Της Eve Fairbanks
Στις 15 Αυγούστου του περασμένου χρόνου, ενώ ο πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς στη Γάζα διένυε την πέμπτη εβδομάδα του, ο διευθυντής της ισραηλινής οργάνωσης B'Tselem Χαγκάι Ελ Αντ ήταν καλεσμένος σε πρωινή ραδιοφωνική εκπομπή. Και σ' αυτό τον πόλεμο, η οργάνωσή του έκανε ό,τι κάνει τα τελευταία 25 χρόνια, από τότε που ιδρύθηκε στη διάρκεια της πρώτης Ιντιφάντα: κατέγραφε τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το Ισραήλ στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα. Συγκέντρωνε μαρτυρίες από εθελοντές, συνέτασσε καταλόγους με τα θύματα του πολέμου τους οποίους χρησιμοποιούσε ο εγχώριος και διεθνής Τύπος και δημοσιοποιούσε ονόματα Παλαιστινίων που σκοτώνονταν από τον ισραηλινό στρατό.
Οι ιδρυτές της B'Tselem θέλησαν να κάνουν κάτι που δεν είχε κάνει καμιά άλλη οργάνωση στο Ισραήλ: να παρέχουν απλές πληροφορίες για τη μεταχείριση των Παλαιστινίων από τον ισραηλινό στρατό, χωρίς σχόλια και πολιτικές εκτιμήσεις. Για πολλούς Ισραηλινούς, όμως, η καταγραφή των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μόνο από τον ισραηλινό στρατό και όχι από τους αντιπάλους του ισοδυναμεί με προδοσία. Όταν η B'Tselem προσπάθησε να χρησιμοποιήσει ραδιοφωνικά σποτάκια για να δημοσιοποιήσει τα ονόματα και τις ηλικίες 20 μικρών Παλαιστινίων που σκοτώθηκαν στη Γάζα, η Εθνική Ραδιοτηλεοπτική Υπηρεσία του Ισραήλ τα απαγόρευσε με το επιχείρημα ότι συνιστούν πολιτική προπαγάνδα.
Σε στενό κλοιό
Εκείνο το πρωί στο ραδιόφωνο, ο παρουσιαστής Σαρόν Γκαλ πίεζε ξανά και ξανά τον Ελ Αντ να συμφωνήσει ότι η Χαμάς είναι τρομοκρατική οργάνωση. Ο Ελ Αντ υπενθύμισε ότι η οργάνωσή του αρνείται για λόγους αρχής να προβεί σε τέτοιους χαρακτηρισμούς, καθώς κάτι τέτοιο θα αποτελούσε πολιτική πράξη. «Μιλάμε για ένοπλες παλαιστινιακές οργανώσεις», τόνισε. «Αυτός είναι ο όρος που χρησιμοποιούμε, και κατακρίνουμε τις ενέργειές τους όταν είναι παράνομες». Ο Γκαλ, από την πλευρά του, υποστήριζε ότι το Ισραήλ δίνει μάχη επιβίωσης και όταν σε μια τέτοια συγκυρία αρνείσαι να χαρακτηρίσεις τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση προβαίνεις σε πολιτική πράξη. Ένα μήνα μετά, οι εφημερίδες εξακολουθούσαν να ασχολούνται μ' αυτή την ιστορία. «Ο Χαγκάι Ελ Αντ έχει γίνει απολογητής της Χαμάς», έγραφαν.
Τρεισήμισι μήνες μετά το τέλος του πολέμου, η δημοσιογράφος της εφημερίδας Γκάρντιαν Ιβ Φέρμπανκς συνάντησε τον Ελ Αντ σε ένα μπαρ πίσω από το Θέατρο της Ιερουσαλήμ. Σαράντα πέντε ετών, δεν μοιάζει ούτε τριάντα. Ανέλαβε διευθυντής της Β'Tselem τον περασμένο Μάιο, προερχόμενος από το Jerusalem Open House, την πρώτη ισραηλινή οργάνωση που δημιουργήθηκε για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων. «Αυτοπροσδιορίζομαι ως Εβραίος που ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το εβραϊκό μέλλον και την εβραϊκή ταυτότητα», είπε. «Το να είσαι Εβραίος σημαίνει να μεταχειρίζεσαι τους ανθρώπους με αξιοπρέπεια». Μεγάλωσε στη Χάιφα και δεν θα ξεχάσει μια δήλωση που έκανε η Γκόλντα Μέιρ όταν επισκέφθηκε την πόλη στη διάρκεια του πολέμου του 1948 για την ανεξαρτησία. Οι σκηνές των Παλαιστινίων που φεύγουν από τα σπίτια τους, είπε, της θυμίζουν τις σκηνές των Εβραίων που έφευγαν από την Πολωνία πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. «Αν η Γκόλντα Μέιρ έβλεπε αυτές τις ομοιότητες», λέει με χαμόγελο ο Ελ Αντ, «τότε οποιοσδήποτε μπορεί να αναγνωρίσει τους Παλαιστίνιους ως ανθρώπινα όντα που πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης».
Μέχρι την αλήθεια
Πριν δουλέψει για το Jerusalem Open House, ο Ελ Αντ είχε όλα τα στοιχεία για να γίνει ένας από τους γνωστότερους επιστήμονες του Ισραήλ, με ειδίκευση στην αστροφυσική. Στα τέλη της δεκαετίας του '90 σπούδασε με υποτροφία για πολλά χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Αλλά τον κέρδισαν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ανέλαβε την B'Tselem σε μια κρίσιμη στιγμή. Τα στελέχη της οργάνωσης ταυτίζονταν πάντα με την Αριστερά και πίστευαν ότι η στρατιωτική κατοχή της Δυτικής Όχθης και της Γάζας πρέπει να τερματιστεί. Πίστευαν επίσης ανέκαθεν ότι είναι σημαντικό να παραμένουν αντικειμενικοί και να αποφεύγουν τον ανοιχτό ακτιβισμό, αφού η ουδετερότητά τους θα κάνει δυσκολότερο για το Ισραήλ να απορρίπτει τις εκθέσεις τους.
Μόνο που σε μια κοινωνία που στρέφεται όλο και περισσότερο προς τα δεξιά, όπως η ισραηλινή, είναι όλο και λιγότερο αποδεκτό να υπάρχει μη πολιτική πληροφόρηση. Και η δράση της B'Tselem χαρακτηρίζεται όλο και συχνότερα προδοτική. Τι νόημα έχει λοιπόν να συνεχίζουν; Γιατί δεν υιοθετούν έναν σαφώς πιο πολιτικό χαρακτήρα;
Μια τέτοια επιλογή θα επέτρεπε στους Ισραηλινούς να πουν «εσείς αλλάξατε, όχι εμείς», απαντά ο Ελ Αντ. Οπότε θα συνεχίσουν με τον ίδιο τρόπο. Τον περασμένο Ιανουάριο έδωσαν στη δημοσιότητα την τελική έκθεσή τους για τον πρόσφατο πόλεμο στη Γάζα. Η έκθεση ξεκινά με την εμπειρία μιας παλαιστινιακής οικογένειας στα χέρια του ισραηλινού στρατού και τελειώνει με την παρατήρηση ότι η καταστροφή κατοικημένων περιοχών ήταν σκόπιμη ενέργεια. Σε συνέντευξη Τύπου, ο Ελ-Αντ έδωσε έμφαση στο συμπέρασμα της έκθεσης ότι ο ισραηλινός στρατός παραβίασε τους διεθνείς ανθρωπιστικούς νόμους. Η έκθεση έλαβε μεγάλη έκταση στο BBC, το Αl-Jazeera και τους "Νιου Γιορκ Τάιμς". Μένει να φανεί τι έχουν διδαχθεί οι Ισραηλινοί.
