Πριν από πολλά - πολλά χρόνια, όταν τον έλεγχο του μέχρι τότε γνωστού κόσμο είχαν οι Ρωμαίοι, πολλοί χρυσοχόοι περίμεναν να φτάσει από τα Καρπάθια το χρυσάφι της Ρόσια Μοντάνα για να φτιάξουν τα αριστουργήματά τους. Οι μηχανικοί της εποχής ήξεραν να βγάζουν το πολύτιμο μέταλλο από τα σπλάχνα της γης, με ένα δίκτυο υπόγειων στοών, που είναι μέχρι σήμερα ξακουστό.
Σ' αυτή τη Ρόσια Μοντάνια σχεδίαζε η καναδέζικη Gabriel Resources Ltd. να δημιουργήσει το μεγαλύτερο ανοιχτό ορυχείο χρυσού στην Ευρώπη, «ξυρίζοντας» τις βουνοκορφές και σκάβοντας μια μεγάλη δεξαμενή αποβλήτων, που θα περιέχει, μεταξύ των άλλων τοξικών χημικών ουσιών, και κυάνιο.
Τα σχέδια ξεκίνησαν το 1997, προχώρησαν σημειωτόν, προκάλεσαν κύμα αντιδράσεων στα Καρπάθια, αλλά ουσιαστικά αγνοήθηκαν από τη ρουμανική κοινή γνώμη. Μέχρι που η κυβέρνηση του Βουκουρεστίου αποφάσισε να περάσει από τη Βουλή ένα νόμο για τη fast track εξόρυξη χρυσού στη Ρόσια Μοντάνια τόσο απαράδεκτο, ώστε να διογκώσει το -μέχρι τότε τοπικό- κίνημα διαμαρτυρίας και να κάνει τον πρωθυπουργό τη χώρας, Βίκτορ Πόντα, να παραδεχτεί την περασμένη εβδομάδα ότι θα αναγκαστεί να απορρίψει τα σχέδια των Καναδών: «Αφού είναι πια σαφές ότι η πλειοψηφία των βουλευτών απορρίπτει την πρόταση, ας τελειώσουμε μ' αυτήν μια ώρα αρχύτερα», είπε.
Η πιο εκρηκτική… λεπτομέρεια του νόμου για την εξόρυξη χρυσού στα Καρπάθια ήταν ότι προέβλεπε να αναλάβει τις υποχρεωτικές απαλλοτριώσεις η καναδέζικη εταιρεία και να μπορεί να τις φέρει εις πέρας μέσα σε 45 μέρες. Με λίγα λόγια, ένας Ρουμάνος που δεν θα ήθελε να πουλήσει το χωράφι του στη Ρόσια Μοντάνια θα αναγκαζόταν να το δώσει με το στανιό σε χρόνο - ρεκόρ - και χωρίς να μπορεί να προσφύγει στη δικαιοσύνη.
Μέχρι τα τέλη Αυγούστου, ουσιαστικά τη μάχη ενάντια στο ορυχείο την έδιναν μόνοι τους οι κάτοικοι. Από την 1η Σεπτεμβρίου, όμως, χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους, παρά τη βαριά σιωπή των ρουμανικών μέσων ενημέρωσης - που «μπουκώθηκαν» με εκατομμύρια από την Gabriel Resources-, τα οποία φρόντισαν να δημοσιοποιήσουν εκείνη ακριβώς την ημέρα μια δημοσκόπηση, σύμφωνα με την οποία το 70% των Ρουμάνων καλωσορίζει την επένδυση. Κι αντί να δείξουν τις εντυπωσιακές για τα ρουμανικά δεδομένα διαδηλώσεις, αξιολόγησαν ως πρώτη είδηση την είσοδο στο νοσοκομείο του τέως βασιλιά ή τη γέννηση του εγγονού του προέδρου Τράιαν Μπασέσκου!
Για τους διαδηλωτές, το ζητούμενο δεν ήταν πια μόνο να αποτρέψουν μια επένδυση επικίνδυνη για το περιβάλλον. Η προκλητική βιασύνη του ρουμανικού πολιτικού συστήματος να παραμερίσει κάθε εμπόδιο για τους Καναδούς άνοιξε δυναμικά τη συζήτηση στη Ρουμανία για το μοντέλο της οικονομικής ανάπτυξης, για τη δικαιοσύνη, για τη δημοκρατία. Και κατέβασε μαζί στους δρόμους πολύ διαφορετικές μεταξύ τους ομάδες: πλάι στους κατοίκους και τους οικολόγους, διαδήλωναν αντικαπιταλιστές, που προσπαθούν να φρενάρουν την επέλαση των προνομίων για τις μεγάλες επιχειρήσεις, εθνικιστές, που γοητεύτηκαν από το σύνθημα «δεν θα ξεπουλήσουμε τη χώρα μας», φιλελεύθεροι, που φοβήθηκαν τον περιορισμό του κράτους δικαίου και του δικαιώματος στην ιδιοκτησία.
Οι διαδηλωτές πέτυχαν την πρώτη νίκη, η Ρόσια Μοντάνα δεν θα «ξεκοιλιαστεί». Μπορεί να πετύχουν και μια δεύτερη. Να γεννηθεί στη Ρουμανία μια πραγματική αντιπολίτευση...
