Ήταν μια καταιγίδα στο... ποτήρι ή η μια ισχυρή ένδειξη ότι η κρίση στη νότια Ευρώπη είναι ακόμη εδώ; Η απάντηση είναι δύσκολη, ωστόσο η ευκολία με την οποία τρελάθηκαν οι αγορές την περασμένη Πέμπτη αφήνει να εννοηθεί ότι ισχύει μάλλον το δεύτερο - αν και πάντα πρέπει να λαμβάνει κανείς υπόψη ότι η νοοτροπία της αγέλης στα διεθνή χρηματιστήρια ποτέ δεν πεθαίνει.
Ποιος προκάλεσε την καταιγίδα; Το Άγιο Πνεύμα. Για την ακρίβεια η ιδιωτική τράπεζα Espirito Santo (BES ή ελληνιστί Άγιο Πνεύμα) της Πορτογαλίας, η οποία προς στιγμήν διαφάνηκε ότι αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις δανειακές υποχρεώσεις της. H BES είναι η πιο διεθνής τράπεζα της Πορτογαλίας και η παλαιότερη της χώρας, ιδρυθείσα από τον «πατριάρχη του πορτογαλικού τραπεζικού συστήματος» κατά το 19ο αιώνα και δη με τη βοήθεια της... λοταρίας. Λίγους μήνες πριν ξεσπάσει η κρίση και στην Πορτογαλία, στα τέλη του 2010, είχε πανηγυρίσει τον τίτλο της «καλύτερης εμπορικής τράπεζας» της χώρας, μεγαλομέτοχός της είναι η EFSG και η γαλλική Credit Agricole, ενώ παίζει... μπάλα σε 23 χώρες, με ισχυρότερη την παρουσία της στην -πρώην πορτογαλική αποικία- Αγκόλα.
Το «Άγιο Πνεύμα», λοιπόν, δεν κατάφερε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του και να πληρώσει εγκαίρως ένα βραχυπρόθεσμο ομόλογο που είχε εκδώσει. Άμεση ήταν η αντίδραση των αγορών, όχι μόνο της πορτογαλικής, που είδαν τον εφιάλτη της ευρωκρίσης να επιστρέφει - και ξέχασαν σε χρόνο ρεκόρ τον καταιγισμό των επαίνων για την έξοδο της Πορτογαλίας από το Μνημόνιο. «Μήπως θα έπρεπε να είχε παραμείνει κάτω από την 'ομπρέλα προστασίας' των εταίρων- δανειστών», έσπευσε να αναρωτηθεί ο διεθνής Τύπος, ενώ οι... ειδικοί αναλυτές θυμήθηκαν να ξεσκονίσουν τα δεδομένα της BES και να αποφανθούν ότι κρύβει μέσω δημιουργικής λογιστικής σε διάφορες θυγατρικές της τα χρέη της, ύψους 7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Εντός λεπτών της ώρας τα spreads των κρατικών ομολόγων, όχι μόνο της Πορτογαλίας, αλλά ολόκληρης της ευρωπαϊκής περιφέρειας πήραν την ανιούσα και η ελληνική κυβέρνηση που είχε την... ατυχία και το πείσμα να ξαναβγεί στις αγορές αυτή την ταραγμένη μέρα, το πλήρωσε -για την ακρίβεια θα το πληρώσουμε οι φορολογούμενοι- ακριβά.
Όμως, η αναστάτωση κράτησε μόλις ένα 24ωρο, είτε επειδή η κατάσταση είναι όντως υπό έλεγχο είτε επειδή το κλίμα στις αγορές αυτή την εποχή είναι τέτοιο, ώστε να ξεχνιούνται εύκολα τα κακά μαντάτα. Ότι από τα δύο κι αν ισχύει, η δήλωση του Πορτογάλου πρωθυπουργού Πέδρο Πάσος Κοέλιο την Παρασκευή, ότι οι καταθέσεις των πελατών της BES είναι «απόλυτως ασφαλείς», και η διαβεβαίωση του διοικητή της κεντρικής τράπεζας της χώρας, Κάρλος Κόστα, ότι το πορτογαλικό τραπεζικό σύστημα είναι «απολύτως σταθερό» ήταν αρκετές για να ηρεμήσουν τις αγορές και να ρίξουν τα spreads.
Η αιφνίδια καταιγίδα και η απότομη ηρεμία δεν είναι καλοί οιωνοί. Μπορεί η θερινή ραστώνη και η γοητεία του Μουντιάλ να προκαλούν μια προσωρινή χαλάρωση στην Ευρωζώνη, ωστόσο, αμέσως μετά το καλοκαίρι, ξεκινούν τα τεστ αντοχής των τραπεζών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Κάθε δυσάρεστη έκπληξη στο χαρτοφυλάκιο μιας τράπεζας θα έχει επιπτώσεις και στις υπόλοιπες - παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις μιας πληθώρας Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν «κάνει τα μαθήματά τους» και είναι θωρακισμένες και για τα χειρότερα σενάρια. Μάλιστα, για χώρες όπως η Ελλάδα, οι δυσάρεστες εκπλήξεις μπορεί να αποβούν... δραματικές, αφού η κυβέρνηση ευελπιστεί να χρησιμοποιήσει αλλού τα όποια κεφάλαια -υποτίθεται ότι φτάνουν τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ- έχουν περισσέψει από το δάνειο για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών. Κοντός ψαλμός, αλληλούια. Τον Οκτώβριο θα ξέρουμε...
