Ρεπορτάζ: ΚΑΚΗ ΜΠΑΛΗ
Δεκάδες σύγχρονα τεθωρακισμένα του τουρκικού στρατού είναι εδώ και μέρες παρατεταγμένα και αμετακίνητα στα σύνορα με τη Συρία, ελάχιστα χιλιόμετρα από τη μαρτυρική πόλη Κομπανί, της οποίας ο κουρδικός πληθυσμός ανθίσταται με λιανοντούφεκα και χωρίς πολλές ελπίδες νίκης στην προέλαση των δυνάμεων του Χαλιφάτου.
Σχεδόν πλάι στα τανκς, χιλιάδες Κούρδοι πρόσφυγες, που μετέφεραν στην ασφάλεια του τουρκικού εδάφους τις οικογένειές τους, προσπαθούν να περάσουν και πάλι απέναντι, για να συνταχθούν με τους πολιορκημένους συντοπίτες τους. Κι άλλοι τόσοι Κούρδοι της Τουρκίας, έμπειροι μαχητές του ΡΚΚ, αποπειρώνται να κάνουν το ίδιο. Οι τουρκικές δυνάμεις εμποδίζουν και τους μεν και τους δε.
Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ των διεθνών πρακτορείων, μόλις μερικές δεκάδες χιλιόμετρα παραπέρα, τα σύνορα Τουρκίας - Συρίας είναι διάτρητα. Βεβαίως, είναι σχεδόν αδύνατον να φυλάξει κανείς μια συνοριακή γραμμή 800 χιλιομέτρων, αλλά είναι περίπου προφανές ότι η Τουρκία δεν εμποδίζει -ή έστω δεν εμπόδιζε όλο το προηγούμενο διάστημα- ούτε το πέρασμα των τζιχαντιστών προς τη Συρία ούτε το λαθρεμπόριο όπλων και πετρελαίου. Το πρώτο για τον εξοπλισμό των δυνάμεων του Ισλαμικού Κράτους, το δεύτερο για τη χρηματοδότησή τους. Αυτά τα τρία δεδομένα συνθέτουν την εικόνα απέναντι από το Κομπανί και προκαλούν δύο τεράστια προβλήματα στην κυβέρνηση της Άγκυρας.
Το πρώτο πρόβλημα είναι εσωτερικό και το είδαμε τις τελευταίες μέρες να ξετυλίγεται αιματηρά σε πολλές πόλεις της Τουρκίας, με τους Κούρδους να διαδηλώνουν ενάντια στην απραξία της Άγκυρας μπροστά στη σφαγή των αδελφών τους και με τις τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας να καταστέλλουν τις διαδηλώσεις βαρώντας στο ψαχνό.
Ο εχθρός είναι ο Άσαντ...
Το δεύτερο πρόβλημα είναι εξωτερικό. Οι δυτικοί εταίροι της ΝΑΤΟϊκής Τουρκίας θα ήθελαν πολύ να δουν τον τουρκικό στρατό να τερματίζει την πολιορκία του Κομπανί, το οποίο έχει αναδειχθεί σε σύμβολο της ισχύος του Χαλιφάτου. Σ' αυτή την πολιορκία η παγκόσμια κοινή γνώμη είναι φυσικά με το μέρος των Κούρδων, γι' αυτό και βλέπει με κατανόηση τον βομβαρδισμό των θέσεων των τζιχαντιστών από τους Αμερικανούς, ο οποίος όμως δεν επαρκεί για να λυθεί η πολιορκία. Όμως ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δεν είναι διατεθειμένος να επέμβει για να σώσει τους κατοίκους του Κομπανί. Δεν θέλει ούτε για αστείο να ενισχυθούν οι Κούρδοι της Συρίας, τους οποίους θεωρεί αφενός πολύ κοντά στο «τρομοκρατικό» ΡΚΚ, αφετέρου ανεκτικούς, αν όχι συμμάχους, με τον Μπασάρ Αλ Άσαντ. Δεν έχει κρύψει άλλωστε ότι θεωρεί το ΡΚΚ εξίσου «κακό» με το Ισλαμικό Κράτος. Επιπλέον ο Ερντογάν πιστεύει ότι το Χαλιφάτο είναι το μόνο που μπορεί να του κάνει τη δουλειά και να ρίξει τον Άσαντ -αφού οι Αμερικανοί απέφυγαν δύο χρόνια πριν να βομβαρδίσουν τον πρόεδρο της Συρίας και τώρα φαίνεται να τον θεωρούν περίπου σύμμαχο απέναντι στον κοινό εχθρό των τζιχαντιστών.
...και ο κίνδυνος του ΡΚΚ
Άλλωστε ο Τούρκος πρόεδρος προσπαθεί να δει αυτή την κρίση και ως ευκαιρία και να εκβιάσει ουσιαστικά τους ΝΑΤΟϊκούς εταίρους του, είτε να συνδυάσουν τη μάχη ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος με μια προσπάθεια να ρίξουν τον Άσαντ, είτε να του επιτρέψουν να φτιάξει μια ζώνη ασφαλείας -με την αεροπορική στήριξη του ΝΑΤΟ- στα σύνορα με τη Συρία, που θα έχει αποτέλεσμα να πνίξει εν τη γενέσει της κάθε απόπειρα δημιουργίας αυτόνομων κουρδικών περιοχών στην περιοχή. Ο Ερντογάν έχει κάνει μεν πολλές προόδους τα τελευταία δύο χρόνια στις διαπραγματεύσεις με το ΡΚΚ για μια ειρηνική επίλυση του Κουρδικού στο έδαφος της Τουρκίας, στέλνοντας τους ανθρώπους του ακόμη και στο Ιμραλί, το νησί - φυλακή όπου κρατείται ο ιστορικός ηγέτης του ΡΚΚ, Αμπντουλάχ Οτσαλάν.
Τους καρπούς αυτών των προσπαθειών τους γεύτηκε ήδη στις προεδρικές εκλογές, όταν οι Κούρδοι, που δεν προτίμησαν τον δικό τους υποψήφιο, τον ψήφισαν στη μεγάλη πλειονότητά τους. Χωρίς την κουρδική ψήφο, ο Ερντογάν δεν θα έβγαινε πρόεδρος από τον πρώτο γύρο. Αλλά η όποια... ευγνωμοσύνη του δεν φτάνει στο σημείο να αποδεχτεί την ύπαρξη του ΡΚΚ, πόσο μάλλον να αφήσει τα περιθώρια για περισσότερη κουρδική αυτονομία. Οι καλές του σχέσεις με τους Κούρδους του Βορείου Ιράκ δικαιολογούνται αφενός από την αντιπαλότητα μεταξύ του ΡΚΚ και των Πεσμεργκά, αφετέρου με τις εξαιρετικά στενές οικονομικές σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Ερμπίλ, όπου διαπρέπουν οι Τούρκοι εργολάβοι και όχι μόνο. Με τους Κούρδους της Συρίας ο Ερντογάν ποτέ δεν είχε καλές σχέσεις, τους θεωρεί συμμάχους του ΡΚΚ και δεν έχει καμία διάθεση να τους βοηθήσει στην πολιορκία του Κομπανί.
Λύση χωρίς επέμβαση;
Εάν η Τουρκία ήθελε να φρενάρει την προέλαση του Ισλαμικού Κράτους στο Κομπανί, πιθανώς θα μπορούσε να το κάνει αντιστρέφοντας την πολιτική της στα σύνορα. Θα μπορούσε να τα ανοίξει για τους Κούρδους μαχητές, ώστε να βοηθήσουν τους αδελφούς τους, και να τα κλείσει για τον εφοδιασμό του Χαλιφάτου με όπλα, χρήματα και νέους προσήλυτους. Θα μπορούσε επίσης να προσφέρει τη ΝΑΤΟϊκή βάση του Ιντσιρλίκ στους Αμερικανούς για να βομβαρδίζουν πιο αποτελεσματικά τις γραμμές του Χαλιφάτου - αυτό το τελευταίο δηλώνει έτοιμος να το κάνει, αλλά ίσως είναι ήδη αργά για το Κομπανί.
Ίσως αυτή να ήταν μια λύση, χωρίς στρατιωτική επέμβαση επί του εδάφους, αλλά η Τουρκία δεν τη θέλει. Και για την ώρα ροκανίζει τον χρόνο ελπίζοντας ότι η κρίση θα κλιμακωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε η Ουάσιγκτον να συρθεί στο αίτημα του Ερντογάν για ένα διπλό χτύπημα. Ενάντια στο Χαλιφάτο και ενάντια στον Άσαντ. Την εβδομάδα που ξεκινάει, η αμερικανική κυβέρνηση στέλνει μια στρατιωτική αντιπροσωπεία στην Άγκυρα για να συζητήσει με τους Τούρκους την πρότασή τους για τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας στα σύνορα με τη Συρία. Η πρόταση δεν αρέσει ιδιαίτερα ούτε στον Λευκό Οίκο ούτε στο αμερικανικό υπουργείο Άμυνας, αλλά, όπως τόνισε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι, «η ιδέα αξίζει τον κόπο να την δούμε προσεκτικά».
Επισήμως, η Τουρκία ζητά τη ζώνη ασφαλείας για... ανθρωπιστικούς λόγους, για την προστασία των προσφύγων, που κατά εκατοντάδες χιλιάδες έχουν αναζητήσει καταφύγιο στο έδαφός της. Αλλά, εάν αποφασιστεί -πιθανότατα μόνο από το ΝΑΤΟ κι όχι από τον ΟΗΕ, που είναι εντυπωσιακά απών σ' αυτή την κρίση-, κάποιος θα πρέπει να την επιβάλει. Κι αυτό ανοίγει τον ασκό του Αιόλου. Όχι μόνο στις άλλες ΝΑΤΟϊκές πρωτεύουσες, αλλά και στην Άγκυρα. Λόγω και μιας μικρής λεπτομέρειας. Θα στραφούν οι Τούρκοι σουνίτες ενάντια στους σουνίτες του Χαλιφάτου;
