Της Ναμπίλα Ραμπντάνι
Εκείνοι από εμάς που προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη σφαγή στο Charlie Hebdo πρέπει να καταλάβουμε και την αιματηρή ιστορία της πόλης όπου μεγάλωσα, του Παρισιού. Το γεγονός πως τέσσερις πασίγνωστοι σκιτσογράφοι, που λέγεται πως ζούσαν λίγα μίλια μακριά από το Λούβρο και άλλα σύμβολα της φιλελεύθερης γαλλικής κληρονομιάς, έγιναν στόχοι δολοφόνων, δεν μοιάζει λογικό. Οι υπέρμαχοι της σάτιρας δεν είναι γραφτό να πυροβολούνται στα γραφικά σοκάκια του Παρισιού, εκεί όπου οι δημοτικοί αστυνομικοί χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της κυκλοφορίας και τους τουρίστες.
Δυστυχώς, η γαλλική πρωτεύουσα έχει συνδεθεί με κάποιες από τις χειρότερες βαρβαρότητες στην ανθρώπινη ιστορία. Ο τρόμος ξεκίνησε από την Επανάσταση του 1789, η οποία οδήγησε δεκάδες χιλιάδες στον θάνατο, με πολλά από τα θύματα στην γκιλοτίνα, μπροστά στο πλήθος. Άγριες μαζικές δολοφονίες συνεχίστηκαν στις πλατείες και σε λεωφόρους σε όλη τη διάρκεια του 19ου και 20ού αιώνα, εν μέσω της Κομμούνας και δύο παγκοσμίων πολέμων, ο δεύτερος εκ των οποίων είδε δεκάδες χιλιάδες Εβραίους να διώκονται πριν οδηγηθούν στον θάνατο σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μεταπολεμικά, πολλοί από τους εκπαιδευμένους χωροφύλακες της Γκεστάπο που συμμετείχαν στις εν λόγω φρικαλεότητες επέδειξαν νέα βαρβαρότητα κατά των Αλγερινών, οι οποίοι διεκδικούσαν την ανεξαρτησία του έθνους τους από τη Γαλλία.
Οι τρεις Γαλλοαλγερινοί άνδρες που φέρονται ως υπεύθυνοι για τους 13 θανάτους στο Παρίσι την Τετάρτη θα ήταν βουτηγμένοι στην πρόσφατη ιστορία αυτής της σύγκρουσης που, στη δεκαετία του 1960, εξαγόταν από τα πεδία μαχών της Αλγερίας στο ίδιο το Παρίσι. Κατά τη διάρκεια μιας διαβόητης θηριωδίας το 1961, 200 περίπου Αλγερινοί σφαγιάστηκαν γύρω από εθνικά μνημεία, μεταξύ των οποίων ο Πύργος του Άιφελ και η Παναγία των Παρισίων. Πολλούς τους έριξαν στον Σηκουάνα και τους άφησαν να πνιγούν.
Μισό αιώνα τώρα η βία έχει υποχωρήσει, αλλά υπάρχει ακόμη ισχυρή αίσθηση δυσαρέσκειας στις περιθωριοποιημένες κοινότητες που ζουν στα γκετοποιημένα προάστια της πρωτεύουσας. Πολλοί είναι μουσουλμάνοι βορειοαφρικανικής καταγωγής, που διαμαρτύρονται ότι οι διακρίσεις εις βάρος τους εκτείνονται σε κάθε τομέα της ζωής τους, από τη στέγαση και την απασχόληση μέχρι το δικαίωμα της θρησκευτικής έκφρασης. Πολιτικοί από την Αριστερά και τη Δεξιά κατηγορούν τακτικά το Ισλάμ γι' αυτά τα κοινωνικά προβλήματα, τα οποία στην πραγματικότητα δεν έχουν καμία σχέση με την πνευματική πίστη.
Η ρητορική μίσους κατά της θρησκείας έχει, λοιπόν, γίνει πολύ επίκαιρη στη σύγχρονη Γαλλία, καθώς χρησιμοποιείται για πολιτικούς λόγους. Ο Ζαν Μαρί Λεπέν, ιδρυτής του Εθνικού Μετώπου, έχει καταδικαστεί για ρατσισμό και αντισημιτισμό και η κόρη του, Μαρίν Λεπέν, επικεφαλής του κόμματος σήμερα, συχνά στιγματίζει τους μουσουλμάνους και άλλες μειονότητες.
Η μεταναστευτική πολιτική στηρίζει όλη αυτή η συζήτηση. Ο Μάνουελ Βαλς, ο αντιδραστικός σοσιαλιστής πρωθυπουργός, είχε παρουσιάσει τους Ρομά ως ομάδα που δεν μπορεί να ενταχθεί και είχε υποστηρίξει πως θα πρέπει να απελαθούν πίσω, στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, παρά το γεγονός ότι είναι πολίτες της Ε.Ε. Αυτό ακολουθήθηκε από σειρά βίαιων επιθέσεων κατά των Ρομά, την ώρα που δήμαρχος της Δεξιάς μπλόκαρε την ταφή ενός μωρού Ρομά σε δημοτικό νεκροταφείο την περασμένη εβδομάδα.
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τα σκίτσα του Charlie Hebdo που σατίριζαν τον προφήτη Μωάμεθ στενοχώρησαν και θύμωσαν τους μουσουλμάνους εξίσου. Όταν το περιοδικό δημοσίευσε στο εξώφυλλό του σκίτσο του προφήτη με τη λεζάντα "100 μαστιγώσεις αν δεν πεθάνετε στα γέλια", το 2011, τα γραφεία δέχθηκαν επίθεση με μολότοφ.
Άλλες εικόνες και άρθρα πάλι τάσσονταν κατά των θρησκειών, αλλά το Charlie Hebdo είχε στο στόχαστρο του κυρίως το Ισλάμ. O δολοφονηθείς εκδότης του περιοδικού Stéphane Charbonnier εξέφραζε συχνά την περιφρόνησή του γι' αυτή τη θρησκεία. (...)
To κλίμα μηδενικής ανοχής ανά τη Γαλλία ίσως να ήταν αυτό που στην πραγματικότητα εξέφραζε το Charlie Hebdo και όχι κάτι που δημιούργησε εκείνο, αλλά οι αυστηροί νόμοι που απαγορεύουν τη ρητορική του μίσους θα απαγόρευαν την έκδοση πολλών τευχών του στο παρελθόν σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας. Συγκρίσεις ανάμεσα στο βρετανικό σατιρικό περιοδικό Private Eye και στο Charlie Hebdo, που έγιναν πρόσφατα, έκαναν λάθος: το ιδιαίτερο γαλλικό περιοδικό παράγει ένα πολύ πιο σκοτεινό είδος σάτιρας.
Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, είναι ότι τίποτα από αυτά, με οποιονδήποτε τρόπο, δεν δικαιολογεί τη βία, πόσο μάλλον τη φρικτή σφαγή αυτή την εβδομάδα. Η συντριπτική πλειοψηφία των Γάλλων Αλγερινών, αλλά και των μουσουλμάνων σε όλο τον κόσμο, ήταν σοκαρισμένη και εξέφραζε τον αποτροπιασμό της για τις δολοφονίες, με μιαν εκπρόσωπο του Γαλλικού Συμβουλίου της Μουσουλμανικής Πίστης να μιλά για "βάρβαρη πράξη εναντίον της ανθρωπότητας, της δημοκρατίας και της ελευθερίας του Τύπου".
Ο Hassen Chalghoumi, ιμάμης του τζαμιού στο Drancy -σκηνή Ολοκαυτώματος κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής-, μίλησε εκ μέρους πολλών όταν είπε για τους δολοφόνους: «Πούλησαν την ψυχή τους στον Άδη. Αυτό δεν είναι ελευθερία. Αυτό δεν είναι το Ισλάμ και ελπίζω πως οι Γάλλοι θα βγουν ενωμένοι στο τέλος".
Δύο από τους νεκρούς -ο αστυνομικός Ahmed Merabet και ο εργαζόμενος στο Charlie Hebdo Mustapha Ourad- ήταν μουσουλμάνοι. Πολλοί μουσουλμάνοι βρέθηκαν ανάμεσα στα πλήθη που ξεχύθηκαν στους δρόμους το βράδυ της Τετάρτης σε ένδειξη αλληλεγγύης στα θύματα. Ο πρόεδρος Ολάντ έκανε έκκληση για εθνική ενότητα.
Πέρα από όλα αυτά, το αναπόφευκτο ξεκίνησε, με τα τζαμιά να αποτελούν πλέον στόχους επίθεσης. Άδειες χειροβομβίδες έπεσαν σε τζαμί στο Le Mans το βράδυ της Τετάρτης και τρύπες από σφαίρες βρέθηκαν στα παράθυρά του. Πυροβολισμοί έπεσαν και σε αίθουσα μουσουλμανικής προσευχής κοντά στο Narbonne, στο νότιο τμήμα της Γαλλίας, ενώ έκρηξη κοντά σε τζαμί στο Villefranche-sur-Saône περιγράφηκε από τοπικό εισαγγελέα ως «εγκληματική πράξη».
Όπως δείχνει η ιστορία του Παρισιού, η ακραία βία συχνά πυροδοτεί περισσότερη βία. Ο κύκλος αίματος συνεχίζεται, όπως πάντα. Αλλά το να αποδίδεται όλο αυτό σε εκατομμύρια νομοταγείς Γάλλους μουσουλμάνους είναι τόσο κυνικό όσο να προσπαθείς να τα ρίξεις σε μια μικρή ομάδα καλλιτεχνών και συντακτών.
