Της Ευγενίας Μπογιάνου
Ο Στάθης Κοψαχείλης δεν επιλέγει τυχαία το μότο στην αρχή του βιβλίου. Θα μπορούσαμε να πούμε πως δεν υπάρχει πιο ταιριαστή έναρξη σε απόλυτη αρμονία με αυτά που θα διαβάσουμε παρακάτω. «Ω! Ας ήμην ακόμη βοσκός εις τα όρη!..» από το εμβληματικό «Όνειρο στο κύμα» του Παπαδιαμάντη.
Παρόλο που στα δώδεκα διηγήματα της συλλογής υπάρχουν στιγμές που διαδραματίζονται στο σήμερα, τα περισσότερα κείμενα αναφέρονται στην εποχή που ο συγγραφέας ήταν παιδί, στις αρχές δηλαδή της δεκαετίας του '60. Σελίδες βουτηγμένες στη νοσταλγία. Τουλάχιστον αυτή είναι η αρχική εντύπωση. Αργότερα όμως, καθώς βυθίζεται κανείς όλο και περισσότερο στον κόσμο του Κοψαχείλη, καταλαβαίνει πως ο συγγραφέας δεν νοσταλγεί, θυμάται. Είναι ένας παθιασμένος της μνήμης. Θυμάται με κάθε ίνα του μυαλού και του κορμιού του. Καταδύεται στη μνήμη, κάνοντάς την όργανό του για να αναπλάσει, να καταλάβει και να εξερευνήσει το παρελθόν, το οποίο στα συγγραφικά του χέρια παίρνει μια μυστηριώδη και παραμυθητική διάσταση.
Ο Στάθης Κοψαχείλης γεννήθηκε στη Λιτόχωρο Πιερίας και ζει στη Θεσσαλονίκη. Ο γενέθλιος τόπος πρωταγωνιστεί στα διηγήματά του, αποθεώνεται χωρίς να εξιδανικεύεται, δεν υφίσταται με τρόπο καρτποσταλικό, κάθε άλλο, κυρίως υπάρχει και λειτουργεί ως τόπος συγχρονικός διά της μνήμης. Οι ήρωές του μας είναι οικείοι, τους γνωρίζουμε ή τους γνωρίσαμε κάποτε, είναι απ' αυτούς τους ανθρώπους που υπάρχουν σιωπηλά, χωρίς να πιάνουν πολύ χώρο όσο ζουν -με την περηφάνια όμως, ή αλλιώς το ήθος τους, να παραμένουν αλώβητα- και περνώντας το κατώφλι του θανάτου το ίδιο αθόρυβα, χάνονται και μένουν μόνο στη μνήμη εκείνων των λίγων, όπως ένας από αυτούς είναι και ο συγγραφέας, που τίποτε δεν αφήνουν να περάσει απαρατήρητο. Επαγγελματίας παρατηρητής θα λέγαμε πως είναι ο Κοψαχείλης. Η τρυφερή ματιά του αξιοποιεί τα πάντα και μάλιστα με θαυμαστό τρόπο: δίνει πνοή στη φύση. Και φύση είναι όλα όσα τον περιβάλλουν. Τα ζώα, οι τόποι, τα φυτά, τα λουλούδια, τα χώματα. Ένα αυγό στο ομώνυμο διήγημα γίνεται το κέντρο γύρω από το οποίο ξετυλίγεται η αφήγηση και δίνει τη δυνατότητα στον συγγραφέα να καταθέσει ένα από τα ωραιότερα φινάλε της συλλογής.
«Τα παραμύθια που μου έλεγαν όταν ήμουν μικρός ήταν πάντα ζωντανά» λέει σε ένα σημείο στη «Σειρήνα της ερήμου» ο Μένης Κουμανταρέας. Έτσι κι εδώ. Στο «Μόνο ένα παγούρι», ένα από τα πιο ατμοσφαιρικά διηγήματα της συλλογής, ο αφηγητής θυμάται που, ως μικρό παιδί, παρακαλούσε να έχει ουρά στο κουρείο, όπου τον χειμώνα, γύρω από την ξυλόσομπα, οι θαμώνες διηγούνταν ιστορίες από αυτές που τον στοίχειωσαν. «Όλες αυτές οι ιστορίες πυρπολούσαν την παιδική μου φαντασία, κάνοντάς με να ξαγρυπνώ τις νύχτες κάτω από τα χοντρά σκεπάσματα, παλεύοντας με τους ίσκιους, τις φοβίες και τα μυστήρια» λέει.
Τα παραμύθια και οι διηγήσεις που άκουσε ως παιδί, από τις οποίες φαίνεται να μην ξέχασε ούτε λέξη, δίνουν στον Κοψαχείλη το υλικό που χρειάζεται για να στήσει τις λιτές και διακριτικά συγκινητικές ιστορίες του, που πατάνε γερά πάνω στη διηγηματογραφική μας παράδοση και αποτελούν επάξια συνέχισή της.
Ο συγγραφέας, σε αυτή τη δεύτερη συλλογή του, υπηρετεί με απόλυτη συνέπεια την τέχνη του διηγήματος: πυκνή και υπαινικτική γραφή, σιωπές που λένε περισσότερα από όσα μπορούν να πουν τα λόγια, συμπύκνωση, μουσικότητα που προκύπτει από τη συνετή και ακριβή χρήση των λέξεων, κορυφώσεις και ανατροπές και, κυρίως, ένας εντελώς προσωπικός και κατακτημένος τρόπος αφήγησης.
info:
Στάθης Κοψαχείλης "Η δρακοντιά",
Εκδόσεις Μελάνι
Σελ. 112, τιμή: 13.00 ευρώ
