Ένα χαστούκι στο πρόσωπο για τον εαυτό του είχε χαρακτηρίσει ο Μπάρακ Ομπάμα τις ενδιάμεσες εκλογές του 2010. Τότε οι Δημοκρατικοί του έχασαν την πλειοψηφία στη Βουλή, αλλά ήταν σε θέση να την κρατήσει στη Γερουσία. Ποιες λέξεις θα βρει τώρα για τη συντριπτική ήττα του κόμματός του σε αυτές τις ενδιάμεσες εκλογές;
Ήταν μια ήττα νοκ άουτ, ο Ομπάμα τέλειωσε. Οι Δημοκρατικοί δεν είναι μόνο μειοψηφία στη Γερουσία, αλλά θα πρέπει επίσης να παραδώσουν τα κλειδιά των κυβερνείων σε πολλές πολιτείες στους Ρεπουμπλικάνους, ακόμα και στις επάλξεις τους, το Ιλινόις και το Μέριλαντ.
Ο Ομπάμα δεν ήταν υποψήφιος σ' αυτές τις εκλογές. Αλλά εκείνοι που ψήφισαν αυτή τη φορά με μια μεγάλη πλειοψηφία για τους Ρεπουμπλικάνους, ψήφισαν εναντίον του. Αυτό ισχύει επίσης και για πολλούς Αμερικανούς, που η απογοήτευση και η πικρία τους, τους κράτησε αυτή τη φορά στο σπίτι.
Ο Ομπάμα έπαψε να είναι δημοφιλής. Παρά το γεγονός ότι η οικονομία ανθεί, το ποσοστό ανεργίας υποχώρησε αρκετά, κάτω από το 6%, και οι ΗΠΑ εξελίσσονται στον μεγαλύτερο εξαγωγέα ενέργειας στον κόσμο. Ακόμη και η μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας, παρά τις προβλέψεις των κυνικών ότι θα εκτόξευε στα ύψη τα ιατρικά έξοδα, συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη. Ο Ομπάμα έχει πολλά επιτεύγματα να επιδείξει.
Αλλά πάνω από το ήμισυ των Αμερικανών είναι δυσαρεστημένοι με τη διοίκησή του. Δεν αισθάνονται την ανάκαμψη στο πορτοφόλι τους, κοιτάζουν με αγωνία το μέλλον, αισθάνονται τη χώρα τους να οδηγείται σε λάθος δρόμο, βιώνουν τον πρόεδρό τους ως πολύ διστακτικό και αναποφάσιστο έναντι των εξαιρετικά επικίνδυνων κρίσεων στον κόσμο.
Πώς γίνεται όμως οι Αμερικανοί να εκλέγουν δυο φορές τον Ομπάμα με "χορταστική" πλειοψηφία πρόεδρο και δυο χρόνια αργότερα να τον τιμωρούν στις ενδιάμεσες εκλογές; Αυτό οφείλεται σε τρία πράγματα: στη γενική συμπεριφορά των ψηφοφόρων, τον τρόπο διακυβέρνησης από τον Ομπάμα και στην πολυπλοκότητα των προβλημάτων.
Ο παράγοντας ψηφοφόρος: Στις ενδιάμεσες εκλογές συμμετέχει συνήθως μόνο το 40%, ενώ στις προεδρικές εκλογές μεταξύ 50% και 60%. Οι Αμερικανοί ενδιαφέρονται περισσότερο για τον ένοικο του Λευκού Οίκου, παρά για τους εκπροσώπους του λαού στο Κοινοβούλιο. Νέοι, μαύροι, ισπανόφωνοι και οι γυναίκες, που ρέπουν προς τους Δημοκρατικούς, πάνε συνήθως να ψηφίσουν μόνο για πρόεδρο. Πολλοί από αυτούς έμειναν μακριά από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Ο παράγοντας Ομπάμα: Γέννησε πολλές ελπίδες και προκάλεσε τουλάχιστον άλλες τόσες απογοητεύσεις. Η πλειοψηφία των Αμερικανών σε πολλά σημεία σκέφτεται αρκετά όπως ο πρόεδρός τους. Βεβαίως θέλουν μια καλή ασφάλιση υγείας και μια σύνταξη για τα γηρατειά τους. Ακόμη θέλουν να τελειώσουν οι αμερικανικοί πόλεμοι, θέλουν έναν λογικό νόμο για τη μετανάστευση, πιστεύουν στο δικαίωμα στην άμβλωση.
Αλλά η πλειοψηφία θέλει επίσης αυτές οι κοινωνικές αλλαγές να ωριμάζουν από κάτω, από δήμο σε δήμο, από πολιτεία σε πολιτεία - κι όχι να υπαγορεύονται από τον πρόεδρο και την Ουάσιγκτον. Στη χώρα είναι βαθιά ριζωμένη η δυσπιστία για τους ηγέτες στον Λευκό Οίκο και το Κογκρέσο. Στην απεραντοσύνη της Αμερικής η Ουάσιγκτον παραμένει συνώνυμο για την αναποτελεσματικότητα, για τον πατερναλισμό και τη διχόνοια.
Τα χρόνια του Ομπάμα έχουν ενισχύσει αυτή τη δυσπιστία. Το πολιτικό χάσμα μεταξύ των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικάνων είναι βαθύτερο από ποτέ. Και από την καθιέρωση της καθολικής ασφάλισης υγείας έως την οργάνωση των προφυλάξεων από τον Έμπολα, η κυβέρνηση Ομπάμα δεν φαίνεται να καταφέρνει να επιβληθεί.
Ωστόσο, η τεράστια υποχώρηση της δημοτικότητας του προέδρου είναι επίσης το αποτέλεσμα της τεράστιας απογοήτευσης για τον τρόπο με τον οποίο κυβερνά. Είχε υποσχεθεί ότι θα ενώσει την Αμερική. Το αντίθετο έχει συμβεί. Αυτό δεν είναι μόνο σφάλμα του Ομπάμα, αλλά κι ο ίδιος έχει βοηθήσει. Δεν κατάφερε να πλησιάσει τους πολιτικούς αντιπάλους του, δεν προσπάθησε να βρει τα κουμπιά τους, δεν πέτυχε να συνάψει έστω μια συγκυριακή πολιτική συμμαχία με κανέναν από αυτούς.
Ο παράγοντας, πολυπλοκότητα του κόσμου: Ο 44ος πρόεδρος των ΗΠΑ είναι θύμα της παγκόσμιας πολυπλοκότητας. Δεν είναι μόνο τα προβλήματα που είναι εξαιρετικά περίπλοκα, αλλά και οι λύσεις τους. Όμως οι περισσότεροι Αμερικανοί θέλουν απλές και κατανοητές απαντήσεις, εύκολες συνταγές. Αλλά αυτές δεν υπάρχουν - και ο Ομπάμα δεν είναι καν σε θέση να προσποιηθεί ότι υπάρχουν απλές απαντήσεις. Αυτό τον τιμά, αλλά καθιστά την πολιτική του ζωή και επιβίωση πολύ δυσκολότερη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι περίπλοκες απαντήσεις που προσπαθεί να δώσει είναι λάθος. Αντιθέτως, οι ιστορικοί του μέλλοντος ίσως γράψουν μια μέρα, ότι ήταν οι κατάλληλες, οι σωστές, αυτές που έβαλαν τα θεμέλια για το αύριο.
Μόνο που δεν μπορούν να πείσουν τους ψηφοφόρους του σήμερα.
