"Αυτή η έκθεση έγινε χάρη στους υπαλλήλους του ΕΚΕΒΙ και την τεχνογνωσία τους" μας έλεγε ο αντιπρόεδρος του ΕΚΕΒΙ Διονύσης Μαγκλιβέρας, προχθές το μεσημέρι, λίγες ώρες πριν κλείσει τις πύλες της η 10η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, εκφράζοντας ουσιαστικά μια κοινώς διαπιστωμένη άποψη.
Όποιον κι αν ρωτούσες, εκτός του στενού πυρήνα των υποστηρικτών του και του ίδιου του αναπληρωτή υπουργού ΠΑΙΘΠΑ Κώστα Τζαβάρα, το ίδιο ομολογούσε δίνοντας τα εύσημα στους εργαζόμενους του ΕΚΕΒΙ, οι οποίοι, παρά την εργασιακή ανασφάλεια που βιώνουν με την εκπεφρασμένη άποψη του υπουργού αναπληρωτή να κλείσει ο μοναδικός φορέας εθνικής πολιτικής βιβλίου και παρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο διάστημα εργάστηκαν απλήρωτοι, αλλά και με το δεδομένο ότι έως την τελευταία στιγμή, όπως μας μεταφέρθηκε σε όλους τους τόνους, ουδείς γνώριζε ποιος ευθύνεται για τη διοργάνωση, έφεραν τελικά σε πέρας ένα ομολογουμένως δύσκολο έργο. Ένα έργο το οποίο αμετροεπώς επιχείρησε με τις δηλώσεις του, στο κλείσιμο της έκθεσης, να καρπωθεί λέγοντας ότι έκανε την έκθεση χωρίς το ΕΚΕΒΙ.
Δήλωσε επίσης ότι ήταν η καλύτερη έκθεση που έγινε ποτέ, την ώρα που ο απόηχος των οργανωτικών προβλημάτων που παρατηρήθηκαν την πρώτη ημέρα λειτουργίας της έκθεσης άφησαν έντονο τον απόηχό τους σε όλη τη διάρκειά της. Με τον ίδιο "υπεύθυνο", όπως κατονόμαζαν οι πάντες, για το "αλαλούμ" της τελετής των εγκαινίων που παρατάθηκε αρκετά προκειμένου να παρακολουθήσουν οι παρευρισκόμενοι συνομιλία, μέσω skype, του γνωστού Αμερικανού ψυχαναλυτή και συγγραφέα Ίρβιν Γιάλομ με τον Έλληνα εκδότη του Σταύρο Πετσόπουλο για τον Σπινόζα.
Αλγεινή όμως ήταν η εντύπωση προκάλεσε η στάση του υπουργού αναπληρωτή απέναντι στον Κινέζο υπουργό Τύπου και την αντιπροσωπεία 13 κινέζων εκδοτών, τους οποίους έστησε κατά 40' και, όταν τελικά έφτασε στη συνάντηση, περιορίστηκε στις τυπικές ομιλίες και ανταλλαγή δώρων για να αποχωρήσει εσπευσμένα, αναγκάζοντας να πράξει το ίδιο και ο Κινέζος ομόλογός του, αφήνοντας στα κρύα του λουτρού τους Έλληνες εκδότες που στην ουσία είχαν μια μοναδική ευκαιρία γνωριμίας και συνομιλιών με τους Κινέζους συναδέλφους τους. Θυμίζουμε ότι την ίδια στιγμή ο πρωθυπουργός βρισκόταν στην Κίνα με πολυπληθές κλιμάκιο επιχειρηματιών προκειμένου να προσελκύσει Κινέζους επενδυτές. Φανταζόμαστε ότι θα έχει πληροφορηθεί το "σαμποτάζ" του ίδιου του τού υπουργού!
Αλήθεια, κύριε Τζαβάρα;
Στις δηλώσεις του όμως κατά το κλείσιμο της έκθεσης ο κ. Τζαβάρας διέψευσε και τον ίδιο του τον εαυτό σε σχέση με τους εργαζόμενους του ΕΚΕΒΙ. Ενώ είχε διαβεβαιώσει ότι θα απορροφηθούν όλοι στις διευθύνσεις της Γενικής Γραμματείας Πολιτισμού, προχθές το βράδυ τους παρέπεμψε στις καλένδες του υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης. Σύμφωνα με πληροφορίες μας, μάλιστα, ο ίδιος έχει προτείνει στον κ. Μανιτάκη την ένταξη του ΕΚΕΒΙ στη λίστα με τους προς κατάργηση οργανισμούς.
Έλαμψε όντως διά της παρουσίας του στην έκθεση ο υπουργός αναπληρωτής. Δήλωσε μάλιστα ότι ήταν η καλύτερη έκθεση που έγινε ποτέ! "Φέτος τη διοργάνωση ανέλαβε να κάνει πραγματικότητα η γενική γραμματεία Πολιτισμού. Και το έκανε με απόλυτη επιτυχία" δήλωσε, αλλά τον διέψευσε η πραγματικότητα. Ακόμα και τα προαναγγελτικά δελτία τύπου, αν δεν υπήρχαν οι προτροπές των εργαζομένων του ΕΚΕΒΙ, δεν επρόκειτο να σταλούν στους δημοσιογράφους προκειμένου να ενημερώσουν για την επικείμενη διοργάνωση. Έσπευσε τέλος να πει ότι "το ΕΚΕΒΙ τελείωσε και δεν αφήνει κανένα κενό".
Όμως και πάλι τον διέψευσε η πραγματικότητα διότι ένα από τα μείζονα θέματα που επανέφερε η έκθεση στο προσκήνιο ήταν η αναγκαιότητα ύπαρξης του ΕΚΕΒΙ ως φορέα υλοποίησης της εθνικής πολιτικής βιβλίου. "Φέτος η έκθεση λειτουργεί από κεκτημένη ταχύτητα αλλά για να προχωρήσει χρειάζεται κάποιος θεσμός που να την εμπνέει. Αν δεν είναι το ΕΚΕΒΙ, να είναι ένας άλλος οργανωτικός φορέας ο οποίος να δουλεύει με τους εκδότες. Επειδή τα χρόνια είναι πολύ δύσκολα και το να ερχόμαστε εδώ είναι μεγάλη θυσία, αυτό το θέμα πρέπει να λυθεί πολύ σύντομα" μας έλεγε χαρακτηριστικά η εκδότρια Άννα Πατάκη.
Εμφανώς προβληματισμένος για την τύχη του ΕΚΕΒΙ και των εργαζομένων του ο αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΕΚΕΒΙ κ. Μαγκληβέρας μας επισήμανε για το κλείσιμό του ότι: "Είναι κρίμα να κλείσει το ΕΚΕΒΙ. Το ΕΚΕΒΙ έκανε πολύ μεγάλο έργο αλλά είχε αδυναμίες, δηλαδή περιορίστηκε σε μια συγκεκριμένη ομάδα εκδοτών και συμφερόντων. Αυτή τη στιγμή οποιαδήποτε λύση και να θέλουν να δώσουν δεν υπάρχει νομικό καθεστώς που να καλύπτει το ΕΚΕΒΙ και τους εργαζόμενούς του". Σημειώνουμε ότι ο κ. Μαγκληβέρας συμμετέχει στο Δ.Σ. που διόρισε ο υπουργός αναπληρωτής για να κλείσει τον φορέα, αλλά σύσσωμο, πλην του συμβούλου του κ. Θανασούλα, ανθίσταται σθεναρά σ' αυτή την απόφασή του.
Η έκθεση
Κοινή ήταν η διαπίστωση ότι ήταν μια άνευρη έκθεση, με μειωμένη παρουσία κοινού, χωρίς έναν συνδετικό ιστό που να ενώνει τις εκδηλώσεις της και να δίνει έναν χαρακτήρα στη διοργάνωση, μια έκθεση αποσυνδεδεμένη από τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα και την κρίση που βιώνεται πανευρωπαϊκά, αποσυνδεδεμένη επίσης από την ιστορική μνήμη της πόλης και κυρίως από τον φοιτητόκοσμο και τον νεαρόκοσμό της. Με καμία επίσης ουσιαστική διασύνδεση με τον μεγάλο τιμώμενο της φετινής χρονιάς Κωνσταντίνο Καβάφη. "Πλαδαρό παραμύθι" τη χαρακτήρισε ο εκδότης Σάμης Γαβριηλίδης. Την ώρα που η χώρα είναι βυθισμένη στην κρίση και το βιβλίο έχει πληγεί σοβαρά, αφού σύμφωνα με τον εκδότη του Μεταίχμιου Νώντας Παπαγεωργίου "μέσα στην τριετία της κρίσης χάθηκε γύρω στο 50% του τζίρου του βιβλίου".
Όμως είχε και τις ωραίες στιγμές της αυτή η έκθεση. Τη δυναμική παρουσία της Βρετανίας ως τιμώμενης χώρας της έκθεσης, με δυνατό χαρτί τον Τζόναθαν Κόου που αναφέρθηκε στην ελληνική κρίση και υπογράμμισε ότι "αν αναπτύξουμε έλεγχο της εθνικής μας κυριαρχίας θα ξεπεράσουμε όλα τα προβλήματα της Ευρώπης, την κατάχρηση της εξουσίας και τη διαφθορά". Τον ποιητή και μεταφραστή του Ρίτσου Ντέιβιντ Χάρσεντ, που χαρακτήρισε τον Ρίτσο "τον μεγαλύτερο ποιητή του 20ού αιώνα" και επισήμανε ότι η ουσία της ποίησης είναι να μπαίνεις στην καρδιά και τον ρυθμό του στίχου. Τον ευπώλητο Ντέιβιντ Νίκολς που άσκησε κριτική στο τηλεοπτικό τοπίο που επέβαλαν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές της Θάτσερ αναγνωρίζοντας ότι "αν έχουμε μια ευθύνη, είναι να κλείνουμε το κουμπί της τηλεόρασης". Τον και μαθηματικό και φυσικό Άντριου Κρούμι που ανέτρεξε στον Αριστοτέλη και τους προσωκρατικούς.
Η μνήμη
Ο Βάσκος Μπερνάρντο Ατσάγα, παρά τις οργανωτικές δυστοκίες, ικανοποίησε τους ακροατές του με τον πολιτικό λόγο του. "Απεχθάνομαι τη λογοτεχνία που δεν συνδέεται με την ιστορία της χώρας του συγγραφέα" είπε. Η μόνη ίσως εκδήλωση που "θυμήθηκε" την πρόσφατη ιστορία της Θεσσαλονίκης ήταν η παρουσίαση του βιβλίου του Πάνου Τριγάζη "Ο Λαμπράκης και το Κίνημα Ειρήνης" (εκδ. Ταξιδευτής), που θύμισε ότι αύριο είναι η επέτειος από τη δολοφονία του αγωνιστή της Ειρήνης και επιπλέον έφερε στο πάνελ τον Ξενοφώντα Μαυραγάνη, από τους ελάχιστους ζώντες αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας, που μας μετέφερε εκείνες τις τραγικές ώρες.
Από τις πλέον συγκροτημένες παρουσίες της έκθεσης ήταν το Διαβαλκανικό Φεστιβάλ Ποίησης που οργάνωσε για 2η χρονιά η Εταιρεία Συγγραφέων, με την ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις κοινές βαλκανικές ρίζες, τις απαγγελίες ποιημάτων στη γλώσσα τους και τα εμβόλιμες μουσικές παρεμβάσεις των μουσικών του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης.
Ευχάριστο επίσης ήταν το χάπενινγκ των ηθοποιών του ΚΘΒ, που έπαιζαν σκηνές από έργα του Σαίξπηρ ανάμεσα στο κοινό, φορώντας κοστούμια της εποχής.
Η έκπληξη
Ευχάριστη έκπληξη η παρουσία κατοίκων της Ιερισσού, που με τα μπλουζάκια που έφεραν τη στάμπα "ΣΟΣ Χαλκιδική" μοίραζαν στους επισκέπτες της έκθεσης φυλλάδια και ενημέρωναν για τον αγώνα τους ενάντια στην εξόρυξη χρυσού στις Σκουριές και τις καταστροφικές συνέπειές της. Ακόμα πιο ευχάριστη η ανταπόκριση και τα χαμόγελα ενθάρρυνσης του κόσμου.
Κουβεντιάζοντας με τη Νικόλ Κράους
"Γνωρίζουμε όλες τις πτυχές του προβλήματός σας, ξέρουμε πόσο τραγικά βιώνετε την κρίση. Όμως μου φαίνεται υποκριτικό να σας μιλήσω εγώ γι' αυτό που ζείτε. Τι να πω εγώ σ' έναν λαό που υποφέρει;" αναρωτήθηκε η Αμερικανίδα συγγραφέας Νικόλ Κράους, από τις πιο ιδιαίτερες παρουσίες της φετινής έκθεσης. Επαρκώς ενημερωμένη και για την κρίση, ιδιαιτέρως όμως για την άνοδο του νεοναζισμού στη χώρα μας αλλά και γενικά στην Ευρώπη, δέχτηκε να συνομιλήσουμε για λίγο στο περιθώριο της παρουσίασης του βιβλίου της "Η ιστορία ενός έρωτα". "Είναι σοκαριστικό για μένα, έχοντας και εβραϊκή καταγωγή, να αντιμετωπίζω την άνοδο του νεοναζισμού, παρ' όλο που στις ΗΠΑ έχουμε πολλά προβλήματα, αλλά όχι αυτό" μας είπε για να προσθέσει ότι "είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι οι μεγάλες οικονομικές κρίσεις οδηγούν σε τέτοια φαινόμενα. Οι μετανάστες τώρα μετατρέπονται σε αποδιοπομπαίους τράγους κοινωνιών που μαστίζονται οικονομικά".
Μεταφέροντας την εμπειρία της από το Φεστιβάλ Βιβλίου της Βουδαπέστης, από το οποίο ήρθε στη Θεσσαλονίκη, όταν ο μεταφραστής της την πληροφόρησε ότι το νεοναζιστικό κόμμα της Ουγγαρίας παίρνει 17%, είπε πως "το κλίμα στη χώρα μοιάζει με την άνοδο του νεοναζισμού στη δεκαετία του '30". Γι' αυτό και στα βιβλία της την ενδιαφέρει "ο άνθρωπος, η ταυτότητα και όχι η εθνότητα. Σε αντίθεση με την πολιτική που βλέπει τους ανθρώπους σαν μάζες, εμένα μ' ενδιαφέρει ο ανθρωπισμός που με τη σειρά του γίνεται πολιτική". Άλλωστε για τη Νικόλ Κράους "η λογοτεχνία, περισσότερο από κάθε άλλη τέχνη, σε μαθαίνει πώς να βάζεις τον εαυτό σου στη θέση του άλλου, να τον σκεφτείς, να τον νιώσεις, να τον καταλάβεις, άρα να είσαι πιο ανεκτικός σε θέματα θρησκείας, εθνικότητας, πολιτικής και να είσαι αλληλέγγυος".
