Της Ελένης Τσερεζόλε
Ο Άδωνις είναι ίσως ο μεγαλύτερος εν ζωή Άραβας ποιητής. Η εφημερίδα "L' Umanite" επικοινώνησε μαζί του με αφορμή τις πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις στη γαλλική πρωτεύουσα. Ο κορυφαίος ποιητής «φωτίζει» τις ρίζες τού γεγονότος με ιδιαίτερο διεισδυτικό τρόπο.
«Το Ισλάμ είναι κράτος και θρησκεία μαζί. Είναι η πίστη και η καθημερινότητα, είναι το εδώ και το υπερπέραν, αλληλένδετα. Στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: πρώτο, ο προφήτης είναι ο τελευταίος των Προφητών, δεύτερον, ο πιστός δεν μπορεί να αλλάξει τίποτε αλλά πρέπει να εφαρμόζει και να υπακούει, τρίτον, οι αλήθειες που μεταφέρει ο Προφήτης είναι υπέρτατες. Θα προσέθετα ότι ο μουσουλμάνος δεν έχει δικαίωμα να απαρνηθεί το Ισλάμ, διαφορετικά θα θανατωθεί» λέει ο Άδωνις, προσθέτοντας ότι το «κείμενο είναι επίσης μια ανάγνωση». «Αναφέρομαι στην ανάγνωση της πλειονότητας, εκείνη του ουαχαμπισμού, που κυριαρχεί σήμερα - πολλοί μουσουλμάνοι δεν τη συμμερίζονται, αλλά δεν είναι η πλειονότητα των πιστών. Το κεντρικό σημείο του προβλήματος είναι η εξουσία. Από το 1950, οι Άραβες δεν έχουν κάνει τίποτε για να αλλάξουν την κοινωνία. Γίνεται λόγος μόνο για αλλαγή καθεστώτος».
«Μπορεί κανείς να καταπολεμήσει μια δικτατορία, αλλά όχι ένα θρησκευτικό καθεστώς, το πιο επικίνδυνο των καθεστώτων, γιατί αρνείται το άτομο. Χρειάζεται ριζοσπαστική ρήξη για την απελευθέρωση της γυναίκας από τον θρησκευτικό νόμο, την ίδρυση μιας κοσμικής κοινωνίας που σέβεται τον πολίτη, την απόδοση στον άνθρωπο της ελευθερίας της δημιουργίας και της σκέψης. Ό,τι γίνεται σήμερα μπορεί να καταλήξει σε καθεστώτα πιο ριζοσπαστικά».
Ο Άδωνις απαντά επίσης και για το ζήτημα της βίας. «Η βία είναι συστατικό στοιχείο της ιστορίας μας και αποτελεί τμήμα της καθημερινότητάς μας. Τον θάνατο του Προφήτη Μωάμεθ τον ακολούθησε η ίδρυση του πρώτου Χαλιφάτου και η μετατροπή του Ισλάμ σε πολιτικό καθεστώς. Ο λαός που ήταν ‘ένα' γύρω από τον Προφήτη γνώρισε διαιρέσεις και πολέμους».
Απαντώντας στην ερώτηση αν το κράτος του Ισλάμ είναι το τέλος του Ισλάμ, ο Άδωνις εξηγεί: «Ένας λαός έχει μια παρουσία στον κόσμο από τη στιγμή που δημιουργεί και συμμετέχει στη δημιουργία του μέλλοντος». «Όλοι οι πολιτισμοί έχουν έναν κύκλο, ένα τέλος. Μπορεί το κράτος του Ισλάμ να είναι σημάδι αυτού του τέλους. Για μένα οι Άραβες είναι ήδη τμήμα της Ιστορίας. Τα καθεστώτα τους βρίσκονται αντιμέτωπα με σύγχρονα προβλήματα, έχοντας μια παρωχημένη αντίληψη».
Ο ίδιος εξηγεί πάντως: «Αυτοί που σήμερα κυριαρχούν σήμερα και διαβάζουν το κείμενο του Κορανίου με σχολαστικό τρόπο, δεν έχουν τίποτε να κάνουν με τους μεμονωμένους Άραβες, τους εξαιρετικούς μουσουλμάνους που ζουν σε όλο τον κόσμο. Υπάρχουν μεγάλοι ποιητές, μυθιστοριογράφοι, γιατροί, αρχιτέκτονες. Το άτομο δεν αμφισβητείται, αλλά η κοινότητα, η εξουσία. Οι ηγέτες δεν αφήνουν τους άλλους να ερμηνεύσουν το κείμενο του Κορανίου σε μια σύγχρονη κατεύθυνση – θέλουν μόνο να παραμείνουν στην εξουσία. Και δεν γνωρίζουν πραγματικά το κείμενό τους. Κάθε κείμενο, κυρίως θρησκευτικό, έχει πολλές ερμηνείες».
Απαντώντας στην ερώτηση πώς νέοι άνθρωποι που μεγάλωσαν στη Γαλλία ανατινάζονται στο Παρίσι, ο Άδωνις τονίζει: «Διστάζω να μιλήσω γιατί δεν είμαι πολιτικός, αλλά πιστεύω ότι αυτό συνδέεται με τις μνήμες της αποικιοκρατίας, τα τραύματα της Αλγερίας. Η θρησκεία και τα κοινωνικά ζητήματα ανακατεύονται, είναι σύνθετα θέματα. Στον αραβικό κόσμο, οι θρησκευτικές διαφορές φανερώνονται με τους πολέμους μεταξύ των Αράβων. Αυτοί οι νέοι ασκούν το Ισλάμ ως μήνυμα – θέλουν να προσηλυτίσουν όλο τον κόσμο, ακόμη και τη Γαλλία». «Θεωρούν ότι ο θάνατος είναι η είσοδος του παραδείσου. Πώς μπορεί ένας άνθρωπος να σκέφτεται και να δρα έτσι; Εδώ και πέντε χρόνια, στο Ιράκ και στη Συρία έβαλαν τις γυναίκες μέσα σε κλουβιά, έσφαξαν, κατέστρεψαν μουσεία, έργα τέχνης - πώς μπορεί κάποιος να εξηγήσει ότι ένα άγαλμα θεωρείται εχθρός; Γι' αυτούς ο μόνος πολιτισμός είναι το Κοράνι».
Τέλος, ο Άδωνις αναφέρεται σε ένα «λεπτό» ζήτημα: τη σχέση Ισλάμ και ποίησης. «Κανείς ποιητής δεν άκουσε το κείμενο του Κορανίου, ευτυχώς. Το Ισλάμ αρνήθηκε την ποίηση, όπως άλλωστε και ο Πλάτωνας. (...) Ούτε και υπάρχει θρησκευτική αραβική φιλοσοφία. Πήρε από το Ισλάμ την Αποκάλυψη και από την Ελλάδα τη Λογική και τα συνέθεσε».
«Πρέπει να ξεχωρίσουμε το Ισλάμ του κράτους και να βοηθήσουμε τους Άραβες να έρθουν σε ρήξη με το παρελθόν τους και τον σκοταδισμό», τονίζει ο Άδωνις. «Η πίστη είναι όπως ο έρωτας, έχει να κάνει με την προσωπική εμπειρία».
Μεγάλες κουβέντες από έναν μεγάλο διανοούμενο...
