Της Ελένης Τσερεζόλε
Ελάχιστοι είναι οι Αμερικανοί πρόεδροι, στη σύγχρονη περίοδο, των οποίων το κόμμα στη διάρκεια της θητείας τους κέρδισε τις λεγόμενες "ενδιάμεσες" εκλογές. Ωστόσο για τον νυν πρόεδρο Μπάρακ Ομπάμα, η ήττα σε αυτές τις εκλογές ήταν εξόχως πικρή γιατί μετατράπηκαν σε δημοψήφισμα, το οποίο έχασε.
Συγκεκριμένα το Δημοκρατικό Κόμμα απώλεσε την πλειοψηφία που κατείχε από το 2008 στη Γερουσία, ενώ έχασε και καμιά δεκαριά έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων, όπου ήδη είχε χάσει την πλειοψηφία από το 2010 κατά τις πρώτες, ενδιάμεσες της θητείας του Ομπάμα, εκλογές. Σε σχέση επίσης με την κατάσταση που είχε να αντιμετωπίσει ο Μπιλ Κλίντον, απέναντι σε ένα ρεπουμπλικανικό Κογκρέσο, σήμερα τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολο για τον πρόεδρο των Δημοκρατικών.
Και τούτο γιατί η πόλωση μεταξύ Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών έχει πλέον πάρει καταλυτικό χαρακτήρα, εμποδίζοντας τις όποιες κοινές, διακομματικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, οι οποίες συνεπάγονται και τους ανάλογους συμβιβασμούς ένθεν κακείθεν. Τα δε τέσσερα τελευταία χρόνια σημαδεύτηκαν από τη σαφή υποχώρηση της όποιας κοινής προσέγγισης και το μπλοκάρισμα της λειτουργίας της πολιτικής μηχανής στην Ουάσιγκτον μεταξύ της Βουλής των Αντιπροσώπων υπό ρεπουμπλικανικό έλεγχο και της Γερουσίας, μέχρι πρότινος, υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών.
Ενδεικτικό του κλίματος που επικρατεί στην πρωτεύουσα είναι το γεγονός ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα δεν έχει ακόμη «χωνέψει» την εμβληματική πολιτική του Ομπάμα για την κοινωνική ασφάλιση, το Obamacare, και επιθυμεί διακαώς να αποκαθηλώσει το μέτρο. Ωστόσο, οι εσωτερικές έριδες των Ρεπουμπλικανών τούς έχουν εμποδίσει να καταρτίσουν ένα σαφές αντιπολιτευτικό πρόγραμμα, όπως είχε συμβεί πριν από 20 χρόνια, όταν ο Νιούτ Γκίνγκριτς κήρυσσε «σταυροφορία» κατά του Μπιλ Κλίντον.
Και μπορεί ο Ομπάμα να δήλωσε ότι «βιάζεται να συνεργαστεί με το νέο Κογκρέσο, προκειμένου τα δύο επόμενα χρόνια είναι όσο το δυνατόν πιο εποικοδομητικά», ωστόσο κάτι τέτοιο δεν θα είναι εύκολο.
Ούτως ή άλλως, ο αναγκαστικός θεσμικός διάλογος μεταξύ Ρεπουμπλικανών και προέδρου δεν προοιωνίζεται εύκολος. Και στη δυσκολία αυτή προστίθενται και τα εσωτερικά προβλήματα των Ρεπουμπλικανών. Έτσι, όταν ο Μιτς Μακ Κόνελ αναφέρθηκε, στις 28 Οκτωβρίου, στα συνταγματικά εμπόδια που υπάρχουν για την κατάργηση του Obamacare, δέχθηκε εσωκομματικά πυρά για έλλειψη μαχητικότητας. Συντηρητικοί γερουσιαστές, όπως ο Τεξανός Τεντ Κρουζ, υπενθύμισαν ότι το κλείσιμο όλων των κυβερνητικών υπηρεσιών το φθινόπωρο του 2013 δεν είχε κοστίσει εκλογικά στους Ρεπουμπλικανούς ενώ ο πρόεδρος ήλπιζε ότι θα τους εξέθετε...
Πάντως το άμεσο πρόβλημα το αντιμετωπίζει ο πρόεδρος, ο οποίος βλέπει να χάνει από τα χέρια του βασικά εργαλεία για την άσκηση πολιτικής, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Έτσι η απώλεια της πλειοψηφίας στη Γερουσία στερεί από τον πρόεδρο κάθε νομοθετικό στήριγμα. Τα λεγόμενα «εκτελεστικά διατάγματα» δεν θα του επιτρέψουν την πλήρη παράκαμψη του Κογκρέσου και θα ενισχύσουν τις εντάσεις. Παράλληλα του περιορίζει τη δυνατότητα διορισμών υπουργών, πρεσβευτών -παραμένουν κενές δεκάδες θέσεις-, καθώς και επιλογής των δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου. Και τούτο γιατί ο πρόεδρος έχει ανάγκη την έγκριση της Γερουσίας για όλες αυτές τις περιπτώσεις διορισμών, όπως για παράδειγμα του υπουργού Δικαιοσύνης, καθώς ο Έρικ Χόλντερ παραιτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου.
Αλλά και στην εξωτερική πολιτική θα αντιμετωπίσει πρόβλημα ο πρόεδρος Ομπάμα. Μπορεί σειρά πρωτοβουλιών να ανήκουν στον Λευκό Οίκο ωστόσο ένα ρεπουμπλικανικό Κογκρέσο, όπως το τωρινό, μπορεί να βαρύνει π.χ. στο θέμα των διαπραγματεύσεων με το Ιράν - το Grand Old Party είναι κατηγορηματικά αντίθετο στη ρότα συνεννόησης Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Ωστόσο ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν είναι εντελώς απογυμνωμένος μετά την ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές, καθώς διαθέτει το ύστατο όπλο του βέτο, με το οποίο μπορεί να παγώσει αορίστως τα νομοσχέδια που ψηφίζει το Κογκρέσο. Μέχρι σήμερα ο Ομπάμα το έχει χρησιμοποιήσει δύο φορές ενώ οι προκάτοχοί του, Μπους ο νεότερος και Κλίντον, από 12 και 36 φορές αντιστοίχως. Δύσκολα λοιπόν θα περάσουν οι απόψεις της πιο επιθετικής πτέρυγας των Ρεπουμπλικανών, είτε πρόκειται για την υπερθέρμανση του πλανήτη είτε για τη μεταναστευτική πολιτική.
Όπως και να έχει, πάντως, δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που θεωρούν ότι θεσμικά το δικομματικό πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ βρίσκεται σε περίοδο παρατεταμένης κρίσης, με τα δύο κόμματα να αρνούνται τις οδούς της συνεννόησης, γεγονός που οδηγεί σε αδιέξοδα. Και κάτι που δεν πρόκειται να αλλάξει στο άμεσο μέλλον. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την υπερδύναμη και το μέλλον της...
