκειται για μέτρο - δυναμίτη στα θεμέλια της δημόσιας παιδείας. Οχι φυσικά εξαιτίας του "ελεύθερου ανταγωνισμού" που ευαγγελίζονται ακατάπαυστα τα παπαγαλάκια του νεοφιλελευθερισμού. Απλούστατα, επειδή, ανήμπορη να επιχορηγήσει εξίσου δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια η κυβέρνηση θα αναγκαζόταν τελικά να κόψει κάθε μορφής ενίσχυση προς τα πανεπιστήμια. Τότε ο "ελεύθερος ανταγωνισμός" θα έδειχνε πραγματικά τα δόντια του.
Και φυσικά αυτό θα μπορούσε να αποδειχτεί το μικρότερο κακό αφού το άρθρο 16 της GATS είναι απειλητικά ασαφές για το τι ακριβώς συνιστά "δημόσιο μονοπώλιο". Ενας ιδιωτικός επενδυτής θα μπορούσε με μεγάλη ευκολία να προσφύγει στα αρμόδια διαιτητικά όργανα με το επιχείρημα ότι το σύστημα δωρεάν παιδείας μιας χώρας ή ακόμη και ένα δημοτικό δίκτυο ύδρευσης αποτελούν αθέμιτο ανταγωνισμό.
Οι διαπραγματευτές δυσκολεύονται ακόμη να κρύψουν την αντιπάθειά τους για κάθε "παρωχημένο" νομοθετικό πλαίσιο που τολμά να θέτει περιορισμούς για την προστασία του περιβάλλοντος ή προδιαγραφές για την ασφάλεια των εργαζομένων. Ολα αυτά αποτελούν απλώς εμπόδια στο θεάρεστο ελεύθερο εμπόριο και την ευλογημένη ανταγωνιστικότητα. Εκείνο όμως που αποτελεί πραγματικά "κόκκινο πανί" για τους επίδοξους εμπορικούς εταίρους είναι κάποιες ακόμη πιο απαρχαιωμένες ρυθμίσεις που -αν είναι δυνατόν- υποχρεώνουν ακόμη τα κράτη να παρέχουν υπηρεσίες στο σύνολο του πληθυσμού τους.
Αρρωσταίνοντας στην Τουρκία
Μια πρόταση της τουρκικής αντιπροσωπείας που ήλθε στην επιφάνεια με τις αποκαλύψεις της WikiLeaks δίνει μια αρκετά ενδεικτική εικόνα για τους ευρύτερους σχεδιασμούς. Με βάση αυτή, η Τουρκία θα μπορούσε να εξασφαλίσει φθηνή νοσοκομειακή περίθαλψη στους Ευρωπαίους ασθενείς με την προϋπόθεση ότι το κόστος θα καλυπτόταν από τα δημόσια ταμεία ή τους ιδιωτικούς ασφαλιστικούς φορείς των χωρών από τις οποίες προέρχονται. Ή, με άλλα λόγια, τα ευρωπαϊκά ασφαλιστικά ταμεία θα φαλίριζαν οριστικά εγκαταλείποντας τον μάταιο τούτο κόσμο με την ηθική ικανοποίηση ότι τα τελευταία τους μετρητά χρησίμευσαν σε κάποιες πολυεθνικές για να χτίσουν τα νοσοκομειακά ξενοδοχεία τους στις τουρκικές ακτές.
Είναι ένας θαυμαστός καινούργιος κόσμος. Ο Ραούλ Μαρκ Ζενάρ της "Le Monde Diplomatique" τον περιγράφει πολύ όμορφα. "Φανταστείτε έναν κόσμο όπου τα σχολικά εστιατόρια ανήκουν στην Coca Cola ή τη McDonalds, έναν κόσμο όπου πακιστανικές εταιρείες συζητούν με ομόλογές τους από την Παραγουάη για τον αριθμό των ημερών άδειας άνευ αποδοχών που εσείς θα δικαιούστε κάθε χρόνο ή για το ημερομίσθιο ή το ωρομίσθιο με το οποίο θα αμείβεστε. Έναν κόσμο στον οποίο ο Ούγο Τσάβες, για να κατορθώσει να γίνει πρόεδρος της Βενεζουέλας, θα έπρεπε να έχει αποδεχθεί ότι θα κυβερνήσει όπως ο Τόνι Μπλερ".
Μάλλον γι' αυτό τον λόγο, η WikiLeaks, που το τελευταίο διάστημα επικέντρωνε τις αποκαλύψεις της σε θέματα ηλεκτρονικής παρακολούθησης, ρίχνει τώρα το βάρος στις εμπορικές διαπραγματεύσεις της ΤΙSA, ενός εχθρού ακόμη πιο επικίνδυνο και από τη NSA. Από τον περσινό Ιανουάριο, η οργάνωση έχει δώσει στη δημοσιότητα τρία πακέτα εγγράφων που οι εμπνευστές τους ασφαλώς και επιθυμούσαν να παραμείνουν μακριά από τα μάτια της κοινωνίας. Έννοιες όπως δημοκρατικές διαδικασίες και δημόσιος έλεγχος αποτελούν για τους αρχιτέκτονες του παγκόσμιου εμπορίου μερικούς ακόμη ενοχλητικούς αναχρονισμούς. Ίσως είναι καιρός να απελευθερωθούν και αυτοί.
