ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ ΚΕΦΑΛΟΥ
Δεν είναι η μοναδική ελληνική πρωτιά ανάμεσα στα άλλα υπόδουλα ευρωπαϊκά κράτη, αλλά έχει μεγάλη αξία: Στην περίοδο της Κατοχής και της Αντίστασης (1941- 1944) κυκλοφορούν παράνομα 1.048 έντυπα!
Εφημερίδες, φυλλάδια, προκηρύξεις και περιοδικά, από χειροκίνητους και αυτοσχέδιους πολύγραφους μέχρι παλιά τυπογραφεία, ενημερώνουν τον υπόδουλο λαό και κρατάνε ψηλά το ηθικό του.
Μια από τις πιο άρτιες εφημερίδες, η Ελεύθερη Ελλάδα του ΕΑΜ, αναφέρεται στην εξέλιξη του πολέμου, στο αντιστασιακό κίνημα, στην κατάσταση και τους αγώνες των λαϊκών στρωμάτων και απευθύνει εκκλήσεις για παλλαϊκή συμμετοχή στην Αντίσταση.
Με κοινό όραμα την απελευθέρωση, κυκλοφορούν έντυπα του ΕΑΜ και του ΕΔΕΣ, καθώς και κομματικών χώρων, με κυρίαρχα του ΚΚΕ. Κάποιοι τίτλοι εφημερίδων και περιοδικών που γράφονταν, όπως έχει αναφερθεί, με μελάνι και αίμα: Απελευθερωτής, Αλήθεια, Ριζοσπάστης, Λευτεριά, Γυναικεία Δράση, Νέα Γενιά, Δημοκρατική Σημαία, Φλόγα, Δόξα, Νίκη, Μεγάλη Ελλάς, Απελευθέρωση.
Απέναντι στον άθλο του αντιστασιακού Τύπου, η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, οι δωσιλογικές εφημερίδες. Έχουν ψηφιοποιηθεί η Νέα Ευρώπη και η Απογευματινή της Θεσσαλονίκης. Στρεβλή εικόνα της πραγματικότητας, με μια ευημερούσα πόλη, με κατοίκους που τρέχουν από κινηματογράφο σε χοροεσπερίδα και από χώρους αναψυχής σε χαρτοπαικτικές λέσχες. Χωρίς να αναφέρονται οι κακουχίες, η πείνα και οι θάνατοι, διατυμπανίζονται μέτρα για δήθεν βελτίωση της κατάστασης. Χωρίς να αναζητούνται τα αίτια των απεργιών, αναγράφονται μέτρα καταστολής τους που φθάνουν μέχρι την ποινή του θανάτου.
Σε ένα εμετικό συνονθύλευμα ναζισμού, φυλετισμού και αντισημιτισμού προβάλλουν ανερυθρίαστα τις κατακτήσεις των γερμανικών στρατευμάτων και επιχαίρουν για την εξόντωση των Εβραίων. Επιχειρούν να ταυτίσουν τον Ιωσήφ Στάλιν με τον Τζέκινς Χαν σε πολεμικές ωμότητες και, μέσα από εικονογράφηση, προσπαθούν να καταδείξουν φυλετική συγγένεια. Δείγμα των φιλοσοφικών τους αναζητήσεων, το ερώτημα: «Μπορούν οι γυναίκες να είναι χρήσιμα μέλη της κοινωνίας μας;».
Αν και πλήρως υποταγμένες στο καθεστώς, οι παραδοσιακές αθηναϊκές εφημερίδες κρατάνε πιο αξιοπρεπή στάση. Ο Γ. Καραντζάς μιλάει για παθητική αντίσταση, κάτι που μάλλον δεν ευσταθεί. Γεγονός πάντως είναι ότι, αντί γλαφυρών περιγραφών, η προέλαση του γερμανικού στρατού αποτυπώνεται με άνευρη γραφή, κάτι που θα οδηγήσει τους ίδιους τους Ναζί να τις χαρακτηρίσουν «λαχανοφυλλάδες».
Σε αντίθεση με τον αντιστασιακό Τύπο, έχουν, όπως και οι καθαρά δωσιλογικές, μηδαμινή απήχηση στον λαό. Διαβάζονται κυρίως για πληροφορίες που αφορούν τις προθέσεις των αρχών Κατοχής, καθώς και για τις χρηστικές στήλες, όπως είναι οι διανομές τροφίμων και ενδυμάτων από τον Ερυθρό Σταυρό. Σημείο των καιρών και οι συνταγές μαγειρικής, με βάση τα χόρτα στα αλμυρά φαγητά και τις σταφίδες στα γλυκά.
Λίγο πριν την Απελευθέρωση οι εφημερίδες Ακρόπολις, Ελεύθερον Βήμα, Καθημερινή και Πρωία συγχωνεύονται με τον Ηνωμένο Τύπο και παράλληλα η Βραδυνή και τα Αθηναϊκά Νέα συμπράττουν στη δημιουργία των Βραδυνών Νέων. Θνησιγενή σχήματα, που θα σβήσουν λίγο πριν φύγουν οι Γερμανοί.
Η παράνομη Ελευθερία του Π. Κόκκα, της οποίας η έκδοση συνεχίστηκε νόμιμα μετά την απελευθέρωση, για να κλείσει οριστικά την 21η Απριλίου 1967 (αφού είχε ταυτιστεί με την Αποστασία του '65), δημοσίευσε καυστικό σχόλιο στις 4.10.44, λέγοντας ότι θα μας λείψουν οι ομιλίες του Ντήτριχ και οι περιγραφές για το πώς τα γερμανικά στρατεύματα κατόρθωναν να καταλαμβάνουν νέες θέσεις προς τα οπίσω!
