Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή
Μαλλιά κουβάρια έγιναν στο Βερολίνο μετά τη διαρροή από κυβερνητικούς κύκλους στο περιοδικό Spiegel ότι «η καγκελάριος Μέρκελ δε θέλει πια να κρατήσει πάση θυσία την Ελλάδα στο ευρώ». Οι σοσιαλδημοκράτες εταίροι της Μέρκελ δηλώνουν ότι δεν συζητήθηκε κάτι τέτοιο στον κυβερνητικό συνασπισμό «και δεν πρόκειται να στηριχθεί από εμάς», η γερμανική αντιπολίτευση το χαρακτηρίζει «ανεύθυνη κίνηση» και «εκβιασμό» προς την Ελλάδα και μια στρατιά αναλυτών κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, με κάποιους να ζητούν κούρεμα του ελληνικού χρέους μια ώρα αρχύτερα.
Ανεβαίνουν οι τόνοι από το Βερολίνο όσο πλησιάζει η ώρα της εκλογικής αναμέτρησης στην Ελλάδα, μέσω των σελίδων του συντηρητικού περιοδικού Spiegel, το οποίο εκτιμά ότι η Γερμανία «θα γυρίσει την πλάτη στην Ελλάδα», εάν έρθει μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ που θα σταματήσει να εξυπηρετεί το ελληνικό χρέος. Οι συντάκτες του περιοδικού θεωρούν ότι «η καγκελάριος Μέρκελ και ο υπουργός Οικονομικών Σόιμπλε θα προτιμούσαν να αποδεχθούν μια έξοδο της Ελλάδας από τη νομισματική ένωση, παρά να κάνουν μεγαλύτερες υποχωρήσεις σε μια νέα αριστερή κυβέρνηση». Και προφητεύουν ότι η ευρωκρίση θα επιστρέψει ως μια πολιτική σύγκρουση Βορρά - Νότου στην Ευρώπη.
Η αντίδραση της γερμανικής κυβέρνησης στο δημοσίευμα του περιοδικού -το οποίο σαφώς στηρίζεται σε κυβερνητικές διαρροές- ήταν ένα λακωνικό «θεωρούμε ότι η Ελλάδα θα τηρήσει και μελλοντικά τις συμβατικές της δεσμεύσεις έναντι της τρόικας», διά στόματος του κυβερνητικού εκπροσώπου. Ωστόσο, η συζήτηση για το πώς θα αντιδράσει το Βερολίνο στην περίπτωση μιας άγριας σύγκρουσης με την επόμενη κυβέρνηση της Ελλάδας έχει ανοίξει και σταθμίζονται διάφορα υπέρ και κατά, ενίοτε μεγαλοφώνως μέσω διαρροών στον Τύπο ή συχνότερα μέσω των εκτιμήσεων οικονομικών αναλυτών και διευθυντών των οικονομικών ινστιτούτων της χώρας.
Σε αντίθεση με το διάστημα 2011-2012, το θέμα είναι σήμερα πρωτίστως πολιτικό και δευτερευόντως οικονομικό -ή τουλάχιστον αυτό θέλουν να πιστεύουν οι αρχιτέκτονες της σημερινής διαχείρισης της ευρωκρίσης. Ο προβληματισμός έχει ως εξής: Εάν στις 25 Ιανουαρίου κερδίσει ο ΣΥΡΙΖΑ, σχηματίσει κυβέρνηση, επιμείνει σε μια «επιπλέον μεγάλη περικοπή του χρέους» και πάρει πίσω τις «σημαντικές μεταρρυθμίσεις», τι γίνεται; Είτε ο ΣΥΡΙΖΑ πιέζεται να βάλει λίγο νερό στο κρασί του -πολλοί Γερμανοί σχολιαστές τις προηγούμενες μέρες το θεωρούσαν πιθανό- και βρίσκεται μια νέα συμφωνία με τους εταίρους, με αισθητά βελτιωμένους όρους, είτε επέρχεται η σύγκρουση, η οποία θα μπορούσε να καταλήξει στην έξοδο της Ελλάδας από την Ευρωζώνη.
Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν πολλές και διαφορετικές απόψεις κυρίως για τις πολιτικές επιπτώσεις που θα έχει κάτι τέτοιο στην Ευρωζώνη.
Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει ο φόβος στη Γερμανία ότι θα χαθεί η μπάλα με τις υπόλοιπες χώρες, που δεν εφαρμόζουν και τόσο... αποφασιστικά τις πολιτικές της λιτότητας. Οι συντάκτες του Spiegel υποστηρίζουν ότι η Μέρκελ φοβάται πως, αν αποδεχόταν τα αιτήματα μιας αριστερής κυβέρνησης στην Ελλάδα, θα έθετε ουσιαστικά εν αμφιβόλω την πολιτική των μεταρρυθμίσεων και της λιτότητας, κάτι το οποίο προσδοκούν χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία. Επιπλέον φοβάται ότι «μια υποχώρηση θα έδινε ώθηση σε δυνάμεις όπως το Εθνικό Μέτωπο στη Γαλλία, τους Podemos στην Ισπανία και το κίνημα του Μπέπε Γκρίλο στην Ιταλία.
Στη δεύτερη περίπτωση το Spiegel περιορίζεται να αναφερθεί μόνο στις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις. Γράφει, λοιπόν, ότι κυβερνητικοί κύκλοι στο Βερολίνο θεωρούν «διαχειρίσιμη» μια έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ, καθώς δεν υφίσταται πλέον ο κίνδυνος μετάδοσης σε άλλες χώρες. «Η Πορτογαλία και η Ισπανία έχουν εξυγιάνει τα δημοσιονομικά τους, ενώ η Κύπρος φαίνεται να βρίσκεται σε καλό δρόμο. Εκτός αυτού, σε περίπτωση ανάγκης, μπορεί να επέμβει το γεμάτο ταμείο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης (ESM), ενώ η ασφάλεια των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών διασφαλίζεται από την Τραπεζική Ένωση. Σε ό,τι αφορά το γεγονός ότι η έξοδος ενός κράτους μέλους από την Ευρωζώνη δεν προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Συνθήκη, το Βερολίνο εκφράζει την πεποίθηση ότι αυτό θα το διευθετήσουν εν ανάγκη εφευρετικοί νομικοί». Ωστόσο, το Spiegel θέτει κι ένα πολιτικό ερώτημα, που δεν μπορεί να αφήσει αδιάφορη την κυβέρνηση του Βερολίνου: «Τι μετράει περισσότερο; Η δημοκρατική βούληση των Ελλήνων να σταματήσει η λιτότητα ή οι νόμοι των χρηματαγορών, οι οποίες σε περίπτωση τερματισμού της θα σταματούσαν τον δανεισμό;».
Θα μπορούσε να πει κανείς... «ψιλά γράμματα», καθώς η πολιτική της Ε.Ε. και του Βερολίνου μέχρι τώρα δείχνει ότι... νόμος είναι το δίκιο των αγορών. Ωστόσο, η Μέρκελ, για την ώρα τουλάχιστον, δεν φαίνεται να έχει αποφασίσει ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσει τις εσωτερικές πιέσεις που δέχεται από τα δεξιά, κυρίως από το νέο κόμμα της «Εναλλακτικής για τη Γερμανία» (AfD) -ο πρόεδρος του οποίου έσπευσε να πανηγυρίσει μετά το δημοσίευμα του Spiegel ότι «επιτέλους, έστω και εκ των υστέρων» η Μέρκελ παραδέχεται πως η Ευρωζώνη μπορεί να αντέξει μια ελληνική έξοδο. Ο ένας τρόπος θα ήταν η Μέρκελ να εξαντλήσει την... πυγμή της ενάντια στην Ελλάδα, υποχωρώντας ουσιαστικά στην εξ δεξιών πίεση της AfD κι ελπίζοντας να της κόψει τον αέρα από τα πανιά της. Ο άλλος τρόπος είναι να δείξει ότι δεν σύρεται από την AfD και ότι επιμένει στο δόγμα «εάν πέσει το ευρώ, γκρεμίζεται η Ευρώπη», άρα δεν πρόκειται να βάλει το κοινό νόμισμα σε περιπέτειες.
«Οι απειλές είναι ομολογία αποτυχίας»
Χαρακτηριστικό για τον φόβο μιας τέτοιας... περιπέτειας είναι το σχόλιο της επίσης συντηρητικής γερμανικής εφημερίδας Welt, που επιλέγει ουσιαστικά να εκφράσει ακριβώς την αντίθετη άποψη από το Spiegel και να προειδοποιήσει ότι τίποτε δεν είναι τόσο «διαχειρίσιμο». Γράφει, λοιπόν, ο αρθρογράφος ότι «ένα Grexit δεν θα ήταν ακίνδυνο. Οι Έλληνες το γνωρίζουν και έχουν γερά νεύρα. Ένα κούρεμα χρέους γίνεται πιθανό». Επίσης, προειδοποιεί ότι «είναι πολύ ριψοκίνδυνη και είναι λάθος η έμμεση παρέμβαση στον ελληνικό προεκλογικό αγώνα μέσω αυτού του απειλητικού σεναρίου από το δημιουργικό τμήμα της βερολινέζικης υπουργικής γραφειοκρατίας», αναδεικνύοντας ουσιαστικά τις εσωτερικές αντιθέσεις στο Βερολίνο.
Σύμφωνα με τη Welt αυτή η ανάμειξη -μέσω των σελίδων του Spiegel, που όμως δεν κατονομάζεται- πρώτον θα μπορούσε να ενισχύσει τον ΣΥΡΙΖΑ, δεύτερον θα μπορούσε να οδηγήσει έως και σε bank run στην Ελλάδα και τρίτον θα μπορούσε να εκληφθεί από τις ελληνικές πολιτικές ελίτ ως μπλόφα και να τις βοηθήσει να ενισχύσουν τις πιέσεις τους στους Ευρωπαίους.
Αλλά, και στην περίπτωση που το σενάριο γίνει πραγματικότητα και πιεστεί η Ελλάδα να εγκαταλείψει το ευρώ, μέσω του «περιορισμού της αναχρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών από την ΕΚΤ», δεν εκλείπουν οι κίνδυνοι: «Μια έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα έβαζε με βεβαιότητα στο στόχαστρο των αγορών εκτός από την εύθραυστη Πορτογαλία και τις νέες πηγές ανησυχίας της Ευρωζώνης, τη Γαλλία και την Ιταλία». Συνολικά ο αρθρογράφος θεωρεί ότι «οι απειλές από το Βερολίνο αποτελούν ομολογία αποτυχίας».
SPD: Δεν πρόκειται να στηριχθεί grexit τετοιο από εμάς
Η διαρροή της πιθανής στροφής της γερμανικής κυβέρνησης στο θέμα της παραμονής της Ελλάδας στην Ευρωζώνη μέσω του Spiegel έβαλε φωτιά στο Βερολίνο. Ο Σοσιαλδημοκράτης υφυπουργός Οικονομικών Μίχαελ Ροτ ξεκαθάρισε ότι «η Ελλάδα είναι μέλος της Ευρωζώνης -και πρέπει να παραμείνει. Ας μην προκαλούμε με λόγια κάτι που δεν θα ήταν πολιτικά και οικονομικά συνετό». Αλλά και ο καθ' ύλην αρμόδιος, αναπληρωτής πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας των Σοσιαλδημοκρατών και ειδικός σε θέματα προϋπολογισμού Κάρστεν Σνάιντερ δήλωσε ότι η νέα τοποθέτηση «δεν συζητήθηκε με το SPD και δεν πρόκειται να στηριχθεί από εμάς». Και πρόσθεσε ότι «εάν η Ελλάδα εγκαταλείψει την Ευρωζώνη, θα αρχίσει η σπέκουλα για τον επόμενο υποψήφιο εξόδου, κι αυτό δεν μπορούμε να το επιτρέψουμε».
Η σπέκουλα που σίγουρα έχει ξεκινήσει, πάντως, είναι μήπως η αλλαγή πορείας -εφόσον πράγματι έχει αποφασιστεί- οδηγήσει σε σύγκρουση εντός του κυβερνητικού συνασπισμού στο Βερολίνο. Το βέβαιο, πάντως, είναι ότι έχει βγει η γερμανική αντιπολίτευση στα κεραμίδια, με τους Πράσινους να χαρακτηρίζουν «ανεύθυνη κίνηση» τα όσα διέρρευσαν στο Spiegel και την Αριστερά να μιλά για «εκβιασμό».
Ο πρόεδρος της Αριστεράς Μπερντ Ρίξινγκερ κατηγορεί την κυβέρνηση Μέρκελ ότι προσπαθεί να αποσταθεροποιήσει την Ελλάδα «βάζοντας με αυτή τη στοχευμένη αδιακρισία μια βόμβα που θα κλιμακώσει την κρίση στην Ελλάδα».
Ο πρόεδρος των Πράσινων, Τζεμ Όζντεμιρ, δηλώνει ότι «δεν επιτρέπεται να σχεδιάζουμε σενάρια εξόδου, πριν ακόμη ψηφίσουν οι Έλληνες, καθώς αυτό κάνει την ήδη περίπλοκη κατάσταση ακόμη πιο περίπλοκη, όταν θα έπρεπε να ενισχύαμε τις μετριοπαθείς δυνάμεις της χώρας».
Ρεν: Θα χρειαστεί να υπάρξουν υποχωρήσεις από τις Βρυξέλλες
Ο Όλι Ρεν αντιμετωπίζει με... ψυχραιμία μια πιθανή νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα. «Μην ζωγραφίζετε τον διάολο στον τοίχο» λέει ο πρώην επίτροπος Οικονομικών Υποθέσεων στο Spiegel. «Κάθε πιθανή ανατάραξη που θα μπορούσε να προκαλέσει η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να συνταράξει την Ευρωζώνη, όπως το 2010 ή το 2012». Ο Φινλανδός νυν ευρωβουλευτής υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι μια εκκλησία με πολλές τάσεις, «που θα είναι δύσκολο να κρατηθεί ενωμένη». Και γι' αυτό θα χρειαστεί να υπάρξουν υποχωρήσεις από τις Βρυξέλλες.
Ο Ρεν θεωρεί ότι μπορεί να αποφευχθεί ένα κούρεμα του χρέους, όπως το ζητά ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξης Τσίπρας, πλην όμως οι Ευρωπαίοι εταίροι θα πρέπει να βοηθήσουν την Ελλάδα να μειώσει το βάρος του χρέους της: «Αυτό θα μπορούσαμε να το κάνουμε μέσω μιας παράτασης του χρόνου αποπληρωμής των πιστώσεων».
Μπόφινγκερ: Θα ανοίξει ο ασκός του Αιόλου
Τον κώδωνα του κινδύνου για το τι θα σημάνει μια έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ κρούει και ο καθηγητής Οικονομικών Πέτερ Μπόφινγκερ, εκ των «σοφών» συμβούλων της γερμανικής κυβέρνησης: Ο Μπόφινγκερ προειδοποιεί ότι μια έξοδος της Ελλάδας από τη νομισματική ένωση «συνεπάγεται πολλούς υψηλούς κινδύνους για τη σταθερότητα της Ευρωζώνης και τη Γερμανία». Ακόμη και αν η περίπτωση της Ελλάδας δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή άλλων κρατών μελών, από τη στιγμή που «ανοίξει ο ασκός του Αιόλου, πολύ δύσκολα μπορεί να κανείς να χειριστεί την κατάσταση» λέει.
Χένρικ Μίλερ: Κουρέψτε το χρέος μια ώρα νωρίτερα
Το δημοσίευμα του Spiegel περί στροφής της γερμανικής κυβέρνησης προκάλεσε ντελίριο και εντός του εκδοτικού συγκροτήματος του Αμβούργου. Ο Χένρικ Μίλερ, οικονομολόγος και αρχισυντάκτης της οικονομικής επιθεώρησης manager magazin, που βγάζει το Spiegel, βγήκε να ζητήσει δραστικό κούρεμα του ελληνικού χρέους -«το μισό από τα 340 δισεκατομμύρια ευρώ»- ως μια κίνηση «πολιτικής ειλικρίνειας και οικονομικής σύνεσης».
Σύμφωνα με τον Μίλερ μια έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ «θα ήταν καταστροφή, μια αδιανόητη ήττα για την Ελλάδα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο», ενώ κατά τη γνώμη του το καλό σενάριο που πρέπει να επιδιώξει η Ε.Ε. είναι να διαπραγματευτεί με την Ελλάδα ένα συντεταγμένο κούρεμα του χρέους, να μείνει η χώρα στο ευρώ και να τηρήσει όπως όλα τα κράτη μέλη τους κανόνες υπό την επιτήρηση της Κομισιόν. «Αυτό θα έδινε μια ευκαιρία στην Ελλάδα να αναγεννηθεί». Το πιο ρεαλιστικό σενάριο είναι να «απαρνηθούν η Ε.Ε. και το ΔΝΤ τους τόκους και να επιμηκύνουν στο διηνεκές την αποπληρωμή των χρεών. Η Ελλάδα θα έμενε μεν στο ευρώ, αλλά θα συνέχιζε να εξαρτάται από τις οικονομικές ενέσεις των έξω».
