Του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Μόλις πριν από δύο μήνες και περιγράφοντας την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον κόσμο, η Διεθνής Αμνηστία επικέντρωνε την προσοχή της στους 57 εκατομμύρια ανθρώπους που σήμερα τρέχουν για να σωθούν. Πρόκειται για το μεγαλύτερο προσφυγικό κύμα μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, σημείωνε η οργάνωση. Θα μπορούσε ένα τέτοιο φαινόμενο να οφείλεται στη δράση των κυκλωμάτων trafficking;
Το σχέδιο δέκα σημείων που εγκρίθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στην ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στα κυκλώματα των λεγόμενων "δουλεμπόρων" και προβλέπει την επέκταση των αστυνομικών και στρατιωτικών επιχειρήσεων με στόχο την περιφρούρηση των ευρωπαϊκών συνόρων. Τα κονδύλια για το πρόγραμμα "Τρίτων" της Frontex θα διπλασιαστούν όπως και ο αριθμός των σκαφών που έχει στη διάθεσή της η ευρωπαϊκή υπηρεσία.
Παρά τη συνήθη ρητορική και το υποκριτικό ενδιαφέρον για το δράμα των προσφύγων, το σχέδιο δεν επιχειρεί να αποτρέψει νέες ναυτικές τραγωδίες, αλλά υψώνει ακόμη ψηλότερα τείχη για το "Φρούριο Ευρώπη". "Οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης δεν αποτελούν πανάκια", όπως σημείωσε χαρακτηριστικά ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Τόμας ντε Μάιζιερ. "Αν απλώς οργανώνεις τέτοιες επιχειρήσεις, οι εγκληματίες που μετακινούν τους πρόσφυγες θα στείλουν ακόμη περισσότερα πλοία".
Είναι η γνωστή λογική της αποτροπής που, παρ' ότι υπερασπίζεται πεισματικά από την ευρωπαϊκή Δεξιά τα τελευταία χρόνια, δεν βασίζεται σε κανένα απολύτως εμπειρικό δεδομένο. Στους μόλις τέσσερις μήνες που έχουν μεσολαβήσει από την αρχή της χρονιάς, περισσότεροι από 1.700 πρόσφυγες έχουν πνιγεί στη Μεσόγειο στην προσπάθειά τους να φτάσουν στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Μετανάστευσης (ΙΟΜ), μέχρι το τέλος του χρόνου ο αριθμός ενδέχεται να έχει ξεπεράσει ακόμη και τις 30.000. Αντί να λειτουργούν αποτρεπτικά, οι "συνεχόμενοι πνιγμοί" στη Μεσόγειο συμβαδίζουν με την αύξηση του προσφυγικού ρεύματος.
Η ΙΟΜ παρατηρεί όμως και κάτι ακόμη. Την περσινή χρονιά, οι θάνατοι προσφύγων στη Μεσόγειο αυξήθηκαν κατά 500% σε σχέση με το 2011. Τι συνέβη τότε; Ήταν η χρονιά που οι ΗΠΑ σε συνεργασία με τη Γαλλία και τη Βρετανία ξεκίνησαν την επέμβασή τους στη Λιβύη με στόχο να αποτρέψουν μια "ανθρωπιστική καταστροφή" στη Βεγγάζη.
Η φυγή των απελευθερωμένων
Τελικά, η Βεγγάζη δεν καταλήφθηκε ποτέ από τις δυνάμεις του Μουαμάρ Καντάφι και η καταστροφή αποφεύχθηκε, αν βέβαια παραβλέψει κανείς την ενοχλητική λεπτομέρεια ότι οι δυτικοί βομβαρδισμοί άφησαν πίσω τους πολλαπλάσια θύματα από όσα είχαν προκαλέσει μέχρι τότε οι εμφύλιες συγκρούσεις. Ο Καντάφι ανατράπηκε, εξοντώθηκε και η "απελευθερωμένη" Λιβύη μετατράπηκε σε ελάχιστο διάστημα σε νέο Ιράκ.
Η χώρα σπαράσσεται σήμερα από συγκρούσεις που ξεπερνούν σε αγριότητα εκείνες του 2011. Οι ισλαμιστές πολέμαρχοι που αποτελούσαν τους συμμάχους της Δύσης τρώγονται μεταξύ τους χωρίς να επιχειρούν πια να κρύψουν τον θαυμασμό τους για τους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους. Σχεδόν δύο εκατομμύρια άνθρωποι -περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού πληθυσμού της χώρας- έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους και προσπαθούν να εγκαταλείψουν και τη χώρα με κάθε μέσο.
Το 2011 ήταν όμως και η χρονιά που ξέσπασε ο συριακός εμφύλιος. Όπως και στην περίπτωση της Λιβύης, οι άλλοτε σύμμαχοι, αν όχι δημιουργήματα της Δύσης και των σουνιτικών μοναρχιών του Κόλπου, έχουν σήμερα αποκαλύψει εντελώς το αποκρουστικό πρόσωπό τους. Δεν πρόκειται πια για τη "δημοκρατική" και "μετριοπαθή αντιπολίτευση" που αντιμάχεται τον δεσποτικό Άσαντ, αλλά για το Χαλιφάτο του Ισλαμικού Κράτους που κόβει κεφάλια με την ίδια ευκολία που η Δύση ξεκινά "ανθρωπιστικές επεμβάσεις".
Τουλάχιστον δέκα εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους εξαιτίας των συγκρούσεων. Τέσσερα εκατομμύρια από αυτούς έχουν καταφύγει στο εξωτερικό και βρίσκονται σε Τουρκία, Λίβανο, Ιορδανία και Αίγυπτο. Με δεδομένες τις άθλιες συνθήκες που επικρατούν στους περισσότερους καταυλισμούς, είναι επόμενο ότι δεν θα μείνουν εκεί για πάντα και ότι κάποια στιγμή θα επιχειρήσουν το μεγάλο ταξίδι. Δεν χρειάζονται δουλέμποροι για να τους παρασύρουν και να τους εκμεταλλευτούν.
Οι επεμβάσεις του μέλλοντος
Η περσινή έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες καταγράφει ότι οι αιτήσεις ασύλου το 2014 ήταν οι περισσότερες που έχουν κατατεθεί από το 1992 και τον πόλεμο στη Βοσνία. Οι Σύροι ήταν με διαφορά η μεγαλύτερη ομάδα. Για να μαντέψει κανείς τους υπόλοιπους, αρκεί να ανατρέξει στις "αντιτρομοκρατικές" επεμβάσεις της Δύσης μετά την 11η Σεπτεμβρίου και στους πολύχρονους πολέμους που ακολούθησαν. Οι Ιρακινοί είναι η δεύτερη ομάδα και οι Αφγανοί αποτελούν την τρίτη.
Και φυσικά υπάρχουν οι πληγές που άνοιξαν πρόσφατα. Κύματα προσφύγων εγκαταλείπουν τις τελευταίες βδομάδες την Υεμένη που βομβαρδίζεται ανελέητα από τη σουνιτική συμμαχία που έχει συγκροτήσει η Σαουδική Αραβία με την υποστήριξη της Ουάσιγκτον. Στην Αφρική, οι ροές των προσφύγων περνούν ακόμη πιο απαρατήρητες. Και όμως, είναι εξίσου μαζικές. Σομαλοί εγκαταλείπουν την εμπόλεμη χώρα τους για την αραβική χερσόνησο. Στην Ερυθραία, οι συγκρούσεις στέλνουν τους πρόσφυγες στο εξίσου αφιλόξενο Σουδάν. Στη Νιγηρία, οι επιχειρήσεις της Μπόκο Χαράμ εκτοπίζουν χιλιάδες.
Είναι φανερό ότι η τεράστια αυτή καταστροφή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αστυνομικά μέτρα ούτε μπορεί να εξηγηθεί με βάση τη δράση εγκληματικών κυκλωμάτων. Όταν μια έκταση γης που εκτείνεται από το Αφγανιστάν μέχρι τη Λιβύη και από τη Νιγηρία μέχρι τη Συρία έχει παραδοθεί στις φλόγες, το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση της κρίσης σίγουρα δεν μπορεί να είναι ακόμη μια στρατιωτική επέμβαση.
Κι όμως, η απάντηση που προκρίνεται για ακόμη μια φορά φαίνεται να είναι ακριβώς αυτή, με τη Γερμανία, που το 2011 απέφυγε τη συμμετοχή της στη συμμαχία κατά του Καντάφι, να πρωτοστατεί σήμερα στα σχέδια επαναποικιοποίησης της Αφρικής με πρόσχημα την τραγωδία των προσφύγων.
Η ηλεκτρονική έκδοση του "Spiegel" σημειώνει ότι το γερμανικό υπουργείο Αμυνας έχει ήδη ξεκινήσει "προετοιμασίες για πιθανή γερμανική συμμετοχή τόσο σε μια ταχεία αποστολή διάσωσης της Ε.Ε. όσο και μια μακροχρόνια... στρατιωτική επιχείρηση κατά των κυκλωμάτων trafficking στη Μεσόγειο". "Πρέπει να φέρουμε περισσότερη σταθερότητα στη Λιβύη" σημειώνει ο υπουργός Εξωτερικών Φρανκ Βάλτερ Στάινμαγιερ. Γιατί, ως γνωστόν, εκτός από τη "διάσωση" υπάρχει και η "σταθεροποίηση".
