Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Κάτι κινείται στην ουκρανική κρίση, αν πιστέψει κανείς τον προεδρεύοντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ιταλό πρωθυπουργό Ματέο Ρέντζι, που φιλοξένησε προχθές στο Μιλάνο μια πρώτη συνάντηση μετά από μήνες με τη συμμετοχή του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, του Ουκρανού προέδρου Πέτρο Ποροσένκο και των «ισχυρών» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο περιθώριο της συνόδου Ε.Ε. - Ασίας. «Προόδους» είδαν οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, «θετική» χαρακτήρισε τη συνομιλία ο Πούτιν, πλην όμως, όπως παραδέχτηκαν όλες οι πλευρές, υπάρχει ακόμη «μεγάλη διάσταση απόψεων» μεταξύ Ε.Ε. και Ρωσίας και βεβαίως μεταξύ Κιέβου και Μόσχας.
Ίσως η μοναδική «πρόοδος» να είναι το γεγονός ότι δεν έχουν κοπεί εντελώς οι γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης. Άλλωστε και μόνο η πραγματοποίηση αυτής της μίνι συνόδου κορυφής, στην οποία συμμετείχαν επίσης ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ, η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Κομισιόν Χέρμαν Βαν Ρομπάι και Ζοζέ Μπαρόζο και η νέα «υπουργός Εξωτερικών» της Ε.Ε. Φεντερίκα Μογκερίνι, ήταν ένα βήμα διόλου αυτονόητο.
Είχε προηγηθεί μια μεταμεσονύχτια μακρά συνάντηση μεταξύ της Μέρκελ και του Πούτιν σε ξενοδοχείο του Μιλάνου, για την οποία δεν έγιναν γνωστά πολλά πράγματα. Οι δυο τους μίλησαν τόσο για τον έλεγχο της εκεχειρίας στην ανατολική Ουκρανία όσο και για το τι θα γίνει με τις εξαγωγές ρωσικού αερίου στην Ευρώπη, αλλά, όταν χώρισαν, ήταν αγέλαστοι και ξενυχτισμένοι, όπως έλεγαν αυτόπτες μάρτυρες. Η μεν γερμανική πλευρά απέφυγε να σχολιάσει τη συνάντηση, ο δε εκπρόσωπος του Ρώσου προέδρου περιορίστηκε να πει ότι υπάρχουν ακόμη «σημαντικές διαφορές απόψεων» τόσο για τις αιτίες της ουκρανικής κρίσης, όσο και για τις ευθύνες για τη σημερινή κατάσταση στα παγωμένα μέτωπα του πολέμου.
Σημάδια ελπίδας
Η εκεχειρία στην ανατολική Ουκρανία μεταξύ κυβερνητικού στρατού και ρωσόφιλων αυτονομιστών παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη -σχεδόν σε καθημερινή βάση γίνονται ακόμη συγκρούσεις, αλλά όχι τόσο πολύνεκρες όσο το καλοκαίρι- ενώ και η υπόσχεση του Κρεμλίνου ότι θα αποσύρει 17.000 Ρώσους στρατιώτες από τα ουκρανικά σύνορα για την ώρα δεν μοιάζει να υλοποιείται. Πλην όμως, όσο κι αν η ρητορεία τόσο του Πούτιν -που κατηγορεί τον Αμερικανό πρόεδρο Ομπάμα για εκβιασμό- όσο και του νέου Ουκρανού υπουργού Άμυνας, πρώην στρατηγού Στέφαν Πόλτορακ, παραμένει σκληρή, διαφαίνεται μια έστω μικρή προθυμία για αποκλιμάκωση της κρίσης.
Κι αυτό διότι όλοι μοιάζουν να βγαίνουν χαμένοι από τη σημερινή κατάσταση -κι όχι μόνο οι κάτοικοι των περιοχών που βιώνουν τις συγκρούσεις. Οι οικονομικές κυρώσεις, ο μοχλός πίεσης που χρησιμοποιούν η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες για να πιέσουν τη Ρωσία να αναστρέψει την προσάρτηση της Κριμαίας -άραγε το πιστεύει κανείς;- και να συμβάλλει στην ειρήνευση στην ανατολική Ουκρανία -κάτι που δεν είναι απόλυτα στο χέρι του Κρεμλίνου, όσο κι αν κατηγορείται από τη Δύση ότι ελέγχει και στηρίζει τους αυτονομιστές- αποδεικνύεται επώδυνος και για τις δύο πλευρές.
Η Μόσχα αναγκάζεται να ξοδεύει δισεκατομμύρια από τα συναλλαγματικά αποθεματικά της για να στηρίζει το ρούβλι, ενώ η Ευρώπη βλέπει την ούτως ή άλλως εύθραυστη ανάκαμψή της να εξανεμίζεται και εξαιτίας των επιπτώσεων των κυρώσεων στη βιομηχανία της. Δεν είναι τυχαίο ότι μια από τις βασικές αιτίες για την πτώση στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια την εβδομάδα που πέρασε, η οποία έτεινε να πάρει διαστάσεις πανικού, ήταν ο φόβος των απανταχού επενδυτών ότι οι κυρώσεις θα πλήξουν την ευρωπαϊκή οικονομία πολύ περισσότερο από το αρχικά αναμενόμενο.
Το όπλο του αερίου
Και να σκεφτεί κανείς ότι ακόμη το Κρεμλίνο δεν έχει υλοποιήσει τις απειλές του να μειώσει τις εξαγωγές αερίου στην Ευρώπη ή και να κλείσει εντελώς τις στρόφιγγες στην περίπτωση που σημειωθούν κρούσματα κλοπής από τους αγωγούς στο ουκρανικό έδαφος. Βέβαια, η Κομισιόν προσπαθεί να σημάνει παύση συναγερμού ισχυριζόμενη ότι η Ε.Ε. θα μπορούσε στην ύστατη ανάγκη να αντέξει έξι μήνες χωρίς το ρωσικό αέριο - και χωρίς να παγώσει κανένα νοικοκυριό στη Γηραιά Ήπειρο.
Σύμφωνα με μελέτη που έγινε κατ' εντολήν του απερχόμενου επιτρόπου Ενέργειας Γκίντερ Έτινγκερ - και θα παρουσιαστεί λεπτομερειακά στη σύνοδο κορυφής των «28» για την ενέργεια την ερχόμενη Παρασκευή-, εάν η Μόσχα κλείσει τις στρόφιγγες, θα πρέπει αυτόματα να μειώσει η βιομηχανία τη χρήση αερίου, ώστε να διασφαλιστεί πως δεν θα θιγεί κανείς «τελικός» καταναλωτής. Τα νοικοκυριά, δηλαδή, τα νοσοκομεία, τα σχολεία και άλλα δημόσια κτήρια.
Μάλιστα, ο Έτινγκερ ισχυρίζεται ότι, εάν συνεργαστούν όλα τα κράτη μέλη και φερθούν αλληλέγγυα, χωρίς να κλείσουν πανικόβλητα τις εθνικές τους αγορές ενέργειας, τότε δεν πρόκειται να παγώσουν ούτε καν οι Εσθονοί - οι οποίοι εξαρτώνται 100% από το ρωσικό αέριο.
Ίσως ο επίτροπος να είναι υπεραισιόδοξος όταν λέει ότι το «χειμωνιάτικο πακέτο» για την ασφάλεια στην παροχή ενέργειας θα λειτουργήσει, ωστόσο κατά βάθος εκτιμά ότι οι στρόφιγγες δεν θα κλείσουν. Όπως δεν έκλεισαν ποτέ μέχρι τώρα, ούτε καν στα χρόνια της κλιμάκωσης της έντασης μεταξύ Δυτικής Ευρώπης και της τότε Σοβιετικής Ένωσης εξαιτίας των πυραύλων Πέρσινγκ, Κρούζ και SS20.
Άλλωστε ο Πούτιν δήλωσε κατά την επίσκεψή του στο Βελιγράδι την περασμένη Πέμπτη ότι υπολογίζει να βρεθεί γρήγορα μια λύση στη διένεξη για το αέριο με την Ουκρανία. Σημειώνεται ότι ο Πούτιν ποτέ δεν απειλεί άμεσα με το αέριο τη Δυτική Ευρώπη, απλώς προειδοποιεί ότι δεν θα επιτρέψει να κλέβουν οι Ουκρανοί το αέριο που περνάει τράνζιτ από το έδαφός τους. Προφανώς, κανείς δεν μπορεί να επιρρίψει στη Ρωσία το ότι επιμένει να πληρώνεται για την ενέργεια που πουλάει.
Η κατρακύλα της τιμής του πετρελαίου
Πάντως, αυτό που πιέζει αυτή τη στιγμή τη ρωσική οικονομία -και κατ' επέκταση τη ρωσική κυβέρνηση- πιο άμεσα κι από τις ευρωπαϊκές κυρώσεις είναι η κατρακύλα της τιμής του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Σημειώνεται ότι είχε πολλά χρόνια να πέσει στα 80 δολάρια το βαρέλι, ως αποτέλεσμα αφενός της αύξησης της παραγωγής πετρελαίου μέσω fracking στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, αφετέρου της διαφαινόμενης επιβράδυνσης της βιομηχανικής παραγωγής.
Όσο πέφτει το πετρέλαιο τόσο μειώνονται τα έσοδα της Ρωσίας, που παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς παγκοσμίως, ενώ η μείωση της τιμής του μαύρου χρυσού συμπαρασύρει προς τα κάτω και την τιμή του αερίου -καθώς σε πολλά συμβόλαια παραμένει η μία συνδεμένη με την άλλη. Και η διέξοδος που ετοιμάζει από καιρό ο Πούτιν, ενισχύοντας τις οικονομικές του σχέσεις με την Κίνα, χρειάζεται χρόνο για να αποδώσει, αφού οι αγωγοί για τη μεταφορά αερίου δεν κατασκευάζονται από τη μια μέρα στην άλλη.
Τελικά, ποιος ξέρει; Ίσως η ενέργεια από μέρος του προβλήματος να γίνει μέρος της λύσης.
