Μια φορά κι έναν καιρό ήταν κάποια εξωτικά νησιά, μακριά απ' την Ευρώπη, στις τροπικές θάλασσες... Κέιμαν, Βερμούδες, Παρθένες Νήσοι. Αργότερα προστέθηκαν τα νησιά Μαν στη Βρετανία, για να μην «ξενιτεύονται» οι άμεσα ενδιαφερόμενοι.
Οι φορολογικοί παράδεισοι στον πλανήτη, όπου εταιρείες και ζάπλουτοι ιδιώτες συνεχίζουν να παρκάρουν τον πλούτο τους απαλλαγμένοι από αδιάκριτα βλέμματα και φορολογικές υποχρεώσεις, ήρθαν πλέον έξω από την πόρτα μας, στο κέντρο της Ευρώπης. Και δεν μιλάμε φυσικά για τη μικρή Ιρλανδία -με τη γνωστή προβληματική οικονομία της, κυρίως τις τράπεζες και τη φούσκα των ακινήτων της- που άρχισε να προσφέρει τις ίδιες πάνω - κάτω υπηρεσίες στην αμερικανική Apple απ' τη δεκαετία του 1980.
Τώρα οι αποκαλύψεις δείχνουν ένα πολύ μεγαλύτερο σχήμα. Το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου έτρεχε την ίδια «εφαρμογή» σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και με πολλούς παράλληλους χρήστες...
«Ξεπερασμένα» και «κλεμμένα» επιμένουν οι Λουξεμβούργιοι ότι είναι τα στοιχεία που έφερε στο φως η έρευνα της Διεθνούς Σύμπραξης Δημοσιογράφων (ICIJ) για τις 340 πολυεθνικές που είχαν κάνει μυστικές συμφωνίες μέσω της λογιστικής φίρμας Pricewaterhouse Coopres (PwC) με τις κυβερνήσεις του Δουκάτου -όταν επικεφαλής τους ήταν ο σημερινός «ελεγκτής» της Κομισιόν- για να μειώνουν το φορολογικό «αποτύπωμα» στις χώρες τους, αλλά αυτό δεν αλλάζει την ουσία των πραγμάτων.
«Κοινό μυστικό»
Ο Ronen Palan, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο City του Λονδίνου, συγγραφέας πολλών βιβλίων για την παγκοσμιοποίηση, συμπεριλαμβανομένου κι ενός για τους φορολογικούς παραδείσους, επισημαίνει πως οι αποκαλύψεις της ICIJ δεν δείχνουν τίποτε άλλο απ' το ότι το μικρότερο κράτος μέλος της Ε.Ε. λειτουργεί σαν ένα "φορο-καταφύγιο". «Ήταν κοινό μυστικό μεταξύ των εμπειρογνωμόνων στις φορολογικές υποθέσεις, ότι το Λουξεμβούργο συγκαταλέγεται μεταξύ των κορυφαίων φορολογικών παραδείσων του κόσμου" λέει ο Palan.
Καθώς το οικονομικό κέντρο της Ελβετίας βρίσκεται σε πτώση τα τελευταία χρόνια, σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας του αγωγών του υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ εις βάρος κορυφαίων ελβετικών τραπεζών για υποθέσεις εκτεταμένης φοροδιαφυγής, το Λουξεμβούργου κατόρθωσε να εξελιχθεί το ίδιο διάστημα σε μεγάλο οικονομικό κέντρο επισκιάζοντας την Ελβετία, συγκρινόμενο πλέον σε μέγεθος ενεργητικού με τα πανίσχυρα χρηματοπιστωτικά κέντρα της Σιγκαπούρης και του Χονγκ Κονγκ.
«Ωστόσο, η χώρα κατάφερε να μείνει αόρατη απ' τα ραντάρ, αν μη τι άλλο επειδή οι πολιτικοί και οι τραπεζίτες της αρνούνται επί χρόνια ότι το Δουκάτο είναι, ή έστω ήταν, ένας φορολογικός παράδεισος» τονίζει ο Βρετανός ειδικός. Η ζημιά πάντως έγινε και είναι πολύ πιθανόν το Λουξεμβούργο να έχει την ίδια τύχη που είχαν τις προηγούμενες δεκαετίες η Ελβετία και το Λιχτενστάιν.
Ο κύκλος του χρήματος
Οι δομές φορολογίας των επιχειρήσεων που περιλαμβάνουν την «παράκαμψη» του Λουξεμβούργου μπορεί να φαίνονται εφιαλτικά περίπλοκες, αλλά στην ουσία είναι αρκετά απλές. Στην πράξη η «παράκαμψη» εξοικονομεί μεγάλα ποσά φόρου για τις εταιρείες δημιουργώντας σκηνοθετημένα "κόστη" τα οποία χρησιμοποιούνται στη συνέχεια για τη μείωση των φορολογητέων κερδών τους, αλλά έχουν μικρή ή καμία επίδραση στα πραγματικά κέρδη τους.
Ο καλύτερος τρόπος για να γίνει κατανοητό το σύστημα είναι το παρακάτω απλουστευμένο παράδειγμα: Ένας π.χ. ιρλανδικός όμιλος ιδρύει μια νέα εταιρεία στο Λουξεμβούργο, στην οποία δίνει ένα άτοκο δάνειο ύψους 1 δισ. ευρώ. Η εταιρεία του Λουξεμβούργου δανείζει στη συνέχεια το ίδιο ποσό, με τόκο αυτή τη φορά, πίσω σε μια άλλη νέα εταιρεία του ίδιου ομίλου στην Ιρλανδία. Η νέα εταιρεία -στην Ιρλανδία- χρησιμοποιεί το 1 δισ. ευρώ για να επενδύσει σε μια άλλη νέα, κερδοφόρα «θυγατρική» του συνολικού ομίλου.
Οι πληρωμές τόκων της νέας ιρλανδικής εταιρεία προς την «αδελφή» εταιρεία του Λουξεμβούργου είναι ένα κόστος που μειώνει τα φορολογητέα κέρδη της στην Ιρλανδία. Έτσι, αν για παράδειγμα η ιρλανδική εταιρεία πληρώνει 50 εκατ. ευρώ σε τόκους τον χρόνο για το δάνειό της στο Λουξεμβούργο -που εκπίπτουν από την φορολόγηση με συντελεστή 12,5%- γλιτώνει 7,5 εκατ.
Σε ορισμένες από τις φορολογικές δομές που είχε στήσει η PwC μεταξύ των εταιρειών και του Λουξεμβούργου γίνεται χρήση μιας σειράς ιδιαίτερα αμφιλεγόμενων χρηματοοικονομικών προϊόντων που αποκαλούνται «υβριδικά μέσα» (hybrid instruments). Χάρη σ' αυτά οι συναλλαγές στη μια χώρα εμφανίζονται ως δάνεια και στην άλλη ως πληρωμές μερισμάτων...
Χρήμα με ουρά
Το 2012 μια έκθεση του Δικτύου Φορολογικής Δικαιοσύνης εκτιμούσε ότι ποσό μεταξύ 21 και 32 τρισεκατομμυρίων δολαρίων είναι κρυμμένο και αδήλωτο σε φορολογικούς παραδείσους σε όλο τον κόσμο. Αν υποτεθεί ότι ο πλούτος αυτός παράγει κέρδη της τάξης του 3% ετησίως και τα κέρδη αυτά φορολογούνται με 30%, δημιουργούνται αυτόματα κάθε χρόνο φορολογικά έσοδα μεταξύ 190 και 280 δισεκατομμυρίων δολαρίων! Σε αυτή την περίπτωση, πολλές χώρες που σήμερα θεωρούνται υπερχρεωμένες θα βρεθούν αυτόματα στην κατηγορία των πιστωτριών.
Μπορεί, λοιπόν, οι αξιωματούχοι του Λουξεμβούργου να επιμένουν ότι οι φορολογικές συμφωνίες του Δουκάτου με τις εταιρείες - κολοσσούς να ήταν πέρα για πέρα νόμιμες και πως δεν υπάρχει ίχνος χαριστικών ρυθμίσεων, ωστόσο αυτό δεν βγάζει λάδι ούτε τη συγκεκριμένη πρακτική ούτε εκείνους που την εφάρμοσαν ή την ανέχθηκαν.
Η προειδοποίηση του Γερμανού υπουργού Οικονομίας Ζίγκμαρ Γκάμπριελ ήταν απόλυτα σαφής: «Χώρες που επιτρέπουν τη μεγάλης κλίμακας φοροαποφυγή εκ μέρους των εταιρειών καταστρέφουν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Αν οι πολυεθνικές εταιρείες καταφέρνουν να στρέψουν τα μέλη της Ε.Ε. το ένα εναντίον του άλλου, τότε το ευρωπαϊκό σχέδιο στο σύνολό του τίθεται υπό αμφισβήτηση».
«Το φάντασμα της φοροαποφυγής πρέπει να εξορκιστεί όσο γίνεται πιο γρήγορα» είπε ο Γκάμπριελ και κάλεσε τον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ να δώσει προτεραιότητα στη μάχη κατά του φαινομένου.
Δεν χωρά αμφιβολία πως οι αποκαλύψεις για τον φορο-παράδεισο του Μεγάλου Δουκάτου φέρνουν τον νεοφώτιστο πρόεδρο της Κομισιόν ενώπιον της πρώτης μεγάλης πρόκλησης της θητείας του, πριν ακόμα ζεστάνει την καρέκλα του. Ως πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου τα τελευταία 18 χρόνια δεν μπορεί να αποφύγει τις εξηγήσεις για το πώς οι περισσότερες από τις φορολογικές συμφωνίες με εταιρείες - κολοσσούς υπογράφτηκαν επί των ημερών του.
ΝΙ.Κ.
