ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΑΡΙΔΟΥ
Το βέβαιο είναι ότι μια σύγκρουση έχει πάντοτε αρχή και τέλος. Μόνο που στην περίπτωση της Ουκρανίας ο πόλεμος έχει απροσδιόριστη ημερομηνία λήξης και αβέβαιο αποτέλεσμα. Από την αρχή της "επανάστασης" του Ευρωμαϊντάν στα τέλη του 2013, την πολιτική κρίση που ξέσπασε και η οποία έλαβε εμφυλιακές διαστάσεις, μέχρι τη διαμάχη στις ανατολικές περιοχές ανάμεσα σε δυτικόφιλους και φιλορώσους πολίτες, ο κατάλογος των θυμάτων συνεχίζει να μεγαλώνει. Ούτε καν η δεύτερη Συμφωνία του Μινσκ, που υπογράφτηκε τον Φεβρουάριο του 2015, δεν φαίνεται αρκετή για να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο νέας ανάφλεξης.
Για όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία, για τους φόβους και τις ελπίδες του ουκρανικού λαού την επόμενη μέρα, τρία πρόσωπα μεταφέρουν το στίγμα της καθημερινότητας που βιώνουν οι ίδιοι και οι συμπολίτες τους. Ανάμεσά τους, η νεαρή Κ. που δίνει ανώνυμη μαρτυρία στην "Αυγή" της Κυριακής, φοβούμενη τις συνέπειες των λόγων της, η Ελληνίδα της Μαριούπολης και πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων της Ουκρανίας Αλεξάνδρα Προτσένκο και ο αναπληρωτής καθηγητής του εθνικού πανεπιστημίου Ταράς Σεβτσένκο του Κιέβου Αντρίι Σαβένκο.
"Εύχομαι να μην γνωρίσετε ποτέ τον πόλεμο"
"Εύχομαι να μη ζήσετε ποτέ τον πόλεμο, γιατί ούτε κι εμείς πιστεύαμε ότι το Ντονέτσκ κάποτε θα βομβαρδιζόταν και θα καταστρεφόταν, ότι θα περπατούσες στους δρόμους και θα έβλεπες ανθρώπους να κείτονται τραυματισμένοι. Πολλοί άνθρωποι έχουν μείνει χωρίς σπίτι και οικογένεια, κυριολεκτικά στον δρόμο. Εύχομαι να έχετε πάντα ειρήνη". Αυτά τα λόγια ανήκουν στη νεαρή Κ., η οποία μίλησε ανώνυμα στην "Αυγή" της Κυριακής για την πόλη της, για όσα βιώνουν οι πολίτες, για τους φόβους και τις ελπίδες τους.
Το σίγουρο είναι ότι μια σύγκρουση έχει πάντοτε μια αρχή κι ένα τέλος. Μόνο που στην περίπτωση της Ουκρανίας η σύγκρουση έχει απροσδιόριστη ημερομηνία λήξης και αβέβαιο αποτέλεσμα. Έναν χρόνο μετά τους πρώτους βομβαρδισμούς, το Ντονέτσκ θυμίζει σήμερα στρατιωτικοποιημένη πόλη - φάντασμα.
"Είναι μεσημέρι και βρίσκομαι στο κέντρο της πόλης κι όμως τα πάντα είναι κλειστά" συνεχίζει την αφήγησή της η Κ. "Όταν άρχισε η πόλη να βομβαρδίζεται, εμφανίστηκαν τα πρώτα ερείπια. Οι άνθρωποι άρχισαν να εγκαταλείπουν την περιοχή, με αποτέλεσμα να έχει μειωθεί δραστικά ο πληθυσμός, ακόμη και τα αυτοκίνητα. Αυξήθηκαν οι ληστείες των καταστημάτων και των τραπεζών, που πλέον έχουν βάλει 'λουκέτο'. Αυτή τη στιγμή, περιοδικά ακούγονται πυροβολισμοί από τα περίχωρα της πόλης. Στους δρόμους κινείται παντού η αστυνομία και πολλά στρατιωτικά οχήματα, ενώ βλέπεις παντού πολίτες με όπλα. Μετά τις 11.30 ισχύει η απαγόρευση κυκλοφορίας για όλους".
"Τα παιδιά τρομάζουν με το παραμικρό"
Το Ντονέτσκ παραμένει εντελώς αποκλεισμένο. Όπως μας εξηγεί η Κ., οι πληρωμές συντάξεων και επιδομάτων γίνονται μόνο σε περιοχές ελεγχόμενες από τους Ουκρανούς, για τις οποίες όμως απαιτείται ειδική άδεια εισόδου. Η έκδοση της άδειας είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, την οποία οι πολίτες προσπαθούν να αποφύγουν "λαδώνοντας" τους υπαλλήλους. "Υπάρχει διαφθορά παντού. Και οι δύο πλευρές πλουτίζουν σε βάρος του κόσμου" καταγγέλλει η Κ. Είναι γεγονός ότι τα πράγματα έχουν δυσκολέψει για τους κατοίκους της ανατολικής Ουκρανίας. Η κρίση και ο πόλεμος έφεραν την οικονομική κατάρρευση και αυτό με τη σειρά του έφερε τη μετανάστευση. Πολλές οικογένειες στο Ντονέτσκ έχουν χωριστεί εξαιτίας της ανεργίας, καθώς το 70% των εταιρειών και των οργανισμών έχουν κλείσει.
Αλλά δεν είναι τα πάντα γκρίζα στη σκιά του πολέμου. Είναι οι φωνές των παιδιών που γεμίζουν τις παιδικές χαρές της πόλης. Άραγε, πώς μπορεί μια αθώα ψυχή να συνηθίσει την ιδέα του πολέμου; "Μερικές φορές, όταν ακούγεται ακόμα και μια αστραπή τρομάζουν" σημειώνει χαρακτηριστικά η Κ.
Λένε ότι το χειρότερο που μπορείς να κλέψεις από έναν άνθρωπο είναι η ελπίδα. Η Κ. έχει πάψει να ελπίζει ότι όλα θα ξαναγίνουν όπως πριν, άλλωστε αυτό είναι αδύνατον. Αν μη τι άλλο, ο πόλεμος "κλέβει" τις ελπίδες των ανθρώπων και δύσκολα τις επιστρέφει. "Δεν πιστεύω ότι έχουμε κάτι καλό να περιμένουμε, τουλάχιστον για τα επόμενα πέντε χρόνια. Δεν πιστεύω ότι οι άνθρωποι που έφυγαν θα γυρίσουν πίσω. Σχεδιάζω να φύγω κι εγώ. Αγαπώ την πόλη μου, αλλά βλέπω ότι δεν υπάρχουν προοπτικές εδώ για τη νεολαία. Ελπίζουμε μόνο ότι δεν θα υπάρξουν άλλοι πυροβολισμοί, ότι δεν θα πεθάνουμε"...
Αλ. Προτσένκο: "Πιστεύουμε ότι η κυβέρνηση του Αλ. Τσίπρα θα κάνει αυτό που δεν έκαναν οι προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις"
Εκτός των άλλων εθνοτήτων, στη δίνη του πολέμου στην ανατολική Ουκρανία έχουν βρεθεί και οι χιλιάδες ελληνικής καταγωγής πολίτες που ζουν στα αναρίθμητα ελληνικά χωριά της περιοχής. Η πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων της Ουκρανίας Αλεξάνδρα Προτσένκο μίλησε στην "Αυγή" της Κυριακής για όσα ζουν τον τελευταίο χρόνο οι ομογενείς.
* Ποια η κατάσταση στην ανατολική Ουκρανία και στα ελληνικά χωριά της περιοχής;
Η κατάσταση στο νοτιοανατολική Ουκρανία παραμένει τεταμένη. Η συμφωνία του Μινσκ παραβιάζεται συνεχώς. Εξαιτίας της ένοπλης σύρραξης, έχει χαθεί η επικοινωνία με πολλά ελληνικά χωριά, ενώ υπάρχει πρόβλημα με τη διαχείριση και τη συντήρηση των οικισμών μας. Οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών βιώνουν δυσκολίες. Από τον Αύγουστο του 2014 έχει διακοπεί η καταβολή των συντάξεων, των οικογενειακών επιδομάτων και των μισθών των δημόσιων υπαλλήλων. Αλλά, παρ' όλα αυτά, όλοι μας ελπίζουμε ότι η ειρήνη θα αποκατασταθεί.
Όταν στο χωριό Σαρτανά συνέβη η τραγωδία, η Ελλάδα είχε στείλει στις οικογένειες των πληγέντων οικονομική βοήθεια ύψους 20.000 ευρώ. Στα τέλη Φεβρουαρίου, η Ελλάδα διέθεσε κεφάλαια για τη λειτουργία του Ελληνικού Ιατρικού Κέντρου "Ιπποκράτης", το οποίο βρίσκεται στη Μαριούπολη. Επίσης, συνεχίζουμε να λαμβάνουμε από διάφορες ελληνικές κοινωνικές οργανώσεις και ιδιώτες ιατρικά εφόδια και τρόφιμα.
* Τι προσδοκείτε από τη νέα ελληνική κυβέρνηση;
Πιστεύουμε ότι η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα θα πράξει αυτό που δεν μπόρεσαν οι προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις, δηλαδή να χορηγήσει ελληνική ιθαγένεια στους ομογενείς της Ουκρανίας. Η λήψη του σχετικού πιστοποιητικού όχι μόνο θα δώσει τη δυνατότητα στους Έλληνες της Αζοφικής που κατοικούν στην εμπόλεμη περιοχή να επισκέπτονται, χωρίς εμπόδια, τους συγγενείς τους στην Ελλάδα, αλλά θα αποτελεί ένδειξη του ειλικρινούς ενδιαφέροντος για τους ομογενείς που βρίσκονται σε κίνδυνο.
Αντρίι Σαβένκο: "Δεν πρόκειται για πόλεμο ιδεολογιών, αλλά για πόλεμο συμφερόντων"
Αναπληρωτής καθηγητής Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κιέβου, ο Αντρίι Σαβένκο εξηγεί τις βαθύτερες αιτίες της σύγκρουσης στην Ουκρανία.
* Ποιες αλλαγές επέφερε το τελευταίο "Μαϊντάν"; Ποια εσωτερικά προβλήματα προκάλεσε η κρίση στην Ουκρανία;
Το κυριότερο γνώρισμα του τελευταίου "Μαϊντάν" είναι η διαμαρτυρία ενάντια στην κρατική βία και στο κράτος που στράφηκε κατά της αξιοπρέπειας του πολίτη και άρχισε να λειτουργεί με εντελώς φεουδαρχικό τρόπο. Πολλοί Ουκρανοί άρχισαν να θεωρούν ότι ανήκουν σε ένα πολιτικό σώμα, στην κοινωνία των πολιτών και ότι δεν είναι απλά κάτοικοι ενός γεωγραφικού χώρου. Η αλλαγή αυτή δεν έγινε αντιληπτή από την πολιτική και την οικονομική ελίτ, που συνεχίζουν να αγνοούν ότι το κυριότερο αίτημα των πολιτών είναι αλλαγή θεσμών και όχι απλά αλλαγή προσώπων. Υπάρχει πρόβλημα διαφθοράς και λειτουργίας της δικαιοσύνης. Δυστυχώς, το "Μαϊντάν" δεν εξελίχθηκε ποτέ σε επανάσταση, ωστόσο επέφερε αλλαγές στη νοοτροπία των Ουκρανών.
* Πόσο βαθιά έχει διεισδύσει ο "δεξιός τομέας" στους κόλπους της ουκρανικής κοινωνίας;
Η στάση της ουκρανικής κοινωνίας φάνηκε στις εκλογές, όταν η Άκρα Δεξιά δεν μπήκε στο Κοινοβούλιο. Οι ακροδεξιοί δεν κατάλαβαν πως η ρητορική τους για "αίμα και τιμή" δεν βρίσκει κοινωνική ανταπόκριση. Η παρουσία του ρωσικού στρατού στην Κριμαία και ο πόλεμος στην ανατολική Ουκρανία ενίσχυσε την επιρροή της δεξιάς ιδεολογίας, κυρίως όμως προκάλεσε ένα ισχυρό αίσθημα πατριωτισμού. Κυριότερος παράγοντας για την εμφάνιση της Άκρας Δεξιάς παραμένουν οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες. Αλλά, στην καθημερινή ζωή, οι αντιπάθειες μεταξύ Ουκρανών και Ρώσων ή ρωσόφωνων είναι σχεδόν ανύπαρκτες.
* Πώς αποτυπώνεται στη συνείδηση του ουκρανικού λαού η σύγκρουση στην ανατολική Ουκρανία;
Ο κόσμος ψάχνει να βρει τις αιτίες που οδήγησαν στον πόλεμο και οι γνώμες διίστανται. Ωστόσο, οι περισσότεροι καταλαβαίνουν ότι δεν πρόκειται για πόλεμο ιδεολογιών, αλλά πόλεμο συμφερόντων, η σύγκρουση δεν έχει φανερό πολιτικό προσδιορισμό. Προφανώς, συγκρούονται δύο συντηρητισμοί: ο φιλοδυτικός (από την ουκρανική πλευρά) με τον αντιδυτικό, που συχνά ελκύει τους ευρωσκεπτιστές. Συγκρούεται, επίσης, η αυταπάρνηση των ανθρώπων που αγαπάνε την κοινωνία τους με την κερδοσκοπία και τη διαφθορά εκείνων που βλέπουν τη ζωή ως ατελείωτη αγοραπωλησία...
