Μπορεί η τρομοκρακτική σφαγή στο Charlie Hebdo να είναι μια ακραία περίπτωση ευθείας και βάρβαρης επίθεσης στο δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης, που αυτόματα και αναπόφευκτα γεννά φόβο στον κόσμο της διανόησης, αλλά δεν είναι η μοναδική που ενεργοποιεί την "άμυνα" της αυτολογοκρισίας. Ως επιθέσεις κατά της ελευθερίας του Τύπου και της έκφρασης νοούνται το ίδιο οι "αόρατες" παρακολουθήσεις από τις "αόρατες" μυστικές υπηρεσίες, η συνεχής επιτήρηση στο όνομα της "δημόσιας ασφάλειας", της οποιασδήποτε "ασφάλειας". Το αποτέλεσμα είναι πάλι φόβος και αυτολογοκρισία.
Έρευνα της κορυφαίας αμερικανικής λογοτεχνικής ένωσης Pen America, που δημοσιεύθηκε την περασμένη Δευτέρα- πριν τη δολοφονική επίθεση στο Παρίσι-, κατέληγε στο συμπέρασμα ότι ολοένα περισσότεροι συγγραφείς, δημοσιογράφοι και διανοούμενοι σε δημοκρατικές χώρες του κόσμου, αυτολογοκρίνονται εξαιτίας του φόβου ότι το γραπτό τους θα βρεθεί στο στόχαστρο της κυβερνητικής παρακολούθησης και η δουλειά τους θα αποτελέσει αιτία στοχοποίησής τους από τους πανίσχυρους κρατικούς μηχανισμούς.
Για τις ανάγκες της έρευνας με τον τίτλο "Παγκόσμιο ψύχος: Οι επιπτώσεις της μαζικής επιτήρησης στους συγγραφείς του κόσμου" ρωτήθηκαν 772 διανοούμενοι του γραπτού λόγου σε 50 χώρες. Το συμπέρασμα είναι άκρως αποκαλυπτικό: "Η αυτολογοκρισία στις δημοκρατικές χώρες αγγίζει σήμερα τα ίδια επίπεδα μ' εκείνη των αυταρχικών καθεστώτων".
Κανείς ελεύθερος
Τα ποσοστά των συγγραφέων που δηλώνουν φόβο για τις κυβερνητικές παρακολουθήσεις είναι σχεδόν τα ίδια τόσο γι' αυτούς που ζουν σε χώρες με δημοκρατικό πολίτευμα (75%) όσο και για όσους ζουν κι εργάζονται σε αυταρχικά καθεστώτα (80%). Τα ποσοστά αυτολογοκρισίας που αναφέρθηκαν από τους συγγραφείς που ζουν σε φιλελεύθερες δημοκρατίες (34%) θεωρούνται υψηλά ακόμη και σε σύγκριση με εκείνα που αναφέρθηκαν από συναδέλφους τους σε αυταρχικά ή "ημι-δημοκρατικά" καθεστώτα (61% και 44%, αντίστοιχα). Την ίδια ώρα, περισσότεροι από τους μισούς συγγραφείς που συμμετείχαν στην έρευνα της Pen (53%) πιστεύουν ότι τα προγράμματα μαζικών παρακολουθήσεων της αμερικανικής κυβέρνησης έχουν καταφέρει, καίριο πλήγμα στην αξιοπιστία των ΗΠΑ θεωρούμενων ως "παγκόσμιου πρωτοπόρου" στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης.
"Ο φόβος των κυβερνητικών παρακολουθήσεων ωθεί πολλούς συγγραφείς που ζουν σε δημοκρατικές χώρες να ασκούν τη μορφή εκείνη της αυτολογοκρισίας που βλέπουμε σε χώρες με αστυνομικά καθεστώτα", υπογραμμίζει η Σούζαν Νόσελ, διευθύντρια της Pen. "Είναι απογοητευτικό να διαπιστώνουμε ότι διανοούμενοι στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία καταφεύγουν στην αυτολογοκρισία όπως κάνουν συνάδελφοί τους στις χώρες όπου η διανόηση τελεί υπό καθεστώς μόνιμης επιτήρησης", συμπληρώνει η Νόσελ.
