Η θητεία της Κομισιόν του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ άρχισε με τον χειρότερο δυνατό τρόπο. Ξεκίνησε με την υπόσχεση ότι δεν θα είναι μια ακόμη... συμμορία γραφειοκρατών, αλλά μια πολιτική κυβέρνηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και πριν καλά καλά κάνει την πρώτη της κίνηση, έμπλεξε στο πρώτο πολιτικό σκάνδαλο με τέτοιον τρόπο, ώστε ακόμη και η απόλυτη, δηλαδή η παραίτηση του επικεφαλής της και μαζί του όλων των επιτρόπων, να εμφανιστεί ως επιλογή στον ορίζοντα. Μια τέτοια θεσμική κρίση θα ήταν το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ούτως ή άλλως εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση κρίσης.
Την καταστροφή την απέτρεψε στο παρά πέντε ακριβώς εκείνος ο άνθρωπος που αρχικά την προκάλεσε: ο πρόεδρος της Κομισιόν Γιούνκερ. Με μια θαρραλέα εμφάνιση ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Τύπου στις Βρυξέλλες, ήταν σε θέση να ανακτήσει σε ένα βαθμό τον έλεγχο της υπόθεσης. Πριν από μια εβδομάδα πολλά μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένης και της Sueddeutsche Zeitung, αποκάλυψαν πώς το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου στα πολλά χρόνια κατά τα οποία το κυβερνούσε ο Γιούνκερ έγινε η πλουσιότερη χώρα στην Ευρώπη με αθέμιτα φορολογικά τεχνάσματα σε βάρος των γειτόνων του.
Συνεπώς είναι λογικό να αναρωτιούνται τώρα οι πολίτες εάν μπορούν να εμπιστεύονται τον Γιούνκερ όταν μιλάει για ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, για δικαιοσύνη και υπευθυνότητα. Και επίσης λογικό να θέλουν να έχουν μια απάντηση από εκείνον που φέρει την πολιτική ευθύνη για το στήσιμο του φορολογικού παραδείσου. Από τον Γιούνκερ, δηλαδή.
Η Κομισιόν δεν μπορεί πλέον να... σφυρίζει κλέφτικα
Αυτή η απάντηση άργησε να έρθει. Σε πρώτη φάση ο Γιούνκερ τυλίχτηκε στη σιωπή. Αντί να λάβει ευθαρσώς θέση στις κατηγορίες, άφησε επί μέρες τους κοινοτικούς υπαλλήλους να δίνουν τις κλασικές γραφειοκρατικές απαντήσεις που δεν έλεγαν τίποτε. Οι άνθρωποί του εφεύρισκαν δικαιολογίες και προσπαθούσαν να παρουσιάσουν το φορολογικό σκάνδαλο του Λουξεμβούργου ως μια καμπάνια των αντιπάλων του Γιούνκερ. Πάντα με την ελπίδα ότι το θέμα θα ξεχαστεί γρήγορα. Το ένα λάθος προσετίθετο στο επόμενο.
Ήταν τρομακτική η έλλειψη ευαισθησίας τους για τη φωνή του λαού, η αδιαφορία τους για την απογοήτευση των πολιτών. Οι εποχές που οι πολίτες δέχονταν περίπου αδιαμαρτύρητα ότι πρέπει να πληρώσουν βαρείς φόρους, με τους οποίους σώζονται οι τράπεζες, την ώρα που οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες δεν χρειάζεται να το κάνουν, έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Οι σύμβουλοι του Γιούνκερ και ο ίδιος ο πρόεδρος της Κομισιόν θα έπρεπε να είχαν αντιληφθεί αμέσως ότι η σιωπή τους θα έδινε στο φορολογικό σκάνδαλο του Λουξεμβούργου τις διαστάσεις μιας τεράστιας πολιτικής κρίσης.
Ο Γιούνκερ βάζει την αξιοπιστία του σε κίνδυνο
Ένα από τα διδάγματα αυτής της υπόθεσης είναι ότι η διαχείριση της κρίσης από τους συμβούλους του δεν ταιριάζει στον Γιούνκερ. Όποιος ξέρει τον σχεδόν 60χρονο χριστιανοδημοκράτη ξέρει και ότι του αρέσει να λέει καθαρές κουβέντες. Ξέρει πώς να υπερασπιστεί τον εαυτό του και πώς να παραδέχεται τα λάθη του, εάν υποχρεωθεί.
Ήταν παράλογο το ότι αυτός ο έμπειρος πολιτικός, ο οποίος είχε ανακοινώσει την ημέρα που βγήκαν οι αποκαλύψεις για το σκάνδαλο του Λουξεμβούργου ότι θα υπερασπιστεί τον εαυτό του και την Επιτροπή του απέναντι σε κάθε καταγγελία, την επόμενη μέρα, όταν έπρεπε να κάνει, βυθίστηκε στη σιωπή. Έτσι, έβαλε την αξιοπιστία του σε κίνδυνο.
Τώρα πρέπει να ανακτήσει έμπρακτα την αξιοπιστία του
Εκτός από την προσωπική ευθύνη, επίμονο είναι και το ερώτημα πώς ήταν δυνατόν μπροστά στα μάτια όλων των ηγετών της Ε.Ε. να μπορούν κάποιες χώρες να εξαπατούν τις υπόλοιπες. Επί δεκαετίες. Υπάρχει το ζήτημα της συλλογικής ευθύνης των 28 κρατών για τον καταστροφικό φορολογικό ανταγωνισμό μεταξύ τους, που κάνει τις εταιρείες πλούσιες και τους πολίτες φτωχούς.
Ικανοποιητικές απαντήσεις δεν υπάρχουν. Κανένας από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων δεν έχει τοποθετηθεί μέχρι τώρα δημόσια για τα φορολογικά κόλπα, πόσο μάλλον για το ρόλο του Γιούνκερ στο στήσιμό τους. Οι Γερμανοί κυβερνητικοί βουλευτές, για παράδειγμα, που τους αρέσει να εμφανίζονται συχνά πυκνά στα τηλεοπτικά πλατό, για να γίνονται γνωστοί και να αυξάνουν τη δημοτικότητά τους, αρνήθηκαν συστηματικά αυτές τις μέρες όλες τις προσκλήσεις για συμμετοχή σε εκπομπές με θέμα την ευρωπαϊκή φορολογική πρακτική.
Οι μόνοι που μίλησαν ήταν πολιτικοί των Φιλελευθέρων, των Πρασίνων και της Αριστεράς. Οι τελευταίοι μάλιστα άρχισαν να συλλέγουν υπογραφές για την κατάθεση πρότασης μομφής εναντίον του Γιούνκερ, την οποία μόλις στο παρά πέντε με την εμφάνισή του πρόλαβε ο πρόεδρος της Κομισιόν.
Ο Γιούνκερ θέλει τώρα να ανακτήσει την αξιοπιστία του με πράξεις. Η Κομισιόν του αποφάσισε στα γρήγορα ότι στο μέλλον θα πρέπει να ανταλλάσσονται αυτόματα τα δεδομένα για τους φορολογικούς κανόνες στην Ε.Ε. Οι φορολογικές αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να αλληλοενημερωθούν για τη φορολογική πρακτική σε κάθε χώρα. Κάτι που φυσικά θα συμβεί μόνο εάν όλα τα 28 κράτη - μέλη συμφωνήσουν. Πραγματικά όλα. Μέχρι στιγμής, αυτό έχει σπάνια λειτουργήσει. Ως εκ τούτου, έχουμε τη νομοθετική πρόταση για τη δημιουργία μιας κοινής βάσης για τη φορολόγηση των επιχειρήσεων στον πάγο. Τώρα είναι στο χέρι του Γιούνκερ να πείσει τις κυβερνήσεις να την ξεπαγώσουν.
Πάντως, τουλάχιστον κάτι έχει δείξει ξεκάθαρα το πρώτο πολιτικό σκάνδαλο στη θητεία του Γιούνκερ, έστω και παρεμπιπτόντως. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι στον δρόμο για να γίνει μια κανονική κυβέρνηση. Μια κυβέρνηση που θα παρακολουθείται και θα ελέγχεται από τους πολίτες.
