Άνθρωποι ξεχασμένοι σε ένα κέντρο κράτησης, άνθρωποι που βρίσκονται κρατούμενοι χωρίς μια δεύτερη αλλαξιά ρούχα, σε ακατάλληλους χώρους, με λίγο και κακό φαγητό, χωρίς την απαραίτητη περίθαλψη ή θέρμανση/ψύξη, χωρίς καμία ενημέρωση για τη νομική τους κατάσταση ή ακόμα και για την επικείμενη αναγκαστική τους επιστροφή, χωρίς διερμηνέα ή δωρεάν νομική συνδρομή. Αυτή είναι η εικόνα που μεταφέρει η έκθεση της ΜΚΟ Αίτημα με τίτλο "Ξεχασμένοι. Διοικητικά κρατούμενοι μετανάστες και αιτούντες άσυλο" για τους κρατουμένους στα κέντρα κράτησης, ή αλλιώς προαναχωρησιακά κέντρα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος για την Ενσωμάτωση και τη Μετανάστευση.
Πριν από το 2015 η μαζική και παρατεταμένη κράτηση ήταν κανόνας, επισημαίνει ο Σπύρος Ριζάκος από το Αίτημα και εξηγεί στη συνέχεια ότι τον Φεβρουάριο του 2015 είχαμε αλλαγή της πολιτικής και εξαγγελίες από τους τότε υπουργούς Πανούση και Χριστοδουλοπούλου. Θυμίζουμε ότι οι εξαγγελίες αυτές αφορούσαν το σταδιακό κλείσιμο της Αμυγδαλέζας, την απελευθέρωση των ευάλωτων ομάδων και την εγκατάλειψη της πρακτικής της παρατεταμένης διοικητικής κράτησης που τότε μπορούσε και να ξεπεράσει και τους 18 μήνες. Ακολούθησε, όπως ανέφερε ο Σπ. Ριζάκος, η δραστική μείωση των κρατουμένων, ωστόσο από το φθινόπωρο του 2015 η διοικητική κράτηση επέστρεψε και στα τέλη του χρόνου είχαμε αύξηση των κρατουμένων για διοικητική κράτηση, ενώ εκτιμάται πως ο αριθμός των κρατουμένων αναμένεται να γνωρίσει και νέα αύξηση.
"Όταν ξεκίνησε η έρευνα, ήταν μερικές εκατοντάδες και τώρα φτάνουμε τις 2.067" σημείωσε χαρακτηριστικά κατά τη χθεσινή παρουσίαση της έκθεσης, τονίζοντας ότι η αύξηση αυτή φανέρωσε για άλλη μια φορά τα συστημικά προβλήματα που προϋπήρχαν στο ζήτημα αυτό. Έλλειψη πόρων που επηρεάζει φυσικά τις συνθήκες στους χώρους κράτησης, χρήση χώρων ακατάλληλων, όπως το Μεταγωγών της Θεσσαλονίκης, όπου οι κρατούμενοι δεν προαυλίζονται καν και εκεί μπορεί να παραμείνουν ακόμα και για 6 μήνες, είναι κάποια από αυτά τα συστημικά προβλήματα.
"Για κρατουμένους σε Α.Τ., αναλογούν 5,87 ευρώ για την ημερήσια σίτιση κατα άτομο" επισημαίνει ο Σπ. Ριζάκος, συμπληρώνοντας ότι στις 300 συνεντεύξεις που έγιναν στο πλαίσιο της έρευνας δέχθηκαν έντονες διαμαρτυρίες για τη σίτιση. Στην Κόρινθο και στην Αμυγδαλέζα υπάρχει μια παρουσία του ΚΕ.Ε.ΛΠΝΟ, όχι όμως για όλη την εβδομάδα και χωρίς χρηματοδότηση, διηγείται, ενώ στα υπόλοιπα κέντρα κράτησης, οι κρατούμενοι θα πρέπει να μεταφερθούν στις υπάρχουσες δημόσιες δομές Υγείας. Όπως υπογραμμίστηκε, βρήκαν να κρατούνται τόσο ασυνόδευτοι ανήλικοι όσο και θύματα βασανιστηρίων. Ως μόνη εξαίρεση σχετικά με τις συνθήκες κράτησης χαρακτηρίστηκαν τα κέντρα της Ξάνθης και το Παρανέστι Δράμας.
Όμως τα προβλήματα δεν αφορούν μόνο τις συνθήκες αλλά και τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες ένας αιτούντας άσυλο καταλήγει να κρατηθεί σε κέντρο κράτησης, όπως ανέλυσε η Κ. Λυμπεροπούλου από τη ΜΚΟ Αίτημα. Κρατούνται μη απελάσιμοι, άνθρωποι με σοβαρά ψυχιατρικά προβλήματα ή βαριά άρρωστοι ενώ εντόπισαν ακόμα και αναγνωρισμένο πρόσφυγα, όπως παρέθεσε. Επιπλέον, η κράτηση επιβάλλεται χωρίς εξατομικευμένη κρίση αλλά με την επίκληση των "λόγων δημόσιας τάξης", ενώ δεν λείπουν περιπτώσεις ανθρώπων που, παρ' ότι κρατήθηκαν για μήνες χωρίς τελικά να μπορέσουν να τους απελάσουν, τους άφησαν ελεύθερους και τους κρατούν εκ νέου, συμπλήρωσε, τονίζοντας ότι η βούληση κατάθεσης αιτήματος ασύλου με τις γνωστές καθυστερήσεις παρατείνει τελικά την κράτηση. Σημειώνεται ότι στην έκθεση ζητείται νομοθετική αλλαγή ώστε να μην κρατούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Τα προβλήματα είναι υπαρκτά, σχολίασε η Χρύσα Χατζή από τον Συνήγορο του Πολίτη, προσθέτοντας ότι βρισκόμαστε σε μια επίταση της χρήσης της διοικητικής κράτησης ως εργαλείο ανάσχεσης μεικτών ροών γενικότερα. "Οι λόγοι 'δημόσιας τάξης' χρησιμοποιούνται ως μπαλαντέρ. Όταν ελέγξαμε την Αστυνομία για συγκεκριμένη υπόθεση, άλλαξαν αιτιολογία" σημειώνει, τονίζοντας ότι ακόμα και δικογραφίες χωρίς καν δίωξη μπορεί να οδηγήσουν σε κέντρο κράτησης! Μετά τη συμφωνία Ε.Ε. - Τουρκίας και τον υπερπληθυσμό στα νησιά, οι διαδικασίες Πρώτης Υποδοχής δεν λειτουργούν ικανοποιητικά, ανέφερε, ενώ επισήμανε ότι δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για prima facie μετανάστη. "Εξ όψεως μετανάστης δεν είναι κανείς! Μπορεί και ένας Πακιστανός να διώκεται στην πατρίδα του" είπε.
Από την Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, ο Γ. Δαφνής επιβεβαίωσε ότι με τη συμφωνία Ε.Ε. - Τουρκίας εντείνεται η κράτηση σε Α.Τ. καθώς και ότι κρατήθηκαν άνθρωποι με προσφυγικό προφίλ και ληγμένα υπηρεσιακά σημειώματα, δεδομένης της για καιρό μικρής πρόσβασης στο άσυλο.
