Του Κώστα Τερζή
Με ταινία έναρξης το "Les Grandes Ondes (a l'Ouest)" του Ελβετού σκηνοθέτη Λιονέλ Μπαγέ, μια κωμωδία καταστάσεων που εκτυλίσσεται στην Πορτογαλία της δεκαετίας του '70 κατά τη διάρκεια της Επανάστασης των Γαρυφάλλων, "επιστρέφει" (χάρη στην ενίσχυση του ΕΣΠΑ) την ερχόμενη Πέμπτη, έπειτα από τρία χρόνια διακοπής, το Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου, που υλοποιεί και παρουσιάζει η Ταινιοθήκη της Ελλάδος.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει το τμήμα «Ελληνικό σινεμά τώρα», που επιμελείται η Βένια Βέργου και περιλαμβάνει εννέα μεγάλου μήκους και έντεκα μικρού μήκους ταινίες. Κεντρική θέση στο τμήμα αυτό έχει το αναδρομικό αφιέρωμα στον Αθανάσιο Καρανικόλα, έναν από τους πιο ενδιαφέροντες νέους δημιουργούς, που έχει τη βάση του στο Βερολίνο και συμμετείχε στο τελευταίο Forum του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου με το «Echolot». Μάλιστα, μόλις πρόσφατα ολοκλήρωσε την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους στην Ελλάδα.
Θα δούμε επίσης το ντοκιμαντέρ "Στο Λύκο" των πρωτοεμφανιζόμενων Χριστίνας Κουτσοσπύρου και Άραν Χιουζ που ενθουσίασε πέρυσι στο Βερολίνο και κάνει τώρα αθηναϊκή πρεμιέρα, αλλά και δύο βραβευμένες ταινίες μικρού μήκους που έρχονται από το πρόσφατο Φεστιβάλ Δράμας.
Οι επιλογές του τμήματος, λέει η Βένια Βέργου, έγιναν με γνώμονα το πώς διαχειρίζονται αυτές οι ταινίες το «εδώ και τώρα» της ελληνικής πραγματικότητας και το πώς συνομιλούν με τον παγκόσμιο κινηματογραφικό χάρτη: Μαρία Θεοδωράκη, Ειρήνη Καραγιαννοπούλου, Άρης και Λάκης Ιωνάς / The Callas, δημιουργοί οι οποίοι τολμούν τις δικές τους κοινωνικές αναγνώσεις μέσα από την κινηματογραφική φόρμα. Ακόμη η καινούργια ταινία του Νίκου Γραμματικού, "Μήδεια κρείσσων των εμών βουλευμάτων", θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο 7ο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου.
Στις ειδικές προβολές του Φεστιβάλ ξεχωρίζει σίγουρα η πρώτη προβολή του πρώτου cut του «ΟΧΙ», της ταινίας που γύρισε ο Βρετανός Κεν ΜακΜάλεν φέτος στην Ελλάδα, με επίκεντρο την οικονομική κρίση. Ακόμη έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον για τους σινεφίλ που "ψάχνουν" την ιστορία του κινηματογράφου η προβολή των δύο βερσιόν της ταινίας του Νίκου Κούνδουρου «To Ποτάμι» (η μία εκδοχή είναι αυτή που ήθελε ο ίδιος ο σκηνοθέτης και η άλλη αυτή που επιβλήθηκε από τους παραγωγούς της εποχής).
Θα δούμε επίσης σε πρώτη προβολή την αβανγκάρντ ταινία "Red Bank" της Βουβούλας Σκούρα, που έχει αφετηρία τα "Ελληνικά" του Τζέιμς Τζόις. Μαζί, ένα μικρό αφιέρωμα στο "συκοφαντημένο" ελληνικό σινεμά της δεκατίας του '80 («Και ξανά προς τη Δόξα τραβά» του Γιώργου Σταμπουλόπουλου του 1980, "Το αίμα των αγαλμάτων" του 1987 του Τώνη Λυκουρέση και το «Ταξίδι στην Πρωτεύουσα» του Τάκη Παπαγιαννίδη του 1980). Τέλος, το μυθικό μετα-φεμινιστικό «Αινίγματα της Σφίγγας» των Λόρα Μάλβεϊ και Πίτερ Γουόλεν θα προβληθεί σε αποκατεστημένη κόπια.
Το Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου συστήνει φέτος στο ελληνικό κοινό το πολυσχιδές έργο του Γερμανού σκηνοθέτη και εικαστικού Χαρούν Φαρόκι, ενός από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς δημιουργούς της Ευρώπης, διάσημου για τις αποτυπώσεις της πολιτικής στην καθημερινότητα. Το πλούσιο έργο του αποτελείται από περισσότερες από 120 παραγωγές, κυρίως μικρού μήκους, που "ισορροπούν" στη λεπτή γραμμή που χωρίζει το ντοκιμαντέρ από τη μυθοπλασία.
Στο πλαίσιο του αφιερώματός του θα προβληθούν 15 ταινίες του στην Ταινιοθήκη, ενώ ο ίδιος ο Φαρόκι θα εγκαινιάσει την έκθεση με βιντεο-εγκαταστάσεις του (από το 1995 έως και σήμερα), στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και θα δώσει masterclass στο Ινστιτούτο Γκαίτε της Αθήνας με επίκεντρο το πρότζεκτ «Labour in a Single Shot».
Το Φεστιβάλ θα παρουσιάσει επίσης στο ελληνικό κοινό τον Πορτογάλο Πέδρο Κόστα, τον «Σάμιουελ Μπέκετ του κινηματογράφου» (όπως τον αποκάλεσε ο Βρετανός κριτικός Πίτερ Μπράντσοου): Θα προβληθεί σχεδόν η πλήρης φιλμογραφία του πενηντατετράχρονου σκηνοθέτη, πέντε μεγάλου μήκους ταινίες μυθοπλασίας, δύο ντοκιμαντέρ και τέσσερις μικρού μήκους ταινίες.
Γεννημένος το 1959 στη Λισσαβώνα, ο Πέδρο Κόστα εγκατέλειψε τις σπουδές του στην Ιστορία για να βρεθεί στη Σχολή Κινηματογράφου και Θεάτρου της Λισαβόνας. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 σκηνοθέτησε την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, «Αίμα», με επιρροές από Μπρεσόν, Αντονιόνι, Όζου. Ο Πέδρο Κόστα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση δημιουργού, που μέσα από τη μοναχική του διαδρομή δίνει έμφαση στη "συνάντηση" κινηματογράφου και προσωπικού βιώματος. Από τις ταινίες που θα προβληθούν στην Αθήνα, παρουσία του ιδίου, ξεχωρίζει το «Colossal Youth», που συμμετείχε το 2006 στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ των Καννών.
Αναπόσπαστο κομμάτι της οποιασδήποτε πρωτοπορίας, για όσους αντιλαμβάνονται την "ενότητα" του κινηματογράφου, οι αποκατεστημένες κόπιες έξι ταινιών του μεγάλου Ιταλού δημιουργού Ρομπέρτο Ροσελίνι. Είναι μια σπάνια ευκαιρία να συναντήσει κανείς έστω ένα μικρό μέρος από το έργο αυτού του σπουδαίου δημιουργού. Αποτέλεσμα του «Rossellini Project» που υποστηρίζουν το στούντιο Cinecitta Luce, η Ταινιοθήκη της Ιταλίας, η Ταινιοθήκη της Μπολόνιας και το Coproduction Office, οι κόπιες που θα προβληθούν στο Φεστιβάλ είναι «Η Μηχανή που σκοτώνει τους κακούς» του 1952, το «Ταξίδι στην Ιταλία» του 1953, η «Ινδία» του 1959, το «Στρόμπολι» του 1949, το σπονδυλωτό «L' Amore» του 1948 και το «Ρώμη, ανοχύρωτη πόλη» του 1945.
Στο Διαγωνιστικό Τμήμα του Φεστιβάλ, με γενικό τίτλο «Αφηγηματικά + Όχι», θα προβληθούν 10 ταινίες (εννέα μεγάλου και μία μικρού μήκους) από όλον τον κόσμο, σε επιλογή της Νίνας Βελιγράδη, αντικατοπτρίζοντας νέες τάσεις όχι μόνο στην αφήγηση αλλά και στον τρόπο που παρουσιάζεται στην οθόνη ένας πλανήτης σε κρίση, μέσα από ανθρώπινες ιστορίες. Η κριτική επιτροπή που θα αποφασίσει το μεγάλο βραβείο του τμήματος (10.000 ευρώ σε υπηρεσίες post-production από την εταιρεία Authorwave) αποτελείται από τους Νικόλ Μπρενέζ (πανεπιστημιακό και θεωρητικό του κινηματογράφου), Στέλλα Θεοδωράκη (σκηνοθέτη), Πέννυ Παναγιωτοπούλου (σκηνοθέτη), Δημήτρη Θεοδωρόπουλο (διευθυντή φωτογραφίας) και Χρήστο Μήτση (κριτικό κινηματογράφου).
Στο τμήμα «Κινηματογραφικά Μέτωπα», που επιμελείται ο Βασίλης Μπουρίκας, θα προβληθούν ταινίες απ' όλον τον κόσμο που μοιάζει αδύνατο να ενταχθούν σε οποιαδήποτε συμβατική κατηγοριοποίηση του κινηματογράφου όπως τον γνωρίζουμε. Ανάμεσά τους το μαγικά ρεαλιστικό «Anak Araw» του Τζιμ Λουμπέρα από τις Φιλίππινες, το βραβευμένο στο 70ό Διεθνές Φεστιβάλ της Βενετίας «Double Play» του Γκέιμπ Κλίνγκερ για την απροσδόκητη συνάντηση του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ με τον βετεράνο της αβανγκάρντ Τζέιμς Μπένινγκ και το γυρισμένο με κινητό τηλέφωνο «From Gulf to Gulf» των Σάινα Ανάντ και Ασόκ Σουκουμαράν.
Πλούσιες είναι και οι παράλληλες εκδηλώσεις του Φεστιβάλ: Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ημερίδα με θέμα «Κινηματογραφοφιλία ξανά», γύρω από το τέλος ή όχι της κουλτούρας του «πάω σινεμά στην αίθουσα», συζητήσεις με γενικό τίτλο «Η Αθήνα μιλάει» και επίκεντρο το ελληνικό σινεμά και την ιστορία της αντι-πληροφόρησης, masterclasses από τον Αθανάσιο Καρανικόλα με τίτλο «Η τεχνική υποκριτικής του Σάνφορντ Μάισνερ», από τον Χαρούν Φαρόκι, και ένα "Βιωματικό κινηματογραφικό εργαστήρι", όπου παιδιά του δημοτικού θα έρθουν σε επαφή με τον πρωτοποριακό κινηματογράφο.
Το 7ο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου πραγματοποιείται στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας (Ιερά Οδός 48 & Μεγάλου Αλεξάνδρου 134 - 136, Κεραμεικός) από 17 έως 27 Οκτωβρίου.
