Οι πεταλούδες στη Γηραιά Ήπειρο εξαφανίζονται. Οι πληθυσμοί τους έχουν μειωθεί σχεδόν κατά 50% την τελευταία εικοσαετία, αφού οι λειμώνες, οι εκτάσεις όπου αυτές διαβιούν, μειώθηκαν δραματικά μεταξύ των ετών 1990 και 2011. Αιτίες η εντατικοποίηση της γεωργίας και η αποτυχία ορθής διαχείρισης των λιβαδιών τους, σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στις 23 Ιουλίου.
Η μείωση του αριθμού των λειμώνων πεταλούδας χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα ανησυχητική καθώς οι πεταλούδες θεωρούνται αντιπροσωπευτικοι δείκτες των τάσεων που παρατηρήθηκαν και για την πλειονότητα των άλλων εντόμων, τα οποία μαζί με τις πεταλούδες αποτελούν περίπου τα δύο τρίτα των ειδών του πλανήτη. Αυτό σημαίνει ότι οι πεταλούδες είναι χρήσιμοι δείκτες της βιοποικιλότητας αλλά και της υγείας των οικοσυστημάτων.
Στην έκθεση, υπό τον τίτλο "The European Grassland Butterfly Indicator 1990-2011", εξετάζονται δεκαεπτά είδη πεταλούδων, επτά κοινά και δέκα σπάνια. Από τα 17 είδη, οκτώ έχουν μειωθεί στην Ευρώπη, τα δύο έχουν παραμείνει σταθερά και σε ένα παρατηρείται αύξηση. Για έξι είδη η τάση είναι αβέβαιη.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, H. Bruyninckx, με αφορμή τα στοιχεία της έκθεσης προειδοποίησε ότι η δραματική μείωση των λειμώνων πεταλούδας θα πρέπει να χτυπήσει τον κώδωνα του κινδύνου στην Ευρώπη. "Αν δεν καταφέρουμε να διατηρήσουμε αυτά τα ενδιαιτήματα, θα χάσουμε πολλά από αυτά τα είδη για πάντα. Πρέπει να αναγνωρίσουμε τη σημασία των πεταλούδων και άλλων έντομων στην επικονίαση που διενεργούν και είναι απαραίτητη τόσο για τα φυσικά οικοσυστήματα όσο και για τη γεωργία".
Γιατί οι πεταλούδες εξαφανίζονται;
Όπως αναφέρεται στην έκθεση, η εντατικοποίηση της γεωργίας και η εγκατάλειψη των χορτολιβαδικών εκτάσεων επηρεάζουν τους πληθυσμούς των πεταλούδων στους λειμώνες. Η γεωργία έχει ενταθεί όπου η γη είναι σχετικά επίπεδη και εύκολο να καλλιεργηθεί, αφενός, και αφετέρου οι μεγάλες εκτάσεις βοσκοτόπων έχουν εγκαταλειφθεί σε ορεινές και υγρές περιοχές, κυρίως στην ανατολική και νότια Ευρώπη. Η εντατικοποίηση και η εγκατάλειψη οδηγούν στην απώλεια και υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων των πεταλούδων. Η εντατικοποίηση της γεωργίας δημιουργεί ομοιόμορφα λιβάδια που είναι σχεδόν "αποστειρωμένα" για τη βιοποικιλότητα. Επιπλέον οι πεταλούδες είναι ευάλωτες σε φυτοφάρμακα, τα οποία χρησιμοποιούνται συχνά σε εντατικά συστήματα καλλιέργειας.
Η εγκατάλειψη των βοσκοτόπων αποδίδεται σε κοινωνικο-οικονομικούς λόγους καθώς η καλλιέργεια στη γη χαμηλής παραγωγικότητας φέρνει μικρό εισόδημα στους αγρότες και υπάρχει ελάχιστη ή καμία υποστήριξη από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Ως εκ τούτου οι αγρότες εγκαταλείπουν τις επιχειρήσεις τους και τη γη. Γρήγορα οι εκτάσεις των λειμώνων δασώνονται.
Σε ορισμένες περιοχές της βορειοδυτικής Ευρώπης οι βιότοποι των πεταλούδων απαντώνται πλέον μόνον στις παρυφές οδικών και σιδηροδρομικών διακλαδώσεων, σε βραχώδεις ή αστικές περιοχές και καταφύγια.
Η έκθεση βασίζεται σε στοιχεία του Ευρωπαϊκού Δείκτη για τα λιβάδια πεταλούδων, ο οποίος συμπληρώνεται από δεδομένα της περιόδου 1990-2011 της Ολλανδικής και της Ευρωπαϊκής Butterfly Conservation. Επίσης συγκεντρώνει πληροφορίες από τα εθνικά συστήματα παρακολούθησης πεταλούδων σε 19 χώρες σε όλη την Ευρώπη, οι περισσότερες εκ των οποίων είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Φυσικά η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των χωρών που ενδιαφέρονται για την καταγραφή και παρακολούθηση του είδους. Η καταγραφή γίνεται από χιλιάδες εκπαιδευμένους επαγγελματίες και εθελοντές, οι οποίοι "μετράνε" πεταλούδες σε περίπου 3.500 τομές, διάσπαρτα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η επιτόπια έρευνα, σημειώνει η έκθεση, είναι απαραίτητη για την κατανόηση της κατάστασης και την καταγραφή των τάσεων στους πληθυσμούς πεταλούδων της Ευρώπης.
Ενώ η έκθεση χρησιμοποιεί τα διαθέσιμα δεδομένα της περιόδου 1990-2011, εκτιμάται ότι σε πολλές περιοχές της Ευρώπης οι αλλαγές στις χρήσεις γης έχουν ξεκινήσει πριν από το 1990. Συνεπώς η μείωση στο ήμισυ του αριθμού των πεταλούδων μπορεί να είναι η πιο πρόσφατη εξέλιξη σε έναν κύκλο υποβάθμισης ο οποίος έχει ανοίξει προ πολλού.
Η στρατηγική της Ε.Ε. για τη βιοποικιλότητα αναγνωρίζει την κακή κατάσταση διατήρησης των χορτολιβαδικών εκτάσεων. Σε κάθε περίπτωση απαιτείται ολοκληρωμένη διαχείριση των λειμώνων, επισημαίνει η έκθεση, τόσο εντός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 όσο και των γεωργικών εκτάσεων. Ένα νέο σύστημα πληρωμών στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής θα μπορούσε να συνδράμει την υποστήριξη της καλύτερης διαχείρισης, προτείνει η έκθεση, ενώ ο δείκτης για την κατάσταση των λειμώνων πεταλούδας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως κριτήριο αποτελεσματικότητας των ακολουθούμενων πολιτικών γεωργίας, άρα και αναθεώρησής τους προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της ανάσχεσης της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2020.
